Ramon GOGAUD
Alfred RAUCOLAS

Premit (extrait)


*****************


LO BANC DE LAS MESSORGAS 

Sabètz, ara, que Trescantons, lo nòstre barri, s'es bastit a l'aurièra de la vila centrala, a despart, de l'autra riba de la rota. Fait d'ostals sarrats, arrucats l'un a l'autre o, al contrari, escartats per un òrt o una pelena, arriba juncas al Molin, s'entorna cap a Dedal e Fontgranda, per acabar sa corsa - s'atal se not dire - al camin del cementèri. Coneissètz, tanben, aquel endreit de nòstre quartièr, al solelh, amb tres bancs a l'abric de la granda paret de l'òrt de Pastòr que se ditz: "Lo Pichon Nis", ont un parelh de platanièrs fan una ombra agradiva e presada quand ven lo calimàs. E son totjorn aquí, los mèmes vielhons arremassats coma un eissam, tanlèu lo primièr rai de solelh. A l'entorn dal banc doble - banc de las messorgas - se tòrnan trapar totas las memòrias dal quartièr, totas las lengas fissairas dal Molin a Fontgranda. 
Aquel jorn, m'i èri sietat, ieu tanben, segur de n'ausir qualqu'una. 
Atissèri: 
--Per véser... Ne contatz pas cap, uèi ? 
--Bòf... 
--Me damne... 
--E si, faguèt Mèric, te podèm contar... quand nos sèm pensats aver un Ministre, al barri. 
-- De qué vòls dire a'n pr'aquí ? demandèt Pujòl. 
--Fotre, quand s'èra montat lo còp a'n Prèmit per se far portar a las eleccions !. .`. 
A'n aquelis mòts de nòstre vesin, qualques rires gisclèron. Lo vièlh Antonin s'enganaussèt, dos autres truquèron dal pè, un autre tustèt sul banc ambe la cana coma al teatre: preludi tradicional a las grandas istòrias. E, a los véser totis se téner lo ventre, comprenguèri que, uèi encara, n'anavi entendre de maduras. 
--M'i vesi, entemenèt Lagarda. M'i vesi coma s'èra ièr. 

E S'AVIAM NÒSTRE CANDIDAT ? 
Aquel jorn, al cafè d'en Juli, après la partida de cartas, venguèrem a parlar dal Conselh General que s'anava elegir dins qualque temps. 
--An pas plan d'èrnhas de nosaus. Se coneis que lo Conselhièr demòra pas aicí, constatèt Pujòl. 
--Sustot que ne mancariá pas de causas a adobar: enquitranar los camins de las bòrdas, assecar las sanhas de Dedal, cotar las ribas de Fresquel, purgar l'aiga dal robinet qu'a gost a lampò, sens parlar de nòstre estadi... desempuèi que l'an promés, aviá dit Berlan. 
-- Tant qu'aurem pas un Conselhièr demorant aicí, serà atal, lancèt Pèire. 

-- Macarí, contunhèt, sèm pas mai piòts que d'autres: cossí nosaus a Trescantons n'auriam pas un que se presentariá ? Atal, almens, auriam un pè dins la plaça. 
--Tanplan nos podriá servir. 
--Ja avètz plan rason, afortiguèt Pujòl tot en estremant las cartas a jogar. 
--Mas, ne sabètz un que se voldriá far portar ? 
--Esperatz, diguèt Pèire, cresi que teni nòstre òme. 
Alà, al fons dal cafè, dos amics charravan ferme. Eran Ramèl e Prèmit. 

Lo primièr èra cantonièr a la gara e Prèmit menava la palatusa de l'Esquipament. Totis dos èran dintrats sens s'arrestar dins la cinquantèna. Ramèl, cortet, las gautas plenas e rosentas, lo nas pichon, lo pel ros, la barba rasa, li disián: l'Angel. Prèmit, grand, lo nas ponchut que li manjava la cara, ten lo pel negre, ondejat coma un jove, d'uèlhs menuts, alongats, que li fan un aire bravòt e qu'adòban un pauc sas gautas cavas. 
--Aquel, ja, ten la lenga plan penjada e justament s'arrestariá pas de parlar politica, de criticar. 
--Podètz creire que, s'èri qualqu'un a la Comuna, vos respondi que s'engancharia pas atal . Gaitatz aquò. .. E aicí, e aval. . . 
Es atal que, sul còp, los amics de la manilha nos virèrem cap a Prèmit, lo sol, a nòstra coneissença, que tanplan se daissariá amistançar per èsser candidat. 
--Oc, a mai n'a l'estòfa... 
--Sustot que si n'i a un que ba crompariá de parlar politica, es plan el. 
-- Gaitatz, tornèt prene Pèire, nòstre prepausat-"chef" de las Pòstas, cresi ben que podèm dejà parlar dal Conselhièr de Trescantons. Qué ne disètz, vosaus ? 
-- Per las darnièras Comunalas, agèt tres voses... Sens se presentar. Fai-z-i mal. 
--Ten tota la degaunha de l'emplèc, se gaitatz plan, remarquèt Pujòl. 
--Oc, al solide, a mai, se passa, avèm aquí un Conselhièr a vida. 
--Cal pas vendre la pèl de la bèstia, pr'aquò. Primièrament una, nos lo cal arrapar e lo daissar pas polsar qu'aja signat. 
--Ne fau mon afar. Te parii lo cassolet amb una cuèissa d'auca confida, afortiguèt Pèire. 
--Asagarem aquò lo jorn de las eleccions per sopar. Berlan se virèt: 
--Ep, vosaus, a pas l'aire de vos plan atissar la nòstra manilha, anuèit. S'avèm pas de badaires, poirem pas faire pagar la representacion. 
--Pensatz qu'a la partida, vosaus, se revirèt Prèmit. Ambe tot çò que se passa. A l'aire, la situacion vos tracassa pas gaire ! S'entemenava plan. Prèmit aviá engolit l'esca. Caliá perseguir. 
--Es çò que disiái tot ara, diguèt Pèire sens se trebolar. Uèi cresi que caldriá faire quicòm, ensajar d'entemenar una accion, i a tant a faire... 
--Aquò rai, faguèt Ramèl, aquò rai, as plan rason. 
Ramèl èra pas jamai per contrariar digun, es pr'aquò que Prèmit se lo fasiá siègre. Atal aviá totjorn qualqu'un per l'escotar e l'aprovar... Lagarda prenguèt la releva: 
--Ieu pensi que caldriá pas daissar passar l'ocasion. Sèm a la sason de las Cantonalas. Cossí ensajar pas d'aver almens un candidat dals Trescantons ? 
--Me b'as sortit de la boca, faguèt Berlan, canalha. 
-- Aquò rai, tornèt dire Ramèl, mas agèt pas léser d'acabar. 
--Desempuèi que vos tarabusti per vos faire comprene que nos cal remenar las ancas. Arribatz ara ? faguèt enfin Prèmit. 
--Qué vòls, es pas aisit. 
--Puèi, cal èsser assabentats d'un mont de causas: de la politica, de las leis, de çò que se passa... Ba cal siègre tot aquò. Nosaus sèm pas benlèu pro abelits per dire de... 
--Aquò rai... 
--Pardí, vosaus pensatz qu'a taulejar, qu'al rugbí o qu'a tustar la manilha. 
--Nos anam pas cercar brègas, çò que nos cal, es un òme que nos sàpia menar. 
--Oc, tornèt Pujòl, nos cal un candidat nòstre. E d'arreu encara, o se non aurem pas temps per los papièrs a la Prefectura e tot aquò. Calfava. Lo nom èra pas encara estat avançat, mas prusissiá lo bot de la lenga de nòstres amics. 
--E cossí te fariás pas portar, tu, Prèmit, lancèt alavetz Lagarda que, juncas ara, s'èra pas tròp avançat.
. . . 
-- Coneissi pas digús pus, dins los ancians dal barri, que siasque mai fait per la plaça, ajustèt Berlan per dintrar lo clavèl. 
--Aquò rai, diguèt Ramèl. 
Prèmit ne demorèt coma estabosit. El que parlava totjorn dal daissar anar de la Comuna e que tornava dire dètz còps per jorn: ieu, ja, s'èri quicòm... Se vesiá passar tot d'un còp de l'oposicion al comandament... Era pas çò mèsme... Mas l'òme gausèt pas recular. Plan segur, calguèt l'amanhagar, li tustar sus l'esquina. Virèt e revirèt, puèi çò faguèt: 
-- Pr'aquò, m'en cal parlar a la femna. . . 
-- Vièt-d'ase, la Joana te sauprà pas dire nani. 
--Sustot que tu, a l'Esquipament, dins l'Administracion, te balharàn, sul còp, de jorns per la campanha. Auràs pas a entemenar los congèts. 
--Escotatz... ieu me cargui dal Comitat de sosten, diguèt Lagarda.   I 
--Oc, serà lèu montat, gaita: sèm dejà cinc, anuèit. Sens parlar d'en Juli que nos refusarà pas. Avèm la sala de reunions tota trapada. Qué vòls de mai ? 
--E... E... la femna... 
-- I torna. 
--Saupràs ben li explicar... Puèi, se te podèm ajudar de quicòm, sabes ont nos júnher. 
--Aquò rai, diguèt... Ramèl. 
Es atal que, aquela serada, après la partida, acompanhèrem Prèmit, nòstre candidat dal barri, juncas a la pòrta dal siu ostal e lo daissèrem aquí, après li aver sarrat las mans e l'aver felicitat coma se deviá. Nos entornèrem e demorèrem d'èsser al mièg de la grand-carrièra, lènc de l'ostal de Prèmit per gausar rire dal bon còp que veniam de faire a nòstre amic, nòstre brave Prèmit que, sens èsser piòt, s'en manca, aviá pas pr'aquò per el, cap de probabilitat d'èsser elegit Conselhièr. Entrapada siaguèt prevista per l'endeman çò d'en Juli, al café, sèti dal candidat dels Trescantons, a l'ora dal pastís per metre al punt los detalhs de la campanha.