Prosper ESTIEU

La trumada


***************

 - REMEMBRATZ-VOS!
 - LA MORT DEL LOP
 - MONT-SEGUR
 - A NOSTRA-DAMA

************


I
REMEMBRATZ-VOS!

Ah ! je les reconnais, les damnés ! Les voilà,
Ceux d'Albi, de Béziers, de Foix et de Toulouse,
Que le fer pourfendit, que la flamme brûla,
Parce qu'ils outrageaient l'Eglise, votre épouse!
LECONTE DE LISLE.



LEGATS, senhors, ribauds e la goira Montfort
Son intrats à Beziers per faire obra de mort.
Ai ! malgrat l'escumenje, encara ès pas plegada,
Ciutat catara ? Adonc, auzis aicesta vots
Tuatz ! tuatz-los tots ! Dius fara la triada !
Gens de Beziers, remembratz-vos!
En Roger-Trencavèl, tant-lèu dins sa prezon,
S'atuda, rozegat per un orre poizon.
Saluda ton Comte novèl, o Carcasona !
Dels cabalhers leials aicest es pas gelos
Es per ganhar lo cèl que Montfort empoizona.
Gens de Carcas, remembratz-vos !
Termes e Mont-Reial, Fan-Jous e Castèl-Nou
Son vincuts, e, praco, no coneison la pou.
Aqui sempre bulhis la vièlha ardor romana ;
Mas crèman las meisons los omes del pel ros
Arribats com un fum de la terra alamana...
Fraires audencs, remembratz-vos !
Sens aurelhas, sens naz et los vistons crebats,
Los defensors de Fois prezis dins los combats,
- Tos enfants los melhors, Patria agonizantà ! -
Son remandats morents à lor Comte ufanos.
Es atal que Montfort compren la Guerra santa.
0 gens, de Fois, remembratz-vos !
Vèici la procesion dels abesques mitrats.
Cargatz vestits de dol, gens de Lavaur, ploratz !
Al fons d'un pots, jos los calhaus, Guirauda es morta...
Mentretant, se volètz que sortigue del pots
E pogue, com, antan, clamar: Auzor! per orta,
Gens de Lavaur, remembratz-vos !
Vengut per aparar nostra terra e lo Dret,
En Pèire d'Aragon tomba dabant Muret ;
Mas encara no son tombadas sas idèas.
Pr' aber, à la Revenja, un bras mai poderos,
Tant que jos vostre cèl veiretz las Pireneas,
Gens de Muret, remembratz-vos !
Valent Comte Ramond, tos fidèls païzans
Van cercar salvament als barris tolozans
Sabon pas que Folquet es la bèstia féroja
Qu'am lor sang ardoros aspergira la Crots.
Deja, tot aquel sang fa la Garona roja...
0 Tolozans, remembratz-vos !
Ara, tot es finit, e, dempèi sèt cents ans,
Aclinatz vostre front fraires Lengadocians ;
Mas lo Malur no deu anequelhir vostra ama.
Dels novèls Trobadors vos cal auzir la vots,
Aquela vots qu'en lenga d'Oc com un tron clama :
- Lengadocians, remembratz-vos !


*********


II
LA MORT DEL LOP

E venc tot dreit la peira lai on era mestiers.
LA CANSO DE LA CROZADA.




A QUEL bèl clam s'es espandit: " Montfort es mort!"
0 Tolozans ! qun gauch se vei sus vostras caras !
Es mort ! Es mort ! Lo Lop es mort, lo lop Montfort !
Mai que jamai vostras molhers vos siaguen caras !
Es elas que l'an mandada ont era mestier,
La venjadora e mai qu'aco : la santa pèira !
Ara que l'cap del auriu Lop es plus entier,
Tots los Crozats van s'entornar darrier la Lèira.
Al païs d'Oc, jorns de malur son acabats !
Resontisètz, tambors, timpans, corns e campanas!
0 Tolozans ! vos son tornats los drets raubats :
Potonejatz en grand mercès vostras companhas !
Lo grand sant Crist de vos-aus tots a 'gut pietat ;
Dol franciman pels Occitans es allegransa !
Qui sab ! belèu reflorira la Libertat.
Alandatz donc lo vostre cor à l'esperansa !
Montfort es mort ! Monta à cabalh, comte Ramon !
E sa racalha sià per tu forabandida !
Monta à cabalh ! e que pr'aquel que jutja, amont,
L'ama del Lop eternarnent siague maldida !
E, mentretant. se per aber aucit las gens;
Se per aber destruit Razon, Prèts e Paratge;
Fait daguejar las donas prens, los drollets gents ;
Cremat ostals, cremat meisons, cremat arbratge ;
En terra d'Oc, semenat dols, espants e plors;
Pilhat ciutats, razat castels, raubat terraires
Escotat clercs, qu'an conselhat tantas d'orrors ;
Per pla long temps, fait enemics dos poples fraires;
La neit e l' jorn, servit l'azir delq Catolics,
En emplegant res que poizon, flamba e mesorga;
Onorat Dius ambe malfaits diabolics ;
Del fier engenh dels Trobadors tarit la sorga
E atudat, tal pr un grand vent l'es un calelh,
Aquel Verbe ont l'Ama occitana era servada ;
S'aprèp aber fait tot aco jos lo Solelh,
Un ome pod aber, grand Dius ! l'ama salvada,
Quand a clucat sense poder se repentir,
Qu'Aquel que uèi es trespasat prèp de Garona,
Qu'aquel brigand sià declarat sant e martir
E dins lo Cèl eternament porte corona !


**********


III
MONT-SEGUR

A Mont-Segur ni a de prezents !
Lo CONTE DE Fois.




0 castèl de Mont-Segur,
Inspira-me un cant venjaire
Contra l' Nord ensannejaire
E los amics del Escur !
Que tas pèiras ennegridas
Me diguen lo temps pasat
E las Esperas caridas !
So qu'ai sempre dezirat
Es de celebrar ta gloria.
Ai bebut dins ton istoria
L'azir pel que t'a 'brazat.
Que mon bordon lo clavèle,
Aquel abesque Durand,
E que l'orror l'emmantèle !
0 Perelha, aujol tant grand,
E tu, tant granda Esclarmonda
Auzisètz la lenga monda
Que vostres filhs parlaran
Malgrat Crozada e conquista !
Dins mon cant va vos venjar
Aquela lenga requista.
Podian vos escumenjar
Mitras e crosas e crozes :
Sus vostre roc, auturozes,
Laisabetz lor fèl rajar !
E quand, com una trumada,
Roma vos mandèt Montfort,
Espanteretz son armada.
Mai que vos se crezià fort
Aquel lop sortit de Fransa,
Qu'abià noirit l'esperansa
De viure de vostra mort.
E, praco, devès la plana
Tornèt com era vengut,
Sens trobar bèstial de lana.
Los qu'abian aparegut
A sos èlhs tant cobejozes
Eran lions coratjozes
Que jamai l'abian crengut.
I abià 'qui : Guilhèm de l'Ila,
Alzèu, filh d'Adalaïs,
Izarn, que ne valià mila,
Jordan del Vilar, païs
Qu'es pas lènh de mon Fendelha,
Jan de Saisac, e Rodelha,
E las donas Alpaïs,
Brunisen, Corba, Ermengarda,
Qu' am lors omes e lors filhs
Sabian faire bona garda.
Abian cantat com los grilhs
Subre l'occitana -terra;
Mas, ara, l'orresca guerra
Cambiaba lors rémenilhs
En clamor tant azirada
Se mesclant al vent del Cers,
Que salveron l'encontrada.
A i-las ! las ribas del Ers
Debian aber corta joia
Era una trop bèla proia,
Per tots aquels estrangers,
Mont-Segur, nids d'eretjia,
Per qu'un jorn tombèse pas
Al Poder de la clergia.
Ara, es l'ora dei trespas
Que tinda per la Patria
Roma a parlat ! Li atria
Que l' pople d'Oc siague en pats.
Mas, per ela, pats vol dire :
-- Guerra e mort al Esperit !
E l'Eretge cal aucire ! --
Alavets, encolerit,
Lo bisbe Durand arriva.
Jamai armada pariva
T'abià tant endolorit,
Païs d'Olmes ! Son dètz mila
Qu'enrodan ton orizon,
Com per un sièti de vila.
Els, per amont, quantis son ?
Tres cents, las donas comtadas.
Lèu, pabalhas son plantadas,
Mont-Segur deven prezon.
Lo cap dels abets s'acata
Suls penjals de Mont-Ferrier
L'ost dels Crozats fa 'na gata
E, del Ers al Lectorier,
Riu que com un tron dabalha,
La nèit e l' jorn, se rambalha,
Tot Crozat es manobrier.
Praco, la pou los aganta,
Quand Roger de Mirapeis
Mostra sa lansa giganta.
D'aquel temps, la gata creis.
Es la mortala enemiga.
Ara, à pases de formiga,
Monta sul pèch e pareis
Al ran de la barbacana.
Tre que toca los Faidits,
Com mirguetas los escana,
La rabia al cor los mordis.
La perdon pas, l'esperansa
De veire lor delibransa !
La mesclada los grandis
De mai de mila coidadas :
Oli bulhent, foc gregés,
Matrasinas abrandadas,
Balestas qu'esparnhan res,
Pega fonducla e rocases,
Tot aco plou à lavases,
Del aut donjon albigés,
Subre la maldida armada.
Mas la gata aqui se plais,
Malgrat que sià 'n pauc cremada.
Enfuronida, à bèl cais
Las autas parets mosèga ;
Las engruna, las rozèga ;
Sempre son ardor renais.
E lo Comte e l'Emperaire,
Tant-ben Jaume d'Aragon,
D'Aragon, lo païs traire,
S'an d'aco malcor prigond,
Ai-las! tots oc laisan faire...
Durand sera triomfaire
Tot se complira segond
La paraula del Sant-Paire.
Paraclet ! lo Vatican
Cal que sià ton aclapaire!
Cal que vencigue, emplegant
L'escumenje e la flambada !
Vei-la per long temps tombada
Sul Tabor, novèl volcan,
0 Roma! la Colombèla,
Blos simbèl d'un pople grand
Que ier abià vida bèla !
Lo Sant-Paire es sobeiran !
Gloria al Dius de son armada
La rasa eretja es cremada
Pel fer abesque Durand
Pèi, finida la trumada,
Jol cèl negre s'espandis
Una audor d'osa rumada.
Mont-Segur ! de tos Faidits
La grana s'es pas perduda.
Sèt sècles, s'era esconduda ;
Mas ara grelha e grandis
Dins novèls cors ardorozes,
E pr'aquels son azirats
Tos borrèls portant de crozes.
Oc, pels Martirs engendrats,
Abèm jurat lor revenje !
Que Roma nos escomenje,
E ne serem onorats !
Auzor ! Auzor ! o mos fraires !
Per lo remembre encorats,
Delibrem nostre terraires !


**********


IV
A NOSTRA-DAMA

Lo comte Ramond VI sadarriera ora a 'uzida.
Soscant a tot lo sang qu'a Toloza a rajat,
Se mor de desesper, e, mort escumenjat,
Repauzara jamai en terra benezida.
Mas Ramond VII sera belèu son venjador !
Ai-las ! l'Aujol s'en va sesn aquela esperansa
E 'ntrevei que son filh, suprèma malauransa,
Sera del païs d'Oc lo plus grand traïdor.
La Glèiza a mes subre el sas arpas tant feronas.
Perigue sa patria e son renom comtal !
Cal que ganhe lo cèl d'aquel Dius immortal
Que repren, quand li plais, las terrestras coronas.
Pei grand Crucificat qu'a 'n cop de lansa al flanc
Ramond VII vol servar una ama sempre bloza,
E Lo qu'es sobeiran, de Bèl-Caire à Toloza,
Tremolant, s'agenolha ais pèds d'un monge blanc.
Pos trefozir de gauch dins l'atahut, Domenje!
Lo gran qu'as semenat porta bèla meison.
Lo majoral d'un pople a l' cap jos l'asperson
E prèga un dels tius filhs qu'al mens non l'escumenje!
Filh d'eretge, ton nom d'infamia es tacat !
Ton paire abandonèt la Gléiza catolica,
E te cal far per et penitensa publica,
Se vos pas susportar lo pes de son pecat! -
Lo monge a dit. Lo Comte es à genolhs e plora
Plora aquel grand pecat qu'a pas jamai comés ;
Pèi, s'arbora e respond al monge : - Abant un mes,
Mon Paire, aurai garit lo mal que m'endolora. -
Abant un mes, lo Comte es partit per Paris.
S'en va dins Nostra-Dama, als pèds de la clergia,
Renegar son païs acuzat d'eretjia,
E, pel camin, son cap es devengut tot gris.
De tots los terradors de la terra galeza,
Venètz veire ont ne son, ara, 's Lengadocians !
Bretons, Normands, Picards, Lorrencs e Parizians,
Venètz veire morir la Patria albigeza !
Del fier pople occitan venètz veire l'afront !
Ramond VII, en camiza e los pèds nuts, arriva.
Lo Cardinal asèit sus l'autar, cara auriva ,
Va li far sus la lauza aclinar son grand front.
0 Roma! com es car ton perdon, quand l'acordas !
Te cal l'acatament ambe lo dezonor,
E metes, per venjar ton aziros Senhor,
Al prèp del asperson lo foet de las sèt cordas !
Jos aquel foet, la carn del Comte s'enrojis.
Lo vèici dins la nau, seguit pels flagèlaires.
L'orgue fa 'uzir cants de victoria e, dins los aires,
Lo bordon lauza Aquel que dins los cors legis,
0 Dius dels Catolics, se pos, com dins un libre,
Legir aigidament dins los cors bategants,
Vezes, al jorn de uèi, los azirs amargants
Que s'enlairan vès tu, d'un pople qu'es plus libre !
- Ajetz pietat de ieu, que som un pecador !
Ajetz pietat de ieu, mon Dius ! Me repentisi !
- Dis lo Comte Ramond. -- Juri subre l'calici
Que, dezenant, serai vostre afric servidor !
Ai pecat dins mon paire amic dels Albigezes ;
Mas gracia pr' ci, mon Dius ! e gracia per son filh
Se, tant que polsarai, ma lansa a pas robilh,
Es qu'aucira per vos gazalhans e borgezes.
Tots los eretges del terraire tolozan
Auran lèu lo trespas e l'Infern en partatge
Aucirai tot, Senhor, duscas mon parentatge,
E. la Garona aura mens d'aiga que de sang.
Que lo rei de Paris prengue la miuna terra
Serai pro ric, Senhor, se me balhat'z lo Cèl.
Que tomben las parets del Narbonés-Castèl,
Per que los Tolozans vos faguen plus la guerra.
0 Paire sobeiran de l'immortala Luts,
Per que de mon pecat non demore plus trasa,
Vos Juri que serai lo darrier de ma rasa :
L'Arbre dels mius aujols no reflorira plus !
Per servar dins mon cor vostra gracia abrazanta,
Me cobrirai de cendre al fons d'un monastier,
E m'auretz autrejat vostre perdon entier,
Se mon paire repauza un jorn en terra santa.
Quant à mon cos, que pel tombèl se veje orrit,
Se ieu, comte Ramond, un jorn, vos abandoni --
Lo Cardinal, levant la man, dis : - Te perdoni
Al nom del Paire, al nom del Filh e del Esprit ! --