Alem SURRE-GARCIA

Antonio Vidal 
(extrait)


***************


La Nafra
Lo jutjament aiceste aviá d'esser lo darrièr. Aurà calgut quicòm coma tres ans per n'engenhar lo desnosament. La tissa particularament afogada dels nombroses testimònis (deuriái puslèu parlar de sembla-testimonis), la multiplicitat de las enquistas mai o mens onèstas, la volontat acarnassida de recampar lo mendre tròç de vida del condemnat, lo desir fonsarut de ne furgar lo mendre recanton e d'atal prene lo mal per sa rasic d'un biais definitiu, avián mobilisat la nacion novela. Tan valdriá dire lo novel Estat...
La fotò del condemnat èra estada espandida de tot caire dins cada vilatge e d'en d'aquí dins cada fogal. L'ambiguitat d'una tala accion de la part de la Seguritat podiá pas enganar los que, d'amagadas, avián pas doblidat lo gost de la critica e de la recerca; eran pas gaire, o cal dire coma es, los que s'acontentavan pas de la vertat oficiala e que contu-nhavan la lucha, fisèls encara a qualqua promessa ufanosa. La populacion dins son ensèms, alassada per d'annadas de dolenças podiá a son aise, dins son canton, racar à bòudre sus la fotò que retrasiá la cara d'un òme barbassós, fotò retocada, era pron evident pr'aquò, de tal biais qu'i apareguesse un mescladís de gorrinitge e de baujum.
Lo condemnat, Antonio Vidal, era endevengut, emai pels manits, l'òme sens onor que se podiá sannar coma un pòrc. La Seguritat lo teniá engabiat per l'aparar (o li explicavan atal) de la justa furor del pòble. Coma s'era a el, encara, a lor mercejar d'aquela atencion que los mai sensibles demèst eles tenián a prene per un darrièr rebat d'umanisme borgés. Engabiat e aparat fins al jutjament. Fins a uèi. E la vox populi s'ausissiá ja sus la Plaça Maja negra de monde, fàcia lo Tribunal. Cridadissas potentas ont era question d'acaba-ment, d'espotiment e de fusilhament. Clartat e simplicitat de la Votz Unenca. Se vesiá que tot era estat aprestat gaireben scientificament e la tantossada prometiá d'esser cauda.
Tota critica devèrs la Paraula oficiala, sempre percebuda coma negativa que que ne vire, podiá portar còp sul pic al que la trasiá foguesse sens marridesa deguna; al que per exemple s'enquestionariá sus l'origina e la destinacion de la moneda nacionala, sus l'importància exacta de las subvencions a las organisacions paraestatalas. Un dobte foguesse magrinèl portava escòrna a l'onestat dels representants del pòble. Aquò voliá dire tanben que vos pensavetz superior d'abòrd que per traire critica, vos metiátz en defòra del pòble, doncas fòra-lèi. Vos condemnavetz del vòstre sicap. L'escepticisme, en fach sapava lo quite fondament de la Nacion.
Ma posicion era de las delicatas. Eri estat causit coma escriveire conegut, reconegut, valent a dire oficial (aviái ja publicat fa gaireben cinc ans d'unes poemas cortets qu'encensavan la revolucion e l'espelison de la nacion novela, poëmas marrits, mas sancèrs), causit per escagassar l'òbra d'Antonio Vidal. Mainatz-vos del fàsti que me prenguèt alara: ieu, escriveire, deviái palficar un autre escriveire que m'es un mèstre, que ne remiri la generositat e la fòrça d'èime. Mas l'órdre vengut de naut era esprès: pas de que trantalhar. Se trachava de metre al clar çò que l'òbra escondiá, de far una mena de revirada que revirariá l'òme e l'expausariá a la vengança populara, de botar en releu l'aspècte negre, entartufat de l'òbra, de far sordejar las grimaças estilisticas, de mostrar fin finala que Antonio Vidal aviá prigondament vergonha de sa pensada e de sa vida jol vernís enganaire d'una escritura simpla, de bon agantar e perilhosa d'autant que despertava leu-leu de sentits degalhoses.