Carlo Porta La Ninetta del Verzee Bravo el mè Baldissar! Bravo el mè nan ! L'eva poeu vora de vegnì a trovamm ; Tel sét, mattascion porch, che meneman L'è on mes che no te vegnet a ciolamm ? Oh ! Cristo Cristo.... Speccia on freguj... te voeu geramm... Bolgirossa ! che giazz ! ahja i mè tett ! Che bel cojon, sont minga on scoldalett. Pover tett, nèe ! Te sentet com'hin froll ? Ma.... gh'hoo avuu ona passion, varda, in sti dì, Che l'è stada, per dincio el mè tracoll ; L'è quajcossa ancamò se sont inscì : Ven scià.... Settet giò on poo.... Già l'è anmò moll.... E poeu coss'eet de fa ? L'è venerdì.... Gh'è minga d'opra.... Descorremm on poo, Che subet che l'è all'orden te la doo. Varda, el mè Baldissar, se se po' dà On mond pussee carogna, on mond pù infamm ! Te se ricordet d'avemm vist per cà Quell gioven magher, longh come on salamm, Ch'el me vegneva a toeu d'andà a ballà, Che di voeult te l'è vist a peccenamm ? Ben, sent mò adess, sto roffianon strazzaa, Che tir, fioeul d'ona negra, el m'ha giogaa. Prima de tutt t'ee de savè, che finna De vint agn fa, quand sont restada indree De la povera mamm, la mia medinna, Che adess, Essus, l'è al Gentilin anch lee, Per no invodamm a Santa Catterina, O lassamm andà in cà d'on quaj mestee, La m'ha tiraa in cà soa, e tegnuu inguala D'ona soa tosa vera e naturala. La mia medinna l'eva ona tetton Matta, allegra quell mai che se po' dà; Ghe piaseva a paccià del bell, del bon, E dent per i boeucc a boccalà; Ma sora a tutt poeu, la soa gran passion L'era quella de fassela fregà: Oh, intuitù de quest, gh'è nient de noeuv Desdott in fira, e fresca come on oeuv. In quell temp la gh'aveva per gimacch On gioven d'offellee, fort, traccagnott, Ch'el stava lì in la porta, in l' us'c attach ; Costù, me cunten, ch'el gh'avess de sott On peston de pirotta masïacch : Ma basta ! fussel mò per sto bescott, O per quij del mestee ch'el ghe portava L'offellee l'eva lu ch'el la ciavava. S'ha mò de dà l'inconter che costui El gh'ha giusta d'avegh anch lù on bagaj, Che l'è nient olter che quell porch fottuu, Che m'è costaa in sti dì tanti travaj ; Sent, el mè nan, cossa m'è succeduu : Cont el sta insemma e fa quij cattanaj, Che fan tucc i fioeu, semm rivaa a quell De trovass cott tutt duu senza savell. Intrattanta per via de la via Dell'intrigh inscì faa de la medinna, Ne faven dormì nun bardassaria Foeura di pee de lor in la cusinna ; Là ne nun de per nun tutta la nocc Sevemm padron de fa ogni sorta de locc. Fina però che semm staa du cisquitt, Cioè a dì, de dês , vundes, dodes agn, Se semm faa quaj carezz e quaj basitt, E poeu voltavem là come lasagn ; Ma quand emm comenzaa a sentì i gallitt Vers la part che comenzen i cavagn, Se semm accort d'avegh olter besogn On poo pussee gajard de quij del sogn. Ma per dittela giusta, in quant a mì Sto besogn savarev minga spiegall ; Soo che sentiva el sangu come a buì, Che gh'aveva ona voeuja de tentall, E in l'istess temp vergogna a comparì ; Soo anch che andava in broeuda in del basall, E soo che quand el me toccava i tett Trepillava del gust come on gallett. Soo de gionta, che quand a la mattina Me toccava de andà a tend in Verzee A la banca del pess de la medinna, Ogni bott che passass on perucchee O qualchedun con bianca la marsinna, Me sentiva a rugà finna in di pee, Me andava isemma i onz de la stadera, E el coeur l'andava a vella, el coo a stondera. Mì el me Pepp el vedeva de per tutt, E semper ghe l'aveva de denanz : Mì el vedeva in di tèmmol, in di trutt, In di micch, in la suppa, in di pittanz : No gh'eva giovinott né bell né brutt Che se podess ris'cià de fass innanz: Rispondeva a pesciad, desgarb e slepp, E tutt sti coss in grazia del mè Pepp ! E l'è minga de dì che fin d'allora El m'avess miss a la comunïon : On cazz ! me poden dà on cortell in gora, Se mì pensava mai che in di colzon Ghe fudess dent de quella sort de bora ; A vedè com'el mond l'è mai cojon ! Tucc me credeven ona gran canonega, E s'era fatta pesg che nè ona monega. Anzi, gh'hoo anmò in la ment la gran paura, C'hoo avuu quand de lì a on pezz me l'ha daa in man; L'hoo creduu on boll, ona besiadura, On bugnon (soeuja mi), on quaj maa de can, E soo che m'è soltaa ai oeucc a drittura Come s'cioppon de piang; ma lù el giavan, De bravo perucchee, el s'è miss a rid E a serammel pù strenc in mezz ai did. Cristo! Che sgarbiada de cervell L'è staa per mi quell cioll in ordino ! Poss dì ch'el m'ha daa in man minga on usell, Ma el manegh de tucc quant I cognizion ; Allora subet hoo capii tutt quell Che se daven d'intend paricc smorbion, Quand lì a la banca me diseven milla Cinad su la pancetta o su l'inguilla. Lì emm comenzaa tucc duu de sto moment A lavorass intorna de fadiga, Lu a fa omnia possa per sonnamel dent, E mi olter tant per stoppagh su la figa; Fors'anca el sarà staa on presentiment, Ma l'ha avuu pari a sbatt, l'hoo faa stà in riga : Ghe l'hoo menaa, basaa, gh'hoo daa la tetta ; Ma de pondammel !.... voj, ciappa sta fetta ! Sent mo che macciavella de birbon L'è rivaa a tirà a man per mettem sott; L'ha comenzaa a fa el trist, el lumagon, A fass vedè a mangià pocch o nagott; Lu el me schivava, el fava el repetton, El sospirava come on mantes rott; E compù mì gh'andava per el vers, Compussee el fava el pregn, el gnucc, l'invers. In fin, quand l'ha creduu de vess a tir, Vedi ch'el tira a voltra on cortelasc, E ch'el sbassa i cannij incontra al fir ; Mì, bonna dagh a trà, fermegh el brasc E prepotenta e franca come on sbir : Cossa farisset mai, disi, pajasc ? - Cossa vuj fa ? el respond, mazzamm, morì ; Fornì sta vita, contettatt anch tì. Sanguanon, che dianzen de paroll ! M'è calaa i forz de slanz, m'è vegnuu frecc, Me sont pondada a lu coi brasc al coll, E lu borlonem là attravers al lecc, E lì in terra el cortell, in aria el cioll ; Lécchem, basem, stroffignem, brascem strecc ; Ninin.... tâs.... lassem fà.... Pensa nagotta ; Sto fioeul d'ona vacca el me l'ha rotta ! Ona voeulta poeu rotta che l'è stada, No gh'è staa pù resguard né pù respett, Via ona ciavada, on'altra gran ciavada, No se fava olter che quell bell giughett; E se con tant piccà nol m'ha impregnada, L'è propi roba de fà fà on quadrett ; Tanto pù che sti usij hin certi ordegn Che fornissen el gioeugh col lassà pregn. L'eva trii agn, o pocch manch, che st'istoria L'andava quiettament semper inscì, Quand la medinna, che Dio l'abbia in gloria, L'ha tolt su ona fevrascia de morì : I dottor l'han creduda infiammatoria, E gh'han faa vint solass in trèdes dì, Ma el dì adree, giusta in quella che han decis De faghen pù, l'è andada in paradis. Morta lee, bonna sira ai sonador : S'è barattaa la scenna in d'on moment ; Mì sont andada in cà del Cogitor, E el Pepp l'è andaa anca lu d'on so parent, E lì, via de vedess, e de descor Quaj voeulta per el dì, denter per dent, Risguardo sia la porzion de mezz, San March ! gh'è staa su el gatt per on bell pezz. Ma mì, tra che a trovamm inscì ligada In ca del pret, moriva de passion, E tra ch' el Pepp el m'eva sueffada De bon' ora a saggià certi boccon, Assa brutta on bell dì ciappi la strada, E pienti el Cogitor come on fuston, Resoluda de tend al fatto mè, Senza tanti seccâd de barolè. Defatt, per quant sto pover religios L' abbia faa, l' abbia ditt per famm capì Ch' el pass che fava l'eva on pass ris'cios, E che la purgarev fors on quaj dì, L'ha tra via el so fiaa, e la soa vos : Anzi el gh'ha avuu de grazia a mondamm lì De circa milla lir, che la medinna La m'ha lassaa tra pilla e roba finna. Cont cà piantada e cont quji pocch danee, Fresca, giovena e grassa come s'era Gh'aveva semper gent inanz indree A la mia banca mej che né ona fera ; De coeugh poeu gh'en vegneva di vivee, E a quist basta domà che ghe fass cera, Se gh'avess anch venduu merda per pess, Sti facc de porch, even content l'istess. E che fior de partii podeva fà, Inscì, magara, avess voluu dattamm : Fioretton de mercant de famm marcià Inguala di primm sciôri e di primm damm ; E se fuss stada tosa de trattà, Soo che on fraa Geromin l'ha vorsuu damm Del pelter assossenn, famm desmett banca, Mandamm in fiacca, e lu comparì nanca. Ma mi ciòcca imbrìaga, incarognada De sto razza de can d'on taja pioeucc, Tant e quant gh'è ne staa che m'han cercada, Olter tant n'hoo casciaa foeura dì oeucc : E sì che giammò on pezz m'en s'era dada Ch'el me fava scusà de stoppaboeucc ; Ma già nun vacch de donn semm tucc inscì : Se al mond gh'è on crist el vemm propi a scernì. E dininguarda a nun poeu a fass toeu via ! En fan tonnina ! en fan de sott e doss ; Pur tropp l'é inscì, mì che hoo provaa la mia, Soo cossa gh'è de noeuv con sti baloss ; Pur tropp sont dada denter in la stria : El Cogitor l'ha indovinaa tusscoss ; Ah roffianon d'on Pepp ! varda, el mè nan, Se gh'è on cristo compagn in tutt Milan. Minga content, sta faccia de figon, De vess staa lu el strozzaa che me l'ha rotta, D'avemm traa i mej partii tucc a monton, D'avemm drovada pesg d'ona pirotta, D'avemm semper goduu i pù bon boccon Che gh'aveva a la banca, e per nagotta, Sagg de mì, del mè ton, de la mia inguilla, L'ha comenzaa a miramm anca la pilla. In prenzipi, coi loffi de dovè Comprà ona cossa o l'altra a ona quaj posta, El me cercava ìn prèstet per piasè ; Ma in seguet quand poeu el m'ha vist desposta A lassagh god in pâs el fatto mè, L'andava al cantarà lu de soa posta, E lì servo umilissem sur baslott, Ogni moment, allon giò on scopellott. Ma inscì impiastraa de vizi come l'era, Laléla ! gh'en voreva olter che inscì ; L'avarav traa in setton la cà Melera, L'Archint, el Greppi, el Melz, staghela lì ! Di cojon ! lu ostarij, trissett, primera, Lu scenn, lu palch, lu donn de mantegnì ; E mì, ciolattononna de massee, Compramm i corna cont i mee danee ! Olter che corna ! L'ha tentaa per finna De taccamm ona pesta bolgironna, E se no sont allesta ona mattinna A tira i ciapp indree, t'el me le sonna ; Per fortuna del Ciel, che intantafinna Ch'hoo faa per compagnamel in la monna, Hoo miss i did in mezz a on masarott De filapper consciaa cont el scirott. Eppur coss'eel ? L'eva inscì tant vergnon, Tant marcadett, e tanto fin d'ingegn, Che hoo avuu de grazia a fagh la remission, Anzi l'ha tiraa i coss finna a quel segn De pacciamm, se gh'avess anca i mincion, Perchè a furia de vend, e de fà pegn El m'ha sbiottada, el m'ha redutt in tocch Come on oss spuaa foeura d'on pittocch. No gh'aveva olter pù ch'el lecc e i scagn, La crôs de perla e quatter strasciarij Inscì tra robba d'ora e quij pocch pagn ; Quand besognos de vendem anca quij, On dì el m'è vegnuu in cà torber, compagn De quand el s'è vorsuu tajà i cannij, E piovend giò di oeucc acqua a monton, Press a pocch el me parla do sto ton : Sent, Ninetta, el me dis, i creditor M'hin taccaa al cuu come tanc can mastin ; Se no paghi in sti pocch vintiquattr'or, Gh'è già in pront la fameja e i manezzin ; Donca, on fioeu par mè, on fioeu d'onor L'avarà de riduss a fà sta fin ? Ah ! no, Ninetta; innanz de famm granì, Già l'è on moment.... faroo.... quell che so mì. Mì, dolza come l'uga, appenna senti Dove vann a fornì sti ultem paroll, Deventi smorta, tremmi, me spaventi, E poeu al solet ghe butti i brasc al coll. Infin voo al cantarà, lì me resenti De la crôs, di peritt, del tornacoll, E ghe disi piangend: Ciappa antecrist ; De già ch'eet mangiaa el rest, mangia anca quist. Redotta che sont stada ona pittocca, Senza credet, nè robba, nè danee, Se hoo avuu de pagà el ficc, de mett in bocca, Hoo propri dovuu mettem al mestee ; Ma finna che gh'hoo avuu taccaa a la socca Sta sanguetta fottuu d'on perucchee, On quattrin, ch'è on quattrin, nanc a pagammel, Sont mai stada padronna de vanzammel. Infin per compì l'opra, adess mò sent, Cossa gh'è soltaa in coo a sto porch infamm : Giust on mes fà el ven chì, el me sara dent, El me dìs ch'el gh'ha voeuja de ciavamm ; Voo a lecc ‑ el me le mett lì inscì on poo arent, E poeu traffeta el fa per inculamm ; Mi allora streng el ghicc, dagh on button, E disi.... Ovej !.... coss'hin sti pretension ? Nanca el cuu poss salvamm, sangua do dì ! Malarbetto ladron, brutto pendizzi : El cuu l'è mè; vuj fann quell che vuj mì, Nè hoo besogn do cavatt de sti caprizzi ; Se avess vorsuu dall via, a st'ora chì Sarev fors maridada a vun d'offizzi ; Figuret mò se sont inscì cojonna De mettem sott a tì a fà la seggionna. Infin, vedend che dura come on sass No dava ascolt pù al piang, nè al sospirà, Nè ai solet loffi de vorrè mazzass, El s'è resolt de fammela pagà ; Nè savend toeù altra strada de vendicass, L'è andaa a cercà on poetta, e el m'ha faa fà Ona dïanzen d'ona bosinada Do famm fà la minee per finna in strada. Ecco, el me Baldissar, ecco on trattin La reson bolgironna di passion Che me deslenguen come on candirin ; Ma el pussee pesg anch mò di mè magon, L'è a vedè, che sta birba d'on Bosin, Tra i lapp ch'el dis per mettem in canzon, El ghe ne infira voeunna, el me car nan ! Che tend nient manca che a famm perd el pan. L'è rivaa finna a dì che gh'hoo in di oss On morbo vecc de brusà via l'usell. Ma se pò dà on trattà pussee baloss, On'azion pussee infamma e de cortell ? Pacciamm tutt, godemm tutt, e de maross Taccamm anca in l'onor, toeumm anca quell ! Questa, per Cristo, no la poss capì ! Mi impestada !.... Dighel mo tì. Dighel mo tì, per bio! se gh'è ona donna Pussee sana de mì in tutt quant Milan Te, la taccarà ben lì a la Coronna La Mora del sciall giald, ma mì .... doman - Ma ovej ! varda che aria bolgironna L'ha ciappaa sto to cioll ! Scià, scià el mè nan, Dammel, car ... toeu ... l'è tova ... oh dio ... Ciccin ! Vegni !... Vegni ! ... ghe sont ! ... Cecca, el cadin !