Andrieu Lagarda

Tres contes (extrait)


**************

 - S AUCÈLS DE L'OMBRA
 - BUFOLA E LO LOP BLANC
 - ND-GUILHEM o las PELALHAS
**************



TRES AUCÈLS DE L'OMBRA

Avertiment Nascuts de l'ombra dins lo prigond del temps, noirits de sòmis pendent de sègles de sègles, los contes son d'aucèls polits de pluma mirgalhada e cant embelinaire qu'an encantat la vida dels òmes tant val dire dempuèi totjorn.
La lusor trista del calelh, la claror dançaira del fòc, lor daissavan pro d'escurina per que venguèsson d'aise volatejar dins los recantons negres de las grandas cosinas d'autres-còps.
Mas dòna Electricitat es venguda. Ara escampa dins cada ostal sa lutz espantadissa e cap d'aucèl de l'ombra igausa pas dintrar.
Paures aucèls de l'ombra ! se'n pòt trobar encara, nafrats per aquel lum, gaireben malmorits, al bòrd del trauc del debrembièr. Aquí-ne tres, tres qu'ai un pauc reviscolats. Prenètz-los que son vòstres.
Mas per l'amor de Dieu, al mens, los daissetz pas dins la gàbia de papièr ont per vos los balhar los ai reclauses. Darrèr los barrèus negres de las regas del libre, solide que s'acabarián de morir. Los aucèls son faits per volar. Aquestes mai que totes. Cal qu'alategen de boca en boca, cal que se pausen de còr en còr.
Donatz-li donc libertat e vida, e que, mercés a vos, sa raça benesida pòsca anisar longtemps, longtemps encara, sus l'arbre grand de las generacions. 
Carbona, decembre de 1964.
Andrieu Lagarda


**********


BUFOLA E LO LOP BLANC

Una paura veusa viviá amb lo sieu gojat qu'èra pas degordit de rèsta. Los paurons, èran grellats de deutes, e sens cap de sòu dins l'ostal.
--Mon filh, diguèt un jorn la maire, fòrt e mòrt nos cal far d'argent. 
Deman, fièira a Belcaire, aniràs vendre la vaca e d'ara enlà nos passarem de lait. Mas, al mens, pren garda ! Te daisses pas rotlar. Veiràs lo cors e ne demandaràs lo just e la rason.
--Oc ben, mamà. Atal farai.
Aquí nostre pèc sul fièiral, a l'espèra, devant sa vaca. Arriban Pingron e Penchingron, dos maquinhons de l'endreit. Viran, reviran, palpan la bèstia.
--E ben, Bufòla, quant ne vòls ?
--Ne demandi lo just e la rason.
--Cent francs te'n balham.
--Ai dit : lo just e la rason.
--Cent francs es pas pro ?
--Non ! non ! lo just e la rason ! E pas un ardit de mens !
--Los i donam Pingron ?
--Oc. Penchingron.
--Va plan. Demòra t'aquí, Bufòla : t'anam quèrre çò que demandas.
Tornan al cap d'un pauc, cadun amb a la man un cornet de papièr.
--Tè, Bufòla, aquí lo just.
--Tè, Bufòla, aquí la rason : e gaita plan de pas la pèrdre. Content coma un perdigal, Bufòla se'n torna al sieu ostal.
--As plan vendut, dròlle ?
--Oc ben mamà ! N'ai agut çò que ne voliátz: lo just e la rason.
--Per véser aquò ? D'arreu durbisson los cornets: l'un èra plen de piuses, l'autre plen de cimets.
--A ! grand piòt ! grand nèci ! grand pirolàs ! cridèt la maire, los braces sul cap. Ara èm plan arroïnats... Anem, pauron, manja la sopa e vai te jaire. Tu, faràs pas jamai res de bon dins la vida que non ajas agafat lo lop blanc per la coa. --A rason, la mamà, se pensèt Bufòla un còp al lèit. Ara n'i a un sadol de far res que peguesas. Me cal sens tardar mai arrapar lo lop blanc per la coa.
Sus mièjanuèit, se lèva sens bruch, pren una còrda e se'n va al mièg del grand bòsc. S'amaga dins un arbre curat e aquí se ten plan suau.
Un lop, lèu-lèu, venguèt rondinejar al torn de l'arbre. Flairava la carn de crestian. Bufòla fa pas ni un ni dos: l'arrapa per la coa, li sauta dessús; lo mestreja, li passa la còrda al còl e, tranquil coma Batista, traquet-traquet se l'emmena a l'ostal. E èra lo lop blanc, pardí !
--Daissa anar aquel animalàs, grand palòt, que se te va chapar !
--O non, mamà ! ara que l'ai, lo gardi.
E tant l'amaisèt, tant l'amanhaguèt, qu'a la perfin lo lop lo seguissiá coma un gos de pargue.
Lo mes d'aprèp, èra tornar fièira a Belcaire. Bufòla tua lo marràn de l'escabòt, l'escòrja, e curbís lo lop blanc amb la pèl e las banas. Atal vestit, lo mena sul fièiral. Pingron e Penchingron tardan pas a se presentar :
--Qué fas aqui, Bufòla ?
--Veni vendre aqueste marràn. Crana bèstia coma o vesètz !
--E quant ne vòls, bravòt ? Lo just e la rason ?
--O non pas tant, aqueste còp ! . . . Cent francs, ne vòli: cent francs es pro.
--Los i donam, Pingron ?
--Oc, Penchingron.
Cent francs li balhèron, e la bèstia cambièt de mans. Los mèstres del marràn, lo ser, lo botèron demèst un grand tropèl de fedas. Polit trabalh ! L'endeman, quand anèron durbir l'estable, las trobèron totas escanadas. 
Lo lop blanc lor passèt entre las cambas coma un laucet, e zop ! 
s'enfugiguèt que dempuèi l'an pas jamai tornat véser.
Se diguèron :
--Cal prene un fusilh e un sabre, cal anar tuar Bufòla.
I van.
-- Ont ès Bufòla ?
--Aicí m'avètz, per vos servir.
--Te venèm tuar...
--E ? E ? ... Qué volètz dire ?
--Nos as arroïnats: aquel marràn nos a escanat totas las fedas. Te volèm tuar.
--Ou ! Prenètz paciença ! En primièr, nos cal dejunar.
Bufòla aviá una lèbre e la cargava de papièrs.
Pingron e Penchingron li demandan :
--Qué diable fas ?
--A ! bravas gents ! tant d'afars que ieu ai de tot costat, sens aquesta lèbre, consí fariá ieu ? La mandi a París, a Bordèus, a Niça, a Montpelhièr e dins un virat d'uèlh es tornada.
--Jès ! diguèt Penchingron. Nosautres qu'avèm tant d'afars, en França e a l'estrangièr, se la i crompàvam ?... Quant ne vòls, Bufòla ?
--Cent francs.
--Non pas tant, bensai ?
--Cent francs ne vòli, cent francs n'aurai.
--Nos vòls arroïnar ? Nos as agut cent francs del marràn, e totas las fedas mòrtas. Ara cent de la lèbre ? i pensas pas ? ... La i crompam, Pingron ?
--Oc, Penchingron. Se'n van.
Tre que son a l'ostal, cargan la bèstia de cent mila francs de bilhets e la fan partir. La lèbre corrissiá coma lo vent pels rastolhs e per las pradas. E los mèstres la gaitavan fúger, contents que jamai.
--Bon Dieu, çò disián, qu'avança camin ! Nos remontarà.
Mas la lèbre jamai non tornava.
Se diguèron :
--Cal prene un fusilh e un sabre, cal anar tuar Bufòla.
I van. Bufòla, que sabiá çò que se passava, aviá mes una granda ola de fèrre plena de sopa cauda al mièg de la cosina.
--Ont ès, Bufòla ?
--Aicí m'avètz, per vos servir.
--Te venèm tuar.
-- E ? E ? ... Qué volètz dire ?
-- Nos as arroïnats. Nos as agut cent francs del marràn, cent de la lèbre: 
te venèm tuar.
--Ou ! prenètz paciença. En primièr nos cal dejunar.
Pren un foet e ne fica tres còps a l'ola en disent :
" Bolhís, bolhís mon ola Sense fòc nì cobertola. "
--Qué diable fas, Bufòla ?
--O vesètz plan. Truqui l'ola tres còps amb aqueste foet, e sul pic la sopa es còita.
--Jès! diguèt Penchingron. Nosautres qu'avèm las femnas tan pigras, aquel foet, nos l'i caldriá crompar. Quant ne vòls, Bufòla ?
-- Cent francs.
-- O ! non pas tant, bensai ?
--Cent francs ne vòli, cent francs n'aurai.
--Nos vòls arroïnar ? Nos as agut cent francs del marràn, cent de la lèbre. Ara cent del foet ? I pensas pas ? Los i donam Pingron ?
--Oc, Penchingron.
Se'n van a l'ostal. Botan vint francs de carn dins l'ola, t'i fican tres còps de foet :
" Bolhís, bolhís mon ola Sense fòc ni cobertola. "
L'aiga èra freda, e freda demorèt.
--Balha, Pingron, te'n sabes pas servir, tu, d'aquel daquòs :
" Bolhís, bolhís mon ola... "
La pòrta de la cosina èra dubèrta. Penchingron truquèt tan fòrt que l'ola redolèt per l'escalièr aval. S'estrocelèt en mila tèstes e un can que passava s'emportèt la carn.
Se diguèron :
--Cal prene un fusilh e un sabre, cal anar tuar Bufòla.
I van.
--Ont ès, Bufòla ?
--Aicí m'avètz, per vos servir !
--Te venèm tuar.
--E ? E ? ... Que volètz dire ?
--Nos as arroïnats. Nos as agut cent francs del marràn, cent de la lèbre e cent del foet. Te volèm tuar.
--Ou ! prenètz pacienca ! D'abòrd, nos cal dejunar.
Bufòla aviá sentit lo malparat. Aviá tuat una galina e emplenat una tripa de sang. La tripa, l'aviá nosada al còl de sa maire.
--Mamà, fasètz-me lo dejunar !
La vièlha, entopinada dins una punta, li cridèt :
--Qué ? Sabes plan que som malauta ? Valpauc ! galutre ! gusàs ! 
fai-te-lo, tu, qu'as pas res d'autre a far !
--Fasètz-me lo dejunar, vos disi !
--Non !
Bufòla sauta sus sa maire, lo ganivet a la man. Crèba la tripa; la sang giscla e la vièlha tomba redda sul banc.
--Paure de tu ! diguèron los autres, qu'as fait ? ès un òme perdut !
--Ajatz pas paur, los amics :
" Cotelet del margue negre,
Cotelet del margue blanc,
Vòli qu'aquesta femna
Torne viva sul banc. "
E la femna remena un pè.
" Cotelet del margue negre,
Cotelet del margue blanc,
òli qu'aquesta femna
Torne viva sul banc. "
E la femna remena un braç.
" Cotelet del margue negre,
Cotelet del margue blanc,
Vòli qu'aquesta femna
Torne viva sul banc. "
La vièlha se lèva, bota la taula e fa lo dejunar. Tot dejunant :
--Jès ! diguèt Penchingron, nosautres qu'avèm de femnas tan pigras, se l'i crompàvam aquel cotelet ? ... Quant ne vòls, Bufòla ?
--Cent francs.
--O ! non pas tant bensai ?
--Cent francs ne vòli, cent francs n'aurai.
--Nos vòls arroïnar ? Nos a agut cent francs del marràn, cent de la lèbre e cent del foet. Ara cent del cotelet ? I pensas pas ? Los i donam, Pingron ?
--Oc, Penchingron.
--Mariton, fai-me lo dejunar.
--Me plai pas ! Valpauc ! galutre ! gusàs ! Venes de véser Bufòla, bensai ? Venes de te far limpar d'autres cent francs ?
Te li fica lo còtel al còl. La tua.
--Anem, diguèt Penchingron, del temps qu'aquesta se reviscòla, ne vau far autant a la mieuna.
--Lison, fai-me lo dejunar.
--Me plai pas ! Valpauc ! galutre ! gusàs !
Coïc ! un còp de cotèl. La tua.
" Cotelet del margue negre,
Cotelet del margue blanc,
Vòli qu'aquesta femna
Torne viva sul banc. "
La paura femna monèt pas, qu'èra mòrta. Penchingron anèt véser se la femna de Pingron s'èra reviscolada. Era mòrta tanben.
Se diguèron :
--Aqueste còp, passa l'òsca ! Cal prene un fusilh e un sabre, cal anar tuar Bufòla.
I van.
--Ont es, Bufòla ?
--Aicí m'avètz, per vos servir.
--Te venèm tuar. Fòrt e mòrt que t'i cal passar: aqueste còp i escaparàs pas.
--Los amics, d'abòrd nos cal dejunar.
--Al Diable ! Volèm pas dejunar. Nos as agut cent francs del marràn, cent de la lèbre, cent del foet, cent del cotelet e las femnas mòrtas. Te volèm tuar.
L'emponhan, lo forran dins un sac e se l'empòrtan per l'anar negar.
Mas lo sac pesava. Eran al pus fòrt de l'estiu. Fasiá un calimàs d'infèrn. 
Passèron prèp d'una aubèrga.
--La set m'escana, diguèt l'un... Pagas un uchau, Pingron ?
--Oc, Penchingron.
Pausèron lo sac davant la pòrta e dintrèron. Bufòla gemegava dins lo sac :
" Rei de Ongría me vòlon far,
E rei d'enlòc non vòli èsser.
Rei de Ongría me vòlon far,
E rei d'enlòc non vòli èsser. "
Un pastre que passava amb sas fedas ausís aquò :
--Qui es aquel que se planhís atal ?
--Un paure òme dins lo sac.
--E qu'avètz, paure òme, a gemegar tant ?
--Rei de Ongría me vòton far,
E rei d'enlòc non vòli èsser.
--E me'n farián a ieu, tan plan ?
--Vejam: quant avètz de temps ?
--Vint ans...
--Vint ans ? Encara melhor ! Tiratz-me lèu del sac e n'avètz qu'a vos i metre.
Dit e fait. Bufòla pren la capeta, la flaüta e s'en va, amb lo tropèl a l'endavant: " Turlututú, turlututú ".
Quand Pingron e Penchingron s'aguèron pro asagat lo ganitèl, se tornèron cargar lo sac e lo portèron al riu. Lo getèron dins lo gorg mai prigond de la ribièra.
Mas vaquí que tot se'n tornant, tròban Bufòla sul camin que jogava la flaüta amb un bèl tropèl a l'endavant: " Turlututú, turlututú ". Dieu sap se foguèron estabosits !
--E d'ont sòrtes Bufòla, amb aquel ramat de fedas ?
--Aï ! los amics. M'aguèssetz getat de pus naut, rai ! Tant de gisclets, tant de fedetas !
--Jès ! Qui sap se n'auriàm atal, nosautres ?
--E per que non ? Basta que sautetz al riu. Mas alavetz un bon conselh: 
vos caldrà prene pro de vam.
Montèron totes dos sus la pus nauta branca d'un vèrnhe e d'aquí se lancèron al gorg. Chac ! Anèron tan prigond que benlèu i son encara !
Bufòla, el, se'n tornèt cò de sa vièlha maire amb sa flaüta e son grand tropèl e d'aquí enlà manquèron pas jamai de res. 
     Tric, trac, 
     Mon conte es acabat. 


*************


GRAND-GUILHEM o las PELALHAS

Un òme, un còp-èra, aviá una bòrda. Una bòrda e tres gojats. Los gojats èran valents e fòrts, mas la bòrda èra pas granda, la tèrra gaire bona, e trabalha que trabalharàs, tiravan mal a poder viure. La misèria èra dins l'ostal. --Dròlles, diguèt un jorn lo paire, i a pas aicí pro de tonha per totes. Cal qu'un de vosautres s'ane ganhar la vida endacòm mai.
Partiguèt l'ainat. Trobèt a se logar al païs-bas en çò d'un omenàs pelut e rebelut que ne fasián: Barbarós. Tanlèu arribat :
-- Aicí las condicions, faguèt lo mèstre. Dètz escuts e noirit: veses, me fiqui pas de tu! Mas te caldrà trabalhar fèrme. E quitaràs pas d'aicí abans que lo cocut cante... Cada jorn, aquesta gossa negra te menarà al camp. Te'n tornaràs quand se'n tornarà. Pas abans... Al repais, cada còp un uòu. Un uòu e tot lo pan que cal per lo manjar. Mas, gara! pus d'uòu, pus de pan... Aquò te va gojat ?
--Aquò me va, mèstre.
-- Es pas tot. Coma teni çò qu'ai promés, aimi pas que se repotègue: aicí cal èsser totjorn content. Se l'un ditz qu'es pas content, siá vailet, siá mèstre, l'autre li levarà una pelalha del cap al fons de l'esquina e lo botarà defòra sens un sòu. Es la costuma de l'ostal et nos'n trobam plan. 
Te convén, gojat ?
--Me convén, mèstre.
--E ben ara, vailet, a la palha ! que deman te caldrà levar matin.
A punta d'alba, lo gojat èra sus pè.
-- Uèi, vailet, aniràs laurar e semenar lo camp de la còsta. Entendi que siá lèu fait e plan fait. M'as comprés ?
--Oc ben, mèstre. Vos ai comprés.
Al dejunar, la femna li presenta un uòu e li bota lo pan davant. Mas èra un uòu bolit. S'i poguèt pas chauchar lo pan; amb un sol bocinet aguèt acabat. E " pus d'uòu, pus de pan ". Lo pauron se tirèt de taula amb la fam al ventre. Tot lo sant del jorn trabalhèt coma un ase. Lo ser, la gossa negra s'en volguèt pas tornar qu'a nuèit escura... 
En primièr, li avián balhat a semenar un quartièr de blat. Se passèt pro plan. L'endeman, una eimina, lo doble. A pena se poguèt acabar de curbir lo gran. Puèi encara lo doble. Ne tornèt un cuol de sac e lo mèstre comencèt a brúnher. E cada còp, l'uòu bolit ! . . . " E ben ! ès plan tombat, se pensava. Tant de trabalh e tan pauc de pan ! E aquel mèstre tan reguèrgue que totjorn te carcanha ! Lo diable i tendriá pas ! ".
Un autre jorn, aguèt a semenar mai d'un sestièr. S'i faguèt coma un dessenat... Lo ser, los buòus dintrèron amb un saquet de gran penjat al jo. El seguissiá, adelit, lo morre long. Lo mèstre, sus la pòrta l'esperava.
--Qué i a vailet ? As pas l'aire content ?
--Non, mèstre. Per èsser content, som pas content.
Aguèt pas dit aquò que l'omenàs li tomba dessús, l'arrapa, lo pòrta dedins, l'estira sus la taula, lo despuèlha, e amb lo grand cotelàs de la salsissa, li lèva una pelalha del cap al fons de l'esquina. E aquò fait, defòra ! Lo gojat se'n tornèt en plorant a l'ostal pairal. Quand aguèt contat sas penas als sieus :
--E ben ! t'i cal anar, tu ! diguèt lo paire al segond. Benlèu t'acostumaràs melhor que ton fraire.
I anèt, e tot virèt coma per l'ainat. Tot: l'uòu bolit, lo crostet de pan, lo camp a laurar, lo blat a curbir e aquela bogressa de gossa negra que dintrava pas qu'a nuèit escura quand lo gojat èra aganit e reventat.
-- Fas lo nas long, vailet ? Qué i a ?
--I a, mèstre, que se pòt pas trabalhar tant amb lo ventre void.
--Alavetz qué ? Es pas content ?
--E non, mèstre, som pas content !
-- E ben ! te vau rememoriar las condicions.
Còp sec li sauta dessús, lo pela coma a l'autre. Lo pauron se'n tornèt en plorant a l'ostal pairal.
--Fòc del cèl, cridèt lo pus jove. T'i vau anar, ieu, en cò d'aquel Barbarós del diable. I vau anar e tornarai amb la pèl del mèstre !
--I anes pas ! i anes pas ! li disián los autres.
Res a far. Aqueste Grand-Guilhèm çò que voliá voliá.
Partiguèt, doncas.
--Cercatz pas un vailet, l'òme ?
-- Si !
--Me vòli logar.
--E ben, te preni... Mas aicí las condicions... Al repais, un uòu. Pus d'uòu, pus de pan. E s'ès pas content, te lèvi una pelalha de l'esquina.
--Sabi tot aquò. E s'èratz vos que siátz pas content vos pòdi ieu levar la pelalha, vertat ?
--Es plan atal.
L'endeman, a primalba, lo Grand-Guilhèm èra levat.
--Sabètz, mèstra, los uòus, ieu, los estimi mai cruses. -- Aquò rai, gojat. A ta convenença, faguèt la Barbarossa. (Va plan, se pensava dins ela, atal costaràn pas de còire ! ).
Lo Grand-Guilhèm va quèrre un uòu al nis, l'espotís sus un quinjon de pan gròs coma lo cap e nhica nhaca se lo manja.
--Afaluc ! Galapian ! Chapaire ! es atal que t'an ensenhat ?
--Qué i a ? Qué i a ? Son pas las condicions ? Un uòu e tot lo pan que cal per lo manjar. Benlèu qu'ètz pas content, mèstre ?. . . 
--Si, si ! som content.
--Alavetz, rai. E ara, vejam, que me caldrà far ?
--Semenaràs aquel sac de blat.
Lo Grand-Guilhèm sul pic junh lo parelh, carga lo sac e se'n va, la gossa negra a l'endavant. Arribat al camp, duèrp una rega d'un cap a l'autre de la pèça e, amb lo sac dubèrt sul jo, i escampa dedins tot lo blat. Puèi! 
d'un autre còp d'araire, lo curbís. Aquò fait, se'n torna a l'ostal, en tirant pèiras a la gossa per la far dintrar. --Arribas plan lèu, vailet !
--Pas abans la gossa, mèstre. Etz pas content ?
--Si, som content. E mai que content, baste qu'ajas semenat tot lo gran !
--Mèstre, l'ai semenat tot. Se volètz i podètz anar véser.
En Barbarós tornèt del camp pus roge que la cresta del pol.
--Fenhant ! Arlòt ! te vau. . .
--Qué ? Etz pas content mèstre ?
--Si ! Si ! som content, faguèt l'autre en se remembrant la pelalha.
--As vist aquò ? diguèt l'òme a la femna quand foguèron sols. Es un estafièr de plan mal condesir.
--Çò melhor, me pensi, seriá de nos'n desembarrassar al pus lèu. . .
--Parlas plan, tu ! Consí far ? L'ai logat d'aquí a tant que lo cocut cante.
--Paura banasta vai ! un pauc d'idèa ! Comanda li quicòm de pro malaisit, quicòm que sàpia pas far, e se o fa pas, defòra !
L'endeman, a la primièra ora :
--Uèi, vailet, aniràs copar una carrada de lenha. Vòli de lenha que siá dreita, tan dreita que se pòsca véser, e tòrta, tan tòrta que se pòsca trobar... M'as comprés, vailet ?
--Oc ben, mèstre.
Lo Grand-Guilhèm te pren una pigassa, se'n va a la vinha e t'ablaca tot, socas e paissèls, en un virat de man. Puèi se'n torna, amb aquel polit cargament.
--Mèstre, aquí de lenha coma la voliátz. Ara ja nos podèm calfar.
Lo Barbarós, còp sec, venguèt coma la brasa. S'arrancava lo pel, de colèra.
--Aquò as fait, grand cap-de-pòrc ? E ben, te va pas mancar res, paucval ! 
gròssa canalha !
--Mèstre, avètz pas l'aire content ! . . .
--Content ? voldriás que siá content, tron de sòrt ?
--Alavetz, mèstre, fètz-vos ençà, que vos vau pelar.
E Grand-Guilhèm, aquò disent, se tira suaudament lo cotèl de la pòcha.
--Non ! non ! cridèt Barbarós. Som content, vailet. Som content.
--E ben, èm polits, Margarida, diguèt a sa femna quand foguèron sols. 
Aquel arlandièr nos arroïnarà.
--Paure ase, t'i ès pas sabut prene. T'i caliá comandar quicòm de pus malaisit qu'aquò.
L'endeman matin :
--Vailet, uèi, te caldrà abeurar lo bestial sens lo menar a la font e sens li portar d'aiga. M'as comprés ?
--Oc ben, mèstre.
Que fa lo Grand-Guilhèm ? Dintra dins l'estable amb una pigassa, assuca vacas e buòus, los copa a tròces, va trempar los bocins dins l'aiga e los torna sul palhat.
--Las bestias an begut, mèstre.
--E consí diable as fait ?
-- Venètz véser.
Quand Barbarós vegèt aquel polit trabalh, ne pensèt tombar redde d'un còp de sang. Demorèt un bon brieu desparaulat. Mas tan lèu que poguèt parlar, se botèt a bramar e a brulhegar coma un taure.
--E ! mèstre, semblatz pas content ! garatz que vos vau pelar.
--Nani. Som content, som content.
De segur, lo Barbarós e la Barbarossa avián un brave patac sul còr. Aquò podiá pas durar atal. Cerquèron, cerquèron e fin finala acabèron per trobar l'estèc de se desliurar d'aquel arpalhan de servidor.
--Vailet, nos cal far profitar los pòrcs. Los menaràs a la montanha per los afartar d'aglands. Tornaràs quand n'auràs lo doble, pas abans. As comprés ? Lo gojat pren sa ropa, sas biaças e son baston, se bota lo tropèl de cent pòrcs al davant e se'n va.
Tot camin fasent, tròba una femna vièlha que gardava son escabòt de fedas en fialant.
--Ont vas atal, gojat ?
--Me'n vau a la montanha, aglandar los pòrcs del mieu mèstre.
--Mas pauron, sabes pas qu'amont i a lo Dragàs ? As pas paur que se te mange ?
--Ieu ? Crenhi pas ni Dragàs, ni Diable, ni res. E d'abòrd me manjarà pas se me donatz aquel cabdèl de fial.
-- Tè, valent, aquí l'as.
Un pauc pus luènh, tròba un òme que curava un valat a l'òrle del camin.
--Ont vas atal, gojat ?
--A la montanha, aglandar los pòrcs.
-- Amont i a lo Dragàs. As pas paur que se te mange ?
--Me manjarà pas se me balhatz aquela aissada.
-- Tè, valent, aquí l'as.
Pus enlà, vetz un drollet que, tot gardant sas cabras, s'amusava amb un perdigal.
--Lo me vòls donar, manhac ?
--De grand còr. Aquí l'avètz.
I aviá de lofas-de-can dins un prat vesin, lo Grand-Guilhèm se'n amassèt una.
Camina que caminaràs, arribèt a la montanha. I trobèt lo Dragàs que gardava el tanben un cent de pòrcs.
--Adissiatz plan, Dragàs. 
--Adieu, pichon. Ont vas atal ?
--Aicí. . . Lo mieu mèstre me manda per aglandar los pòrcs.
--E los mèrcas pas? Se te van barrejar amb los mieus, que ne saurem pas far distinga.
--Aquò rai, ieu los que meni, los coneissi totes. Quand serai per davalar, farai aisidament la tria. Puèi, sabètz, a çò que m'an dit, es pas plan segur que me'n torne: a l'aire que me volètz manjar.
--Oc ben, te manjarai ! Mas pas sul còp. D'abòrd nos anam amusar. Fa cent ans e mai que som aicí tot sol e me languissi a mòrt. Anam jogar al pus fòrt, se t'agrada. E tè! nos cal far un pari. Lo que ganharà se manjarà l'autre. Lo Dragàs amassa una pèira, la sarra dins la man tan fòrt, tan fòrt, que l'estrissa e ne fa un punhat de gravilh.
-- E ara, a tu, vejam. . .
Lo Grand-Guilhèm fa en semblant de cercar una pèira, sortis d'amagat la lofa-de-can, la mòstra al gigant, puèi la sarrant dins lo clòt de la man, ne tira una posca rossèla tan fina, tan fina, que lo Dragàs n'es tot estabosit. --Vietase per tu, l'amic, ès fòrt qu'es pas de creire. As ganhat, te me pòdes manjar !
--Nani, nani, Dragàs ! faguèt lo Grand-Guilhem. Ieu vos mangi pas.
--Se tornàvam jogar, demandèt lo gigant al cap d'una estona. Per véser, pichon, se lanças tan luènh coma sarras fòrt ? Amassa una pèira e l'arronça tan fòrt, tant naut, que se'n anèt càser per delà lo bòsc.
--A tu, ara, pichon ! Lo Grand-Guilhèm se tira lo perdigal de la pòcha e lo gèta en l'aire. L'aucèl pren sa volada e se va pèrdre dins lo blau del cèl.
--As ganhat, diguèt lo gigant. Te me pòdes manjar.
--Nani, nani, Dragàs ! Ieu vos mangi pas.
--E ben ara, nos cal montar a la font, faguèt lo Dragàs, e veirem lo que mai portarà d'aiga. Se prenguèt dos ferrats grands coma de tinas. A la sorga, los emplenèt. Grand-Guilhèm se'n risiá :
--Pas tan bèstia, ieu, de carrejar d'aiga. En un còp, ça que la, me fau siègre tota la font ! E amb l'aissada, fa un rèc e vira l'aiga devèrs la cabana del Dragàs.
--Es pas fòl ? cridèt aiceste. Me vòls negar tot l'ostal ? Daissa-me la font ont èra. As ganhat, tornar-mai. Te me cal manjar.
--Nani, nani, Dragàs ! Ieu vos mangi pas.
--E ben, se vòls, nos anam far al que portarà lo pus gròs viatge de lenha.
|L36 Lo Dragàs se fa un fais naut coma un ostal e se lo carga sus l'esquina. . .
Lo Grand-Guilhèm, el, se bota a debanar lo gròs cabdèl de fial e li fa far lo torn del bòsc. Quand torna èsser al ran del gigant, aqueste li demanda :
--E ara, que vas far, atal ?
--Ieu, me vau emportar sul còl tot çò qu'ai enrodat amb lo fial.
-- I pensas pas? Non, non, fagues pas aquò, que me demorariá pas un bròc per me calfar aqueste ivèrn. Anem, ai perdut encara un còp. Te me cal manjar.
--Nani, nani, Dragàs ! Teu vos mangi pas !
La nuèit veniá. S'anèron jaire. Lo Grand-Guilhèm cluquèt pas la parpèla de la paur qu'aviá. Mas l'autre qu'èra cansat que jamai, roncava coma un bufet de farga. Lo matin, lo vailet se'n volguèt tornar. Lo Dragàs demandava pas melhor: la companha d'aquel òme fòrt l'enchiprava.
--E ben, diguèt, nos cal triar los pòrcs... consí diable farem, ara que se son barrejats ?
--Aquò rai ! Los mieus son aisits a conéisser: son totes traucats jos la coeta. . . vesètz ? aiceste es mieu, aqueste tanben e aquel autre. . . 
Totes èran del Grand-Guilhèm.
- Mas alavetz, ont diable son los mieus? cridèt l'autre.
--Tenètz ! gaitatz-los amont-naut, a la cima de l'autra sèrra... (e li ensenhèt una parrabastada de ròcs que blanquejavan). Mentre que dormissiam, nos an degut escapar. .. Del temps que lo Dragàs va reconsirar son tropèl, lo Grand-Guilhèm recampa d'aviat tota la porcalha e se'n va de lèste pel camin aval.
En davalant, tròba un òme que laurava. En un virat de man, lo gojat tua un pòrc, lo duèrp e li'n fa present.
--Tenètz, lauraire, amagatz-vos aiçò. Va passar lo Dragàs e vos demandarà probable s'avètz pas vist un menaire de pòrcs. Li diretz: " Si fèt, l'ai vist. Anava coma lo vent. Mas per córrer pus leugièr encara s'es ficat un còp de cotèl al ventre e a daissat las tripas sus aquela lausa. Aquí son, que las podètz véser ". E li mostraretz la tripalha del pòrc.
--Atal farai, gojat. Ja t'i pòdes fisar.
Al cap d'un moment lo Dragàs arriba. Pantugava coma un can de lèbre de tant qu'aviá estirat la garra.
--Ep ! lauraire, auriás pas vist un òme jove que menava de pòrcs ?
--Si fèt, l'ai vist. Anava coma lo vent. Mas per córrer pus leugièr encara s'es ficat un còp de cotèl al ventre e a daissat las tripas sus aquela lausa. Aquí son, que las podètz véser.
Lo Dragàs volguèt far parièr. Mas el ne crebèt.
Grand-Guilhèm menèt los pòrcs a la vila. Se los vendèt a bèl plaser, qu'èra la fièira granda: los crompaires mancavan pas. Se'n gardèt ça que la cinc o sieis e se reservèt la coeta dels autres. Aquò fait, amb son magre escabòt, s'adralhèt cap a la bòrda.
Un pauc abans d'arribar, i aviá un grand fanguièr. Lo vailet i fa un trauc e i entèrra los pòrcs, puèi planta dins la baudra totas las coas que portava --e n'i aviá un brave saqueton.
--Ou, mèstre, arribi. . .
--Bon Dieu ! Entend-lo que torna. Lo Dragàs se l'a pas manjat, diguèt la femna. En Barbarós demorava tot atusit. --Ou, mèstre.. . tornèron ausir.
En Barbarós botèt lo nas a la fenèstra e vegèt lo vailet tot sol. Li cridèt tot en bodufla :
--E lo tropèl, ont l'as, arroïna-ostal, pòrta-misèria ?
--Mèstre, cent pòrcs m'aviátz fisat, dos cents vos'n meni. Mas, venètz m'ajudar, per l'amor de Dieu. Se me son botats dins lo chacàs e los pòdi pas aver.
E lo mèstre, sul còp, de córrer al fanguièr per ne tirar los pòrcs. Lo Grand-Guilhèm, quora ara, quora apuèi, ne sortiá una bèstia encara viva. 
Mas el, arrancava que coas.
--Mèstre, d'aquel biais perdètz vòstre argent. Las devoratz, aquelas pauras bèstias. Atal fasètz ? E ieu me crebariá per las salvar ? N'ai fait pro. Al diable vòstra fangariá ! En Barbarós èra verd de colèra.
--Qué, mèstre, ètz pas content ?
--Si fèt, si fèt, som content.
--Aquel ganèl nos fa secar, nos farà pèrdre, diguèt l'òme a la femna quand foguèron sols. E dire que l'avèm aicí d'aquí a tant que lo cocut cante !
--Escota, grand bedigàs. Nos n'anam poder desembarrassar. Deman, m'untaràs de mèl, me bolegarai dins la pluma, montarai sus un pibol e cantarai: " Co-cut ! co-cut ! " Alavetz, li balharàs sos dètz escuts e que s'acabe tot aquel rambalh. Atal se faguèt--lo pòt de la mèl, lo plumon traucat, l'escala a l'arbre. . . E lo cocut cantèt :
-- Co-cut ! co-cut !
--Ou, Grand-Guilhèm !
--Qué i a, mèstre ?
--I a que lo cocut canta. L'as pas ausit ? Te'n va caler anar, l'amic. . . 
Tè, aquí as la paga.
--Canta plan d'a bona ora lo cocut, ongan. Dejà lo mes d'abril quand a pro pena las fuèlhas venon de càser ? Avètz somiat, bensai ?
--Non, fòrt e fèrme som segur qu'a cantat.
Sul pic, s'ausiguèt defòra :
--Co-cut ! cocut !
--Dieu me damne ! cridèt Grand-Guilhèm. Es plan vertat ! Mas vòli saber ieu s'es un cocut o una cocuda !
Se pren lo fusilh, sòrt. Corrís al fons del prat, e " Pan ! " sus aquel aucelàs esquèrre.
--A ! malfaras, sacripant, filh del Diable ! m'as tuat la femna ! m'as tuat la femna !
--Qué disètz, mèstre ? Etz pas content ?
--Non ! Non ! som pas content !
Lo Grand-Guilhèm li sauta dessús, l'arrapa, lo pòrta dedins, l'estira sur la taula, lo despuèlha, e amb lo grand cotelàs de la salsissa li tira una pelalha larga de tres dets, de las barras del còl duscas al fons de l'esquina. Puèi, se pren sos escuts, las pelalhas de sos fraires qu'èran penjadas darrèr la pòrta, la del mèstre tanben e, content coma un torde, se'n torna al sieu ostal en cantant.
--Paire ! maire ! aquí las pelalhas dels ainats, las i poiretz tornar cóser. E aquí la d'En Barbarós, que me'n farai una crana cinta ! Faguèt lúser los escuts e tot l'argent dels pòrcs. E faguèron granda fèsta. . . 
     Tric, trac 
     Passi per un prat 
     Lo conte es acabat.