Ivar Aasen
HULDRE-GAAVA.
Vilde de hava Tolmøde til at høyra paa, so kunne dat vera Gaman at fortelja um 
nokot, som hende paa Seim eingong, og um dat Bordet, som hever stadet dar sidan; 
for dat var slikt eit makalaust Bord, at alle, som saago dat, maatte undrast paa 
dat.
Dan gamle Seims-Garden hever inkje alltid voret so smaabytt og so folkarik, som 
no er han; i Staden fyre at dat no er mange Gardar og mange Eigarar med kvar 
sitt Stykke, var dat eingong berre eit Bruk og ein Mann, som aatte dat altsaman. 
I Staden fyre at dar no er mange Aakrar paa ymsa Sidor, var dar eingong berre 
ein einaste Aaker; men dan Aakren var so stor, at dat var so, ein knapt kunne 
sjaa i Enden paa honom. Daa kunne ein segja, at dat var Gard, som var Mun i, og 
heppen var dan Mannen, som var Eigar til slik ein Eignar-Lut. Men so gildt, som 
no detta var, so var dat daa ymse Vanskar med; og soleides var no dat ein 
Vanske, at dat trengdest so myket Folk til at driva Garden; og i dan Tidi var 
dat inkje so stor Folkahjelp i Bygdom, som no er dat. Dan verste Knipa var dat 
no alltid um Hausten. naar Aakren vardt skjær, og Kornet skulde i Hus; daa hende 
dat ofta, at Kornet vardt standande so lenge paa Roti, at dat var myket av dat, 
som skjemdest burt; og var dat daa so, at dat kom nokra Frost-Næter paa dat, so 
kunne dat snart verda ein stor Skade. Og soleides gjokk dat daa ofta, at dat var 
myket, som spilltest; men dat gjorde no inkje nokot stort fyre slik ein Riking, 
som Mannen paa Seim; for dat vilde no myket til dess, maa vita. 
Men eingong saag dat daa illa ut likavel. Dat var eit Aar, daa dat var inkje 
annat en Uvedr med Storm og Støyteregn fram etter Sumaren og langt ut paa 
Hausten, so dat gjekk reint av Lage med Onni, og dat saag ut til dess, at all 
Avgrøda var spillt. Sidan lettade daa Vedret upp, so Folk fingo skjera; men daa 
var dat alt so seint paa Hausten, at ein kunne inkje annat venta en Frost og 
Kjøld. No vardt dat annsamt fyre Mannen paa Seim; Aakren stod uskoren, og 
Skurdarfolk var ingenstad at faa, og dat saag ut til ein Skade, som sjølve 
Seimingen inkje kunne tola.
Men, naar Naudi er størst, er Hjelpi næst, segjer Ordtøket. Dat var ei 
Kveldstund, at Mannen gjekk og dreiv ut paa Bøen, so sutfull og ottefull, at han 
var mesta vitlaus; daa slog han Henderna i Hop og ropade med Graat i Maalet: 
«Kvat skal eg gjera? Kvat Raad skal dat verda? Her er ingi Hjelp at faa!» Daa 
høyrde han eit, som svarade i Bakken ovanfyre. «Jau, her er Hjelp at faa,» sagde 
dat. «Kvat Hjelp skulde dat vera,» sagde Mannen. «Vil du gjera dat, som me segja 
deg, so skal du faa so god Hjelp, at du inkje skal angra paa dat,» svarade dat. 
Daa kunne Mannen skyna, at dat var Haugafolket, som baud seg til at skjera aat 
honom; han vardt daa baade gild og glad, som ventande var; men so var han daa 
forviten til at høyra, kvat dei vilde hava, og dat var no dat, at han skulde 
ganga heim og hengja største Kjetelen sin paa Gruva og bryggja upp alt dat Malt, 
som han aatte; sidan skulde han rydja Storstova si og flytja ut alt, som 
flytjande var; dar skulde han setja dat fulle Øl-Kjeret midt inn paa Golvet, og 
eit annat Kjer, som var tomt og umsnutt, skulde standa jamsides med. «Er dat 
inkje annat, so stend dat inkje paa,» tenkte Mannen, og darmed tok han til at 
bryggja. Men ut paa Aakren vart dat ei staakande Natt. Dar strøymde saman so 
myket Smaafolk or alle Haugar, at dat var inkje Tal paa; og allesaman hadde eit 
litet blenkjande Jarn i Handi, mesta som ein ørliten Ljaa elder Sigd. Darmed 
toko dei til at skjera, og medan dei skaaro; so sungo dei alt i eit:
«Alle kann Aakren skjera;
Ingen kann Bendelen gjera.»
For naar ein skal gjera Bendel, so lyt ein slaa ein Knut paa, so dat verder mest 
som ein Kross; og alt dat, som er likt til Kross, dat kann inkje Haugafolket 
hava nokot med. Men nog er dat: Aakren vardt skoren, og radt gjekk dat og, so 
dat stod inkje Straa paa Roti, naar Morgonen kom. Daa kom Kristfolket ut og 
gjorde Bendlar og bundo Kornet og sette dat upp til Turking. Og so snøgt som 
Kornet var turt og innteket, so vardt Storstova upprudd og Øl-Kjeret sett inn 
paa Golvet; for daa var dat Von til, at Haugafolket vilde halda Veitsla si etter 
Dugnaden, som dei hadde gjort. Og daa kann dat vel henda, at dat vardt livande i 
Storstova, naar Kvelden kom; dat var inkje at undrast paa, at dei vilde hava 
Stova tom; for dat var so myket folksamt, at dat vardt trongsett nog endaa; og 
so mange Gjester hever dar vist inkje voret i Storstova, korkje fyrr elder 
sidan. Kor dat ellers gjekk til i Laget, fekk inkje nokon sjaa; men lystigt og 
leikande var dar til Gagns, so ein kunne høyra Staaket paa lang Leid, og 
soleides heldt dat paa, lika til Dagen lyste.
Daa dat leid fram paa Morgonen, gjekk Mannen inn i Storstova og skulde sjaa 
etter, kor til stod; daa var Ølkjeret burte; for dat Hadde dei teket med seg, av 
di dei visste, at ingen kunne bruka same Kjeraldet som dei. Dat tome Kjeraldet 
var ogso burte, men i Staden fyre Kjeret stod dar eit Bord, og dat var eit slikt 
Bord, som ingen hadde set Make til. Dat var so fiint Tre i dat og so kunstig 
Gjerd og so myki Pryda paa dat, at ingen kunne tenkja slikt, og so fiint 
utskoret var dat med Krot og Kransar og med Rosor og Blomar, at ein kunne aldri 
verda leid av at sjaa paa dat. Detta skulde Mannen hava til Takk fyre Husleiga 
og til Minne um dei framande Gjesterne, som hadde havt slik ei morosam Natt i 
Husom hans.
Mange lange Aar ero lidne, sidan detta Bordet kom i Garden; dat hever gjenget i 
Erve med Garden fraa Mann til Mann, til dat vardt so gamalt og morket og 
makkasmoget, at dat var inkje lenger nokor Pryda i dat; men endaa fekk dat 
standa paa sin gamle Stad; for Folket hever tenkt som so, at so lenge som denna 
Gaava finnst i Garden, so er dat Von til, at dat inkje skal koma nokor Ulukka 
paa Kornet elder paa Aarsens Avgrøda. Men um slikt skulde henda no i desse 
Tider, so vil dat no inkje vera Folkaløysa til at skulda paa; for no er dat 
fulla Folk nog i Bygdom, so dei maa vel kunna skjera Aakren sin sjølve. 


[Attende til bokhylla]


Frå Ivar Aasen: Skrifter i samling. Kristiania og Kjøbenhavn: Gyldendalske 
Boghandel Nordisk Forlag, 1911-1912. Prenta anonymt i Dølen II 1860 nr. 21. 
Elektronisk utgåve 1997 ved Jon Grepstad gjon@sn.no