Pich Censin ËL GRAN BOSCH *********** A j'era un temp che vive an sità a l'era mnu di e neuit un torment. A stasìa ant na ca ch'as podìa pa anviares- se un dëscors, deurbe un lìber, sërché d'ansupisse, che da le contrà 'I passagi dle viture e dle mòto a crasava dun-a le mej antension. A l'era catasse da lë spessiari djë stopon ëd sira ch'a rivavo d'an Almagna e a dovìa fichessje bin ës-ciass ant j'orije. Mach parèj, soportand cost neuv fastudi, che a la longa a-j dasia na soferen- sa nen da pòch, a podìa avèj na frisa 'd rechie. Chèich vire, da la scòla 'dnans, aj rivavo le nòte stentà dj'anleve magistre che a fasio soe preuve 'd piano, e sòn, ansema al sorije 'd se bele fiëtte, che soens a facessiavo e as dësmoravo a le fnestre, e la sèira al vòl largh ëd le róndole, a j'ero ij soj moment ch'a regretava pa dë sté lì. A l'era rivà fin-a a la mira dë scrivje al sìndich, sërcand d'avèj giustissia tansipòch contra coj che dël ciadél a l'avio fane un gieu ch'a l'era na dësfida a tuti ij brav sitadin, ma, còs feje?, tut a l'era stàit inùtil e pen-a vàire ani dòp, essendje drocà scasi a còl-e aj mancava mach pì costa-a l'avrìa abandonà për sempe cola ca bzesta. Ma tornoma ancor pì andaré e antlora a venta dì che, për trové un pò 'd pas, a la fin ëd la sman-a as n'andasia fòra e, calà da la coriera, dòp un quart d'ora ch'a marciava, as portava an broa al senté e, ant ël silensi, a var- dava pra e bòsch e 'I pais a val e le montagne ch'as paravo a sercc, e a tornava arpijé 'I fil d'un pensé che an sità a smijava ess-se s-ciancà. Da lì 'n pò a rivava ant la ca amìa e a arvedia përson-e e ròbe giumai ëd famija. Parèj për chèich ani, peui, as sà, la vita a pija n'àutr vir e soe presense lassù a j'ero viaman ësrairisse. *** *** *** Dalà as anandiava un gran bòsch andova a j'ero pen-a tornaje ij serv a tenje compania a le marmòte e a jë schërieuj, a le levr e ai gaj ëd montagna. D'invern ij serv, an serca 'd mangé, a lassavo malëzzo e sapin e a tambussavo con ij còrn ai véder ëd la cusin-a. Ël gran bòsch a l'era 'dcò bél con la fiòca, con tut che meno asi, cand ch'as podìa, a pratichesse. Ma a l'era vers l'istà che tuti a tornavo për un temp pì longh e as durbìo le ca dj'anviron e le des masnà dl'american-la mare a l'era piemontèisa-a corìo, a crijavo e as raviolavo ant ij pra. Peui as combinava un pôchi ansema e as partìa për le gite meno organisà che un a peussa figuresse e, se as passava 'I confin, a j'era sempe cheidun sensa papé ch'a dovia torné. A la fin ëd l'istà as fasìa pì nen ëd gite, ma un viagi motobin pì longh e 'I disòrdin alégher a passava pì 'd na frontiera e a creava 'd problema che peui as arzolvìo a neuit fonza, pen-a trovà n'obergi ch'a podèissa ospité tuti. Ant la ca as tenio soens ëd dëscussion seriose e fin-a 'd lession e a-j pijavo part dij ver përsonagi, parèj ëd col professor, pì tard arsivësco e cardinal, che a mnisìa a parlé 'd Sant Agustin e aj piasia, con ël sol, avèj ij sò dissépoj d'antorn sota 'I cél asur e ant ël verd luminos dël gran bòsch. *** *** *** Mòrta da ani la fondatriss, mnu 'dcò meno giovo e pi grev ëd sagrin ëd tuta sòrt chi ch'a l'avìa goernaje 'n caràter genit d'amicissia e 'd coltura, la ca a stasìa për anciodé. Con bin ch'a la visitèissa mach pì chèich vòlte, chiel a l'avia nen chità 'I gran bòsch, ch'a restava 'l leu ch'a l'avìa pì car ëd soe spasgiade. Spasgiade soens solitarie, franch për artrové, parèj d'un temp, la part pì ancreusa dij sò pensé. Ma col istà a l'era mai sol, se chila a-j ëvnisia dapress giojosa e ciaciarin-a, portandje d'argoment che miraco a podio anteresselo fin-a a na mira, ma 'dcò la freschëssa e 'I neuv ëd soa presensa. A l'avìo sugnà vàire spasgiade e bele lontan, ant le valade andova un a podia ancontré ij bochetin; ma peui a l'avio arnonsiaje, essendse chila arenduva a l'idèja che, con sò pe dlicà da sitadin-a, a saria mai faitasse a marcé për un péss con jë scarpon. Parèj as fërmavo prima dij pigné-ôh, ij gran pigné e la natura straordi- naria d'antorn: I'inmàgin la pì anciarmanta dl'istà!-e, randa a busson ëd brossaj giumai sfiorì, a mangiavo arëzze e àmpole, rìbes e fròle, cujì pòch anans. L'ultim di, ël cél a l'era fasse nìvol e 'd nebie spësse a sghijavo dai brich, anvlupand ant sò gris sombr bòsch e pra. A son calà ch'a spiuvzinava, ma 'I bonimor a-j fasìa pa difét. As tenio ambrassà s-ciass e nen mach përchè chila, doleuria 'nt ël marcé, a l'aveissa damanca d'agiut. A saria passaje 'd mèis prima che sa faravosca as fèissa brasa, già davzin a dësmortesse. Ma lòn chta j'é nen ëd provisòri? As salvava tutun soa fedeltà al gran bòsch e l'ann apress a l'ha arpijà a torneje, mach provand n'ombra 'd malinconia se, passand da la ca adess anciodà, a sentìa pì nen le vos amìe, dëspër- dusse 'd cò lor për sempe ant ël trafen dël gran mond.