Fèliç DAVAL

LOS ÒMES DE L'ECIR (extrait)


*******************


LA SOCA BRANDA... 
L'ivèrn es arribat, atanben la soca branda e las belugas mònton per la chiminèia. A la fenèstra dels passerals picòron de las brisas de pan. 
Defòra l'agaça parpanda demanda la caritat mentre qu'un reipetit se retrassa dins la forniu. Lo planòu da Badalhac es acatat d'una cubèrta blanca, sols quauques sapins se destacon dins aquel campèstre salvatge. 
Les aures despolhats son ondrats de milantas floretas immaculadas, e les masucs trescondon jos la nèu. Quauques còrbs passon dins lo cèu gris; aval lo rivatèl cascalha, content de davalar vas la planura d'Aquitània.
A l'escura, lo gonelon comença sa lònga jornada per un cant triste que nos fend l'arma. Al lònh, un can alanda dels plors e sa planja nos fa pensar als lops afamats que rodavon antan dins nòstras campanhas. Nòstre ostau es aquí, assetat sus aquela planesa entre Cèra e Gol, e jos son capèl de teulas grisas agacha lo Roërgue. De sul balet vesèm, quand lo cèu es cande, les esclaires del Mur e de Lacrotz. Dins lo silenci de la nuèch las campanas nos rapèlon que enquèra dels òmes viscon per aquela montanha que sembla desèrta.
Uèch oras picon, avèm sopat, ma maire tricòta, mon paire bèca al canton mentre que ma sòrre l'ainada legís la "Cabreta", e ieu escote bufar lo vent e pense. Pense a mas sorretas que son en classa a Orlhac, e pense al temps passat, al temps que tornará pas. Aquel ostau, suaud a-uèi, èra davant plen de monde, les joves d'alentorn veniáun, ballasiam, mon paire contava de las galejadas, fasiam una grasilhada e a fin de velhada nos ataulasiam davant un bocin de forma e del cambajon. Agara, las filhas son maridadas, les garçons áun quitada lor montanha per anar faire bonhat o factor a París e nautres avèm pas quitament lo grelh del canton per nos cantar una cançon.
Çaquelai, me diretz, Badalhac es escarrabilhat, malurosament non, lo vilatge duèrm tota la setmana. Sus la rota, pas degun, les paisans penson las vacas, sònhon las galinas e s'agromèlon al canton. Les vièlhs crenhon lo freg, atanben s'arrucon al ras del fuòc, e plens de pessaments agachon per la fenèstra; cau les comprendre les paures; en ivèrn dels còps las rotas son barradas e nòstre brave medecin borrut traulha la nèu per anar veire les malaudes.
A cinc oras de la vesprada, lo Guiral, un jove de seissanta ans, jòga als pomèls ambe les enfantons que sòrton d'en classa, e lo Loís va far beure las vacas en estuflar. Les òmes meton una brica o una bolhòta al fons del lièch e váun se jaire vas las uèch oras. Mès quand les drollets e las drolletas que son en classa a orlhac venon sabtejar, Badalhac reviscòla; aquel jorn se velha un bocin mai. E lo dimmèrgues, quand lo gal del cloquièr agacha vas Raulhac e que de sus la plaça vesèm lo Cantau, la Viadena, l'Aubrac e la Castanhau, Badalhac se derrevelha, a la sortida de la messa les "bistròts" s'emplisson, e la nuèch quand i a un bal, jos l'estelum, les amorós des Carladés daisson parlar lor còr. Lo luns es triste, los drollets son partits en classa a Orlhac, quò's dels aucelons sus la bròca, deman prendráun la volada per anar bastir lor niu dins lo "formiguièr parisenc", coma les ainats; les paires e las maires se demandon si dins quauques ans, l'ostau que les a vist nàisser será pas voide. Aval, al ras del riu, un fornèl fumava, a-uèi la cabra fajanèla i canta, aicí un ostau clujat arrucava una familha, agara las sèrps i viscon, e a Badalhac i a tres casaus.
Las maquinas áun remplaçat les boièrs, les paisantons patisson per ajustar les caps, las pichonas bòrias se vendon e les ostaus se derròcon. Les joves que demòron tròbon pas de companha, planlèu i aurá gaire que dels toristas e dels vaquièrs l'estiu, e quatre o cinc coarràs se partajaráun lo planòu.
Urosament n'i a qu'oblidon pas lor montanha; un provençau que viscava aicí del temps de la guèrra a fach bastir un gente ostau à Badalhac per se retirar, un bonhat es tornat da París amonedat e va faire agrandir l'ostalariá de son paire. Badalhac es un vilatge de la Nauta-Auvèrnha e enquèra pas dels pus perduts, a travèrs el vesèm lo malur de l'Auvèrnha e mai d'un tròç de l'Occitania que mòr dapasset. Nos parlon de torisme, mès nos cau de las usinas per gardar nòstra joinèssa e per empachar a las pèiras de s'acastelar, als puèchs de se despoblar. 
Lo fuòc s'escantís, la soca acaba de cramar, las darrièras belugas mònton pel fornèl. Mos parents e ma sòrre son anats se jaire sens que me'n foguèsse entrachat, mès çaquelai ai pas desperdiciat mon temps. Defòra lo vent bufa totjorn, aquò me fa dòure lo còr. 
Decembre 70