Q. Horatii Flacci Carminum Liber Primus I Maecenas atauis edite regibus, o et praesidium et dulce decus meum, sunt quos curriculo puluerem Olympicum collegisse iuuat metaque feruidis 5euitata rotis palmaque nobilis terrarum dominos euehit ad deos; hunc, si mobilium turba Quiritium certat tergeminis tollere honoribus; illum, si proprio condidit horreo 10quicquid de Libycis uerritur areis. Gaudentem patrios findere sarculo agros Attalicis condicionibus numquam demoueas, ut trabe Cypria Myrtoum pauidus nauta secet mare. 15Luctantem Icariis fluctibus Africum mercator metuens otium et oppidi laudat rura sui; mox reficit rates quassas, indocilis pauperiem pati. Est qui nec ueteris pocula Massici 20nec partem solido demere de die spernit, nunc uiridi membra sub arbuto stratus, nunc ad aquae lene caput sacrae. Multos castra iuuant et lituo tubae permixtus sonitus bellaque matribus 25detestata. Manet sub Ioue frigido uenator tenerae coniugis inmemor, seu uisa est catulis cerua fidelibus, seu rupit teretis Marsus aper plagas. Me doctarum hederae praemia frontium 30dis miscent superis, me gelidum nemus Nympharumque leues cum Satyris chori secernunt populo, si neque tibias Euterpe cohibet nec Polyhymnia Lesboum refugit tendere barbiton. 35Quod si me lyricis uatibus inseres, sublimi feriam sidera uertice. II Iam satis terris niuis atque dirae grandinis misit Pater et rubente dextera sacras iaculatus arces terruit Vrbem, 5terruit gentis, graue ne rediret saeculum Pyrrhae noua monstra questae, omne cum Proteus pecus egit altos uisere montis, piscium et summa genus haesit ulmo, 10nota quae sedes fuerat columbis, et superiecto pauidae natarunt aequore dammae. Vidimus flauom Tiberim retortis litore Etrusco uiolenter undis 15ire deiectum monumenta regis templaque Vestae, Iliae dum se nimium querenti iactat ultorem, uagus et sinistra labitur ripa Ioue non probante 20 uxorius amnis. Audiet ciuis acuisse ferrum, quo graues Persae melius perirent, audiet pugnas uitio parentum rara iuuentus. 25Quem uocet diuum populus ruentis imperi rebus? Prece qua fatigent uirgines sanctae minus audientem carmina Vestam? Cui dabit partis scelus expiandi 30Iuppiter? Tandem uenias precamur, nube candentis umeros amictus, augur Apollo, siue tu mauis, Erycina ridens, quam Iocus circumuolat et Cupido, 35siue neglectum genus et nepotes respicis, auctor, heu nimis longo satiate ludo, quem iuuat clamor galeaeque leues, acer et Mauri peditis cruentum 40 uoltus in hostem, siue mutata iuuenem figura ales in terris imitaris, almae filius Maiae, patiens uocari Caesaris ultor. 45Serus in caelum redeas diuque laetus intersis populo Quirini, neue te nostris nitiis iniquum ocior aura tollat; hic magnos potius triumphos, 50hic ames dici pater atque princeps, neu sinas Medos equitare inultos te duce, Caesar. III Sic te diua potens Cypri, sic fratres Helenae, lucida sidera, uentorumque regat pater obstrictis aliis praeter Iapyga, 5 nauis, quae tibi creditum debes Vergilium; finibus Atticis reddas incolumem precor et serues animae dimidium meae. Illi robur et aes triplex 10circa pectus erat, qui fragilem truci commisit pelago ratem primus, nec timuit praecipitem Africum decertantem Aquilonibus nec tristis Hyadas nec rabiem Noti, 15 quo non arbiter Hadriae maior, tollere seu ponere uolt freta. Quem mortis timuit gradum qui siccis oculis monstra natantia, qui uidit mare turbidum et 20infamis scopulos Acroceraunia? Nequicquam deus abscidit prudens Oceano dissociabili terras, si tamen impiae non tangenda rates transiliunt uada. 25 Audax omnia perpeti gens humana ruit per uetitum nefas; audax Iapeti genus ignem fraude mala gentibus intulit; post ignem aetheria domo 30subductum macies et noua febrium terris incubuit cohors semotique prius tarda necessitas leti corripuit gradum. Expertus uacuum Daedalus aera 35 pennis non homini datis; perrupit Acheronta Herculeus labor. Nil mortalibus ardui est; caelum ipsum petimus stultitia neque per nostrum patimur scelus 40iracunda Iouem ponere fulmina. IV Soluitur acris hiems grata uice ueris et Fauoni trahuntque siccas machinae carinas, ac neque iam stabulis gaudet pecus aut arator igni nec prata canis albicant pruinis. 5Iam Cytherea choros ducit Venus imminente luna iunctaeque Nymphis Gratiae decentes alterno terram quatiunt pede, dum grauis Cyclopum Volcanus ardens uisit officinas. Nunc decet aut uiridi nitidum caput impedire myrto 10 aut flore, terrae quem ferunt solutae; nunc et in umbrosis Fauno decet immolare lucis, seu poscat agna siue malit haedo. Pallida Mors aequo pulsat pede pauperum tabernas regumque turris. O beate Sesti, 15uitae summa breuis spem nos uetat inchoare longam. Iam te premet nox fabulaeque Manes et domus exilis Plutonia, quo simul mearis, nec regna uini sortiere talis nec tenerum Lycidan mirabere, quo calet iuuentus 20 nunc omnis et mox uirgines tepebunt. V Quis multa gracilis te puer in rosa perfusus liquidis urget odoribus grato, Pyrrha, sub antro? cui flauam religas comam, 5simplex munditiis? Heu quotiens fidem mutatosque deos flebit et aspera nigra aequora uentis emirabitur insolens, qui nunc te fruitur credulus aurea, 10qui semper uacuam, semper amabilem sperat, nescius aurae fallacis. Miseri, quibus intemptata nites. Me tabula sacer uotiua paries indicat uuida 15 suspendisse potenti uestimenta maris deo. VI Scriberis Vario fortis et hostium uictor, Maeonii carminis alite, quam rem cumque ferox nauibus aut equis miles te duce gesserit. 5Nos, Agrippa, neque haec dicere nec grauem Pelidae stomachum cedere nescii, nec cursus duplicis per mare Vlixei nec saeuam Pelops domum conamur, tenues grandia, dum pudor 10inbellisque lyrae Musa potens uetat laudes egregii Caesaris et tuas culpa deterere ingeni. Quis Martem tunica tectum adamantina digne scripserit aut puluere Troico 15nigrum Merionen aut ope Palladis Tydiden superis parem? Nos conuiuia, nos proelia uirginum sectis in iuuenes unguibus acrium cantamus, uacui siue quid urimur 20 non praeter solitum leues. VII Laudabunt alii claram Rhodon aut Mytilenen aut Ephesum bimarisue Corinthi moenia uel Baccho Thebas uel Apolline Delphos insignis aut Thessala Tempe; 5sunt quibus unum opus est intactae Palladis urbem carmine perpetuo celebrare et undique decerptam fronti praeponere oliuam; plurimus in Iunonis honorem aptum dicet equis Argos ditesque Mycenas: 10 me nec tam patiens Lacedaemon nec tam Larisae percussit campus opimae quam domus Albuneae resonantis et praeceps Anio ac Tiburni lucus et uda mobilibus pomaria riuis. 15Albus ut obscuro deterget nubila caelo saepe Notus neque parturit imbris perpetuo, sic tu sapiens finire memento tristitiam uitaeque labores molli, Plance, mero, seu te fulgentia signis 20 castra tenent seu densa tenebit Tiburis umbra tui. Teucer Salamina patremque cum fugeret, tamen uda Lyaeo tempora populea fertur uinxisse corona, sic tristis affatus amicos: 25'Quo nos cumque feret melior fortuna parente, ibimus, o socii comitesque. Nil desperandum Teucro duce et auspice Teucro: certus enim promisit Apollo ambiguam tellure noua Salamina futuram. 30 O fortes peioraque passi mecum saepe uiri, nunc uino pellite curas; cras ingens iterabimus aequor.' VIII Lydia, dic, per omnis te deos oro, Sybarin cur properes amando perdere, cur apricum oderit Campum, patiens pulueris atque solis, 5 cur neque militaris inter aequalis equitet, Gallica nec lupatis temperet ora frenis. Cur timet flauum Tiberim tangere? Cur oliuum sanguine uiperino 10cautius uitat neque iam liuida gestat armis bracchia, saepe disco saepe trans finem iaculo nobilis expedito? quid latet, ut marinae filium dicunt Thetidis sub lacrimosa Troia 15 funera, ne uirilis cultus in caedem et Lycias proriperet cateruas? IX Vides ut alta stet niue candidum Soracte nec iam sustineant onus siluae laborantes geluque flumina constiterint acuto? 5Dissolue frigus ligna super foco large reponens atque benignius deprome quadrimum Sabina, o Thaliarche, merum diota. Permitte diuis cetera, qui simul 10strauere uentos aequore feruido deproeliantis, nec cupressi nec ueteres agitantur orni. Quid si futurum cras, fuge quaerere, et quem fors dierum cumque dabit, lucro 15 adpone nec dulcis amores sperne, puer, neque tu choreas, donec uirenti canities abest morosa. Nunc et Campus et areae lenesque sub noctem susurri 20 composita repetantur hora, nunc et latentis proditor intumo gratus puellae risus ab angulo pignusque dereptum lacertis aut digito male pertinaci. X Mercuri, facunde nepos Atlantis, qui feros cultus hominum recentum uoce formasti catus et decorae more palaestrae, 5te canam, magni Iouis et deorum nuntium curuaeque lyrae parentem, callidum quicquid placuit iocoso condere furto. Te, boues olim nisi reddidisses 10per dolum amotas, puerum minaci uoce dum terret, uiduus pharetra risit Apollo. Quin et Atridas duce te superbos Ilio diues Priamus relicto 15Thessalosque ignis et iniqua Troiae castra fefellit. Tu pias laetis animas reponis sedibus uirgaque leuem coerces aurea turbam, superis deorum 20 gratus et imis. XI Tu ne quaesieris (scire nefas) quem mihi, quem tibi finem di dederint, Leuconoe, nec Babylonios temptaris numeros. Vt melius quicquid erit pati! Seu pluris hiemes seu tribuit Iuppiter ultimam, 5quae nunc oppositis debilitat pumicibus mare Tyrrhenum, sapias, uina liques et spatio breui spem longam reseces. Dum loquimur, fugerit inuida aetas: carpe diem, quam minimum credula postero. XII Quem uirum aut heroa lyra uel acri tibia sumis celebrare, Clio? Quem deum? Cuius recinet iocosa nomen imago 5aut in umbrosis Heliconis oris aut super Pindo gelidoue in Haemo? Vnde uocalem temere insecutae Orphea siluae arte materna rapidos morantem 10fluminum lapsus celerisque uentos, blandum et auritas fidibus canoris ducere quercus. Quid prius dicam solitis parentis laudibus, qui res hominum ac deorum, 15qui mare ac terras uariisque mundum temperat horis? Vnde nil maius generatur ipso nec uiget quicquam simile aut secundum; proximos illi tamen occupabit 20 Pallas honores. Proeliis audax, neque te silebo, Liber, et saeuis inimica uirgo beluis, nec te, metuende certa Phoebe sagitta. 25Dicam et Alciden puerosque Ledae, hunc equis, illum superare pugnis nobilem; quorum simul alba nautis stella refulsit, defluit saxis agitatus umor, 30concidunt uenti fugiuntque nubes et minax, quod sic uoluere, ponto unda recumbit. Romulum post hos prius an quietum Pompili regnum memorem, an superbos 35Tarquini fasces, dubito, an Catonis nobile letum. Regulum et Scauros animaeque magnae prodigum Paulum superante Poeno gratus insigni referam Camena 40 Fabriciumque. Hunc et incomptis Curium capillis utilem bello tulit et Camillum saeua paupertas et auitus apto cum lare fundus. 45Crescit occulto uelut arbor aeuo fama Marcelli; micat inter omnis Iulium sidus, uelut inter ignis luna minores. Gentis humanae pater atque custos, 50orte Saturno, tibi cura magni Caesaris fatis data: tu secundo Caesare regnes. Ille seu Parthos Latio imminentis egerit iusto domitos triumpho 55siue subiectos Orientis orae Seras et Indos, te minor laetum reget aequus orbem: tu graui curru quaties Olympum, tu parum castis inimica mittes 60 fulmina lucis. XIII Cum tu, Lydia, Telephi ceruicem roseam, cerea Telephi laudas bracchia, uae, meum feruens difficili bile tumet iecur. 5 Tunc nec mens mihi nec color certa sede manet, umor et in genas furtim labitur, arguens quam lentis penitus macerer ignibus. Vror, seu tibi candidos 10turparunt umeros inmodicae mero rixae, siue puer furens inpressit memorem dente labris notam. Non, si me satis audias, speres perpetuum dulcia barbare 15 laedentem oscula, quae Venus quinta parte sui nectaris imbuit. Felices ter et amplius quos inrupta tenet copula nec malis diuolsus querimoniis 20suprema citius soluet amor die. XIV O nauis, referent in mare te noui fluctus. O quid agis? Fortiter occupa portum. Nonne uides ut nudum remigio latus, 5et malus celeri saucius Africo antemnaque gemant ac sine funibus uix durare carinae possint imperiosius aequor? Non tibi sunt integra lintea, 10non di, quos iterum pressa uoces malo. Quamuis Pontica pinus, siluae filia nobilis, iactes et genus et nomen inutile: nil pictis timidus nauita puppibus 15 fidit. Tu, nisi uentis debes ludibrium, caue. Nuper sollicitum quae mihi taedium, nunc desiderium curaque non leuis, interfusa nitentis 20 uites aequora Cycladas. XV Pastor cum traheret per freta nauibus Idaeis Helenen perfidus hospitam, ingrato celeris obruit otio uentos ut caneret fera 5Nereus fata: 'Mala ducis aui domum quam multo repetet Graecia milite, coniurata tuas rumpere nuptias et regnum Priami uetus. Heu, heu, quantus equis, quantus adest uiris 10sudor! Quanta moues funera Dardanae genti! Iam galeam Pallas et aegida currusque et rabiem parat. Nequicquam Veneris praesidio ferox pectes caesariem grataque feminis 15inbelli cithara carmina diuides; nequicquam thalamo grauis hastas et calami spicula Cnosii uitabis strepitumque et celerem sequi Aiacem: tamen, heu serus, adulteros 20 crines puluere collines. Non Laertiaden, exitium tuae gentis, non Pylium Nestora respicis? Vrgent inpauidi te Salaminius Teucer, te Sthenelus sciens 25pugnae, siue opus est imperitare equis, non auriga piger; Merionen quoque nosces. Ecce furit te reperire atrox Tydides melior patre, quem tu, ceruus uti uallis in altera 30uisum parte lupum graminis inmemor, sublimi fugies mollis anhelitu, non hoc pollicitus tuae. Iracunda diem proferet Ilio matronisque Phrygum classis Achillei; 35post certas hiemes uret Achaicus ignis Iliacas domos.' XVI O matre pulchra filia pulchrior, quem criminosis cumque uoles modum pones iambis, siue flamma siue mari libet Hadriano. 5Non Dindymene, non adytis quatit mentem sacerdotum incola Pythius, non Liber aeque, non acuta sic geminant Corybantes aera, tristes ut irae, quas neque Noricus 10deterret ensis nec mare naufragum nec saeuus ignis nec tremendo Iuppiter ipse ruens tumultu. Fertur Prometheus addere principi limo coactus particulam undique 15 desectam et insani leonis uim stomacho apposuisse nostro. Irae Thyesten exitio graui strauere et altis urbibus ultimae stetere causae, cur perirent 20 funditus inprimeretque muris hostile aratrum exercitus insolens. Conpesce mentem: me quoque pectoris temptauit in dulci iuuenta feruor et in celeres iambos 25misit furentem. Nunc ego mitibus mutare quaero tristia, dum mihi fias recantatis amica opprobriis animumque reddas. XVII Velox amoenum saepe Lucretilem mutat Lycaeo Faunus et igneam defendit aestatem capellis usque meis pluuiosque uentos. 5Inpune tutum per nemus arbutos quaerunt latentis et thyma deuiae olentis uxores mariti nec uiridis metuunt colubras nec Martialis haediliae lupos, 10utcumque dulci, Tyndari, fistula ualles et Vsticae cubantis leuia personuere saxa. Di me tuentur, dis pietas mea et Musa cordi est. Hic tibi copia 15 manabit ad plenum benigno ruris honorum opulenta cornu; hic in reducta ualle Caniculae uitabis aestus et fide Teia dices laborantis in uno 20 Penelopen uitreamque Circen; hic innocentis pocula Lesbii duces sub umbra nec Semeleius cum Marte confundet Thyoneus proelia nec metues proteruum 25suspecta Cyrum, ne male dispari incontinentis iniciat manus et scindat haerentem coronam crinibus inmeritamque uestem. XVIII Nullam, Vare, sacra uite prius seueris arborem circa mite solum Tiburis et moenia Catili; siccis omnia nam dura deus proposuit neque mordaces aliter diffugiunt sollicitudines. 5Quis post uina grauem militiam aut pauperiem crepat? Quis non te potius, Bacche pater, teque decens Venus? Ac ne quis modici transiliat munera Liberi, Centaurea monet cum Lapithis rixa super mero debellata, monet Sithoniis non leuis Euhius, 10cum fas atque nefas exiguo fine libidinum discernunt auidi. Non ego te, candide Bassareu, inuitum quatiam nec uariis obsita frondibus sub diuum rapiam. Saeua tene cum Berecyntio cornu tympana, quae subsequitur caecus amor sui 15et tollens uacuum plus nimio gloria uerticem arcanique fides prodiga, perlucidior uitro. XIX Mater saeua Cupidinum Thebanaeque iubet me Semelae puer et lasciua Licentia finitis animum reddere amoribus. 5 Vrit me Glycerae nitor splendentis Pario marmore purius; urit grata proteruitas et uoltus nimium lubricus aspici. In me tota ruens Venus 10Cyprum deseruit, nec patitur Scythas aut uersis animosum equis Parthum dicere nec quae nihil attinent. Hic uiuum mihi caespitem, hic uerbenas, pueri, ponite turaque 15 bimi cum patera meri: mactata ueniet lenior hostia. XX Vile potabis modicis Sabinum cantharis, Graeca quod ego ipse testa conditum leui, datus in theatro cum tibi plausus, 5care Maecenas eques, ut paterni fluminis ripae simul et iocosa redderet laudes tibi Vaticani montis imago. Caecubum et prelo domitam Caleno 10tu bibes uuam; mea nec Falernae temperant uites neque Formiani pocula colles. XXI Dianam tenerae dicite uirgines, intonsum, pueri, dicite Cynthium Latonamque supremo dilectam penitus Ioui; 5uos laetam fluuiis et nemorum coma, quaecumque aut gelido prominet Algido, nigris aut Erymanthi siluis aut uiridis Gragi; uos Tempe totidem tollite laudibus 10natalemque, mares, Delon Apollinis insignemque pharetra fraternaque umerum lyra. Hic bellum lacrimosum, hic miseram famem pestemque a populo et principe Caesare in 15 Persas atque Britannos uestra motus aget prece. XXII Integer uitae scelerisque purus non eget Mauris iaculis neque arcu nec uenenatis grauida sagittis, Fusce, pharetra, 5siue per Syrtis iter aestuosas siue facturus per inhospitalem Caucasum uel quae loca fabulosus lambit Hydaspes. Namque me silua lupus in Sabina, 10dum meam canto Lalagem et ultra terminum curis uagor expeditis, fugit inermem, quale portentum neque militaris Daunias latis alit aesculetis 15nec Iubae tellus generat, leonum arida nutrix. Pone me pigris ubi nulla campis arbor aestiua recreatur aura, quod latus mundi nebulae malusque 20 Iuppiter urget; pone sub curru nimium propinqui solis in terra domibus negata: dulce ridentem Lalagen amabo, dulce loquentem. XXIII Vitas inuleo me similis, Chloe, quaerenti pauidam montibus auiis matrem non sine uano aurarum et silua metu. 5Nam seu mobilibus ueris inhorruit aduentus folliis, seu uirides rubum dimouere lacertae, et corde et genibus tremit. Atqui non ego te, tigris ut aspera 10Gaetulusue leo, frangere persequor: tandem desine matrem tempestiua sequi uiro. XXIV Quis desiderio sit pudor aut modus tam cari capitis? Praecipe lububris cantus, Melpomene, cui liquidam pater uocem cum cithara dedit. 5Ergo Quintilium perpetuus sopor urget? Cui Pudor et Iustitiae soror, incorrupta Fides, nudaque Veritas quando ullum inueniet parem? Multis ille bonis flebilis occidit, 10nulli flebilior quam tibi, Vergili. Tu frustra pius, heu, non ita creditum poscis Quintilium deos. Quid si Threicio blandius Orpheo auditam moderere arboribus fidem? 15Num uanae redeat sanguis imagini, quam uirga semel horrida, non lenis precibus fata recludere, nigro compulerit Mercurius gregi? durum: sed leuius fit patientia 20 quicquid corrigere est nefas. XXV Parcius iunctas quatiunt fenestras iactibus crebris iuuenes proterui nec tibi somnos adimunt amatque ianua limen, 5quae prius multum facilis mouebat cardines. Audis minus et minus iam: 'Me tuo longas pereunte noctes, Lydia, dormis?' Inuicem moechos anus arrogantis 10flebis in solo leuis angiportu Thracio bacchante magis sub interlunia uento, cum tibi flagrans amor et libido, quae solet matres furiare equorum, 15saeuiet circa iecur ulcerosum non sine questu, laeta quod pubes hedera uirenti gaudeat pulla magis atque myrto, aridas frondes hiemis sodali 20 dedicet Euro. XXVI Musis amicus tristitiam et metus tradam proteruis in mare Creticum portare uentis, quis sub Arcto rex gelidae metuatur orae, 5quid Tiridaten terreat, unice securus. O quae fontibus integris gaudes, apricos necte flores, necte meo Lamiae coronam, Piplea dulcis. Nil sine te mei 10prosunt honores; hunc fidibus nouis, hunc Lesbio sacrare plectro teque tuasque decet sorores. XXVII Natis in usum laetitiae scyphis pugnare Thracum est; tollite barbarum morem uerecundumque Bacchum sanguineis prohibete rixis. 5Vino et lucernis Medus acinaces immane quantum discrepat; impium lenite clamorem, sodales, et cubito remanete presso. Voltis seueri me quoque sumere 10partem Falerni? Dicat Opuntiae frater Megyllae quo beatus uolnere, qua pereat sagitta. Cessat uoluntas? Non alia bibam mercede. Quae te cumque domat Venus 15 non erubescendis adurit ignibus ingenuoque semper amore peccas. Quicquid habes, age, depone tutis auribus. A! miser, quanta laborabas Charybdi, 20 digne puer meliore flamma. Quae saga, quis te soluere Thessalis magus uenenis, quis poterit deus? uix inligatum te triformi Pegasus expediet Chimaera. XXVIII Te maris et terrae numeroque carentis harenae mensorem cohibent, Archyta, pulueris exigui prope latum parua Matinum munera nec quicquam tibi prodest 5aerias temptasse domos animoque rotundum percurrisse polum morituro. Occidit et Pelopis genitor, conuiua deorum, Tithonusque remotus in auras et Iouis arcanis Minos admissus habentque 10 Tartara Panthoiden iterum Orco demissum, quamuis clipeo Troiana refixo tempora testatus nihil ultra neruos atque cutem morti concesserat atrae, iudice te non sordidus auctor 15naturae uerique. Sed omnis una manet nox et calcanda semel uia leti. Dant alios Furiae toruo spectacula Marti, exitio est auidum mare nautis; mixta senum ac iuuenum densentur funera, nullum 20 saeua caput Proserpina fugit. Me quoque deuexi rapidus comes Orionis Illyricis Notus obruit undis. At tu, nauta, uagae ne parce malignus harenae ossibus et capiti inhumato 25particulam dare: sic, quodcumque minabitur Eurus fluctibus Hesperiis, Venusinae plectantur siluae te sospite multaque merces, unde potest, tibi defluat aequo ab Ioue Neptunoque sacri custode Tarenti. 30 Neglegis inmeritis nocituram postmodo te natis fraudem committere? Fors et debita iura uicesque superbae te maneant ipsum: precibus non linquar inultis teque piacula nulla resoluent. 35Quamquam festinas, non est mora longa; licebit iniecto ter puluere curras. XXIX Icci, beatis nunc Arabum inuides gazis et acrem militiam paras non ante deuictis Sabaeae regibus horribilique Medo 5nectis catenas? Quae tibi uirginum sponso necato barbara seruiet? puer quis ex aula capillis ad cyathum statuetur unctis, doctus sagittas tendere Sericas 10arcu paterno? Quis neget arduis pronos relabi posse riuos montibus et Tiberim reuerti, cum tu coemptos undique nobilis libros Panaeti Socraticam et domum 15 mutare loricis Hiberis, pollicitus meliora, tendis? XXX O Venus regina Cnidi Paphique, sperne dilectam Cypron et uocantis ture te multo Glycerae decoram transfer in aedem. 5Feruidus tecum puer et solutis Gratiae zonis properentque Nymphae et parum comis sine te Iuuentas Mercuriusque. XXXI Quid dedicatum poscit Apollinem uates? Quid orat, de patera nouum fundens liquorem? Non opimae Sardiniae segetes feraces, 5non aestuosae grata Calabriae armenta, non aurum aut ebur Indicum, non rura, quae Liris quieta mordet aqua taciturnus amnis. Premant Calena falce quibus dedit 10Fortuna uitem, diues et aureis mercator exsiccet culillis uina Syra reparata merce, dis carus ipsis, quippe ter et quater anno reuisens aequor Atlanticum 15 inpune: me pascust oliuae, me cichorea leuesque maluae. Frui paratis et ualido mihi, Latoe, dones, at, precor, integra cum mente, nec turpem senectam 20 degere nec cithara carentem. XXXII Poscimur. Si quid uacui sub umbra lusimus tecum, quod et hunc in annum uiuat et pluris, age, dic Latinum, barbite, carmen, 5Lesbio primum modulate ciui, qui, ferox bello, tamen inter arma, siue iactatam religarat udo litore nauem, Liberum et Musas Veneremque et illi 10semper haerentem puerum canebat et Lycum nigris oculis nigroque crine decorum. O decus Phoebi et dapibus supremi grata testudo Iouis, o laborum 15dulce lenimen, mihi cumque salue rite uocanti. XXXIII Albi, ne doleas plus nimio memor inmitis Glycerae neu miserabilis descantes elegos, cur tibi iunior laesa praeniteat fide. 5Insignem tenui fronte Lycorida Cyri torret amor, Cyrus in asperam declinat Pholoen: sed prius Apulis iungentur capreae lupis quam turpi Pholoe peccet adultero. 10Sic uisum Veneri, cui placet imparis formas atque animos sub iuga aenea saeuo mittere cum ioco. Ipsum me melior cum peteret Venus, grata detinuit compede Myrtale 15libertina, fretis acrior Hadriae curuantis Calabros sinus. XXXIV Parcus deorum cultor et infrequens, insanientis dum sapientiae consultus erro, nunc retrorsum uela dare atque iterare cursus 5cogor relictos: namque Diespiter igni corusco nubila diuidens plerumque, per purum tonantis egit equos uolucremque currum, quo bruta tellus et uaga flumina, 10quo Styx et inuisi horrida Taenari sedes Atlanteusque finis concutitur. Valet ima summis mutare et insignem attenuat deus, obscura promens; hinc apicem rapax 15 Fortuna cum stridore acuto sustulit, hic posuisse gaudet. XXXV O diua, gratum quae regis Antium, praesens uel imo tollere de gradu mortale corpus uel superbos uertere funeribus triumphos, 5te pauper ambit sollicita prece ruris colonus, te dominam aequoris quicumque Bythyna lacessit Carpathium pelagus carina. Te Dacus asper, te profugi Scythae, 10urbesque gentesque et Latium ferox regumque matres barbarorum et purpurei metuunt tyranni, iniurioso ne pede proruas stantem columnam, neu populus frequens 15 ad arma cessantis, ad arma concitet imperiumque frangat. Te semper anteit serua Necessitas, clauos trabalis et cuneos manu gestans aena nec seuerus 20 uncus abest liquidumque plumbum; te Spes et albo rara Fides colit uelata panno nec comitem abnegat, utcumque mutata potentis ueste domos inimica linquis; 25at uolgus infidum et meretrix retro periura cedit, diffugiunt cadis cum faece siccatis amici, ferre iugum pariter dolosi. Serues iturum Caesarem in ultimos 30orbis Britannos et iuuenum recens examen Eois timendum partibus Oceanoque rubro. Heu heu, cicatricum et sceleris pudet fratrumque. Quid nos dura refugimus 35 aetas, quid intactum nefasti liquimus? Vnde manum iuuentus metu deorum continuit? Quibus pepercit aris? O utinam noua incude diffingas retusum in 40 Massagetas Arabasque ferrum! XXXVI Et ture et fidibus iuuat placare et uituli sanguini debito custodes Numidae deos, qui nunc Hesperia sospes ab ultima 5 caris multa sodalibus, nulli plura tamen diuidit oscula quam dulci Lamiae, memor actae non alio rege puertiae mutataeque simul togae. 10Cressa ne careat pulchra dies nota neu promptae modus amphorae neu morem in Salium sit requies pedum neu multi Damalis meri Bassum Threicia uincat amystide 15 neu desint epulis rosae neu uiuax apium neu breue lilium. Omnes in Damalin putres deponent oculos nec Damalis nouo diuelletur adultero 20lasciuis hederis ambitiosior. XXXVII Nunc est bibendum, nunc pede libero pulsanda tellus, nunc Saliaribus ornare puluinar deorum tempus erat dapibus, sodales. 5Antehac nefas depromere Caecubum cellis auitis, dum Capitolio regina dementis ruinas funus et imperio parabat contaminato cum grege turpium 10morbo uirorum, quidlibet impotens sperare fortunaque dulci ebria. Sed minuit furorem uix una sospes nauis ab ignibus, mentemque lymphatam Mareotico 15redegit in ueros timores Caesar, ab Italia uolantem remis adurgens, accipiter uelut mollis columbas aut leporem citus uenator in campis niualis 20 Haemoniae, daret ut catenis fatale monstrum. Quae generosius perire quaerens nec muliebriter expauit ensem nec latentis classe cita reparauit oras, 25ausa et iacentem uisere regiam uoltu sereno, fortis et asperas tractare serpentes, ut atrum corpore conbiberet uenenum, deliberata morte ferocior: 30saeuis Liburnis scilicet inuidens priuata deduci superbo, non humilis mulier, triumpho. XXXVIII Persicos odi, puer, apparatus, displicent nexae philyra coronae, mitte sectari, rosa quo locorum sera moretur. 5Simplici myrto nihil adlabores sedulus, curo: neque te ministrum dedecet myrtus neque me sub arta uite bibentem. Q. Horatii Flacci Carminum Liber Secundus I Motum ex Metello consule ciuicum bellique causas et uitia et modos ludumque Fortunae grauisque principium amicitias et arma 5 nondum expiatis uncta cruoribus, periculosae plenum opus aleae, tractas et incedis per ignis suppositos cineri doloso. Paulum seuerae Musa tragoediae 10desit theatris; mox, ubi publicas res ordinaris, grande munus Cecropio repetes coturno, insigne maestis praesidium reis et consulenti, Pollio, curiae, 15 cui laurus aeternos honores Delmatico peperit triumpho. Iam nunc minaci murmure cornuum perstringis auris, iam litui strepunt, iam fulgor armorum fugacis 20 terret equos equitumque uoltus. Audire magnos iam uideor duces non indecoro puluere sordidos et cuncta terrarum subacta praeter atrocem animum Catonis. 25 Iuno et deorum quisquis amicior Afris inulta cesserat impotens tellure, uictorum nepotes rettulit inferias Iugurthae. Quis non Latino sanguine pinguior 30campus sepulcris impia proelia testatur auditumque Medis Hesperiae sonitum ruinae? Qui gurges aut quae flumina lugubris ignara belli? Quod mare Dauniae 35 non decolorauere caedes? Quae caret ora cruore nostro? Sed ne relictis, Musa procax, iocis Ceae retractes munera Neniae, mecum Dionaeo sub antro 40 quaere modos leuiore plectro. II Nullus argento color est auaris abdito terris, inimice lamnae Crispe Sallusti, nisi temperato splendeat usu. 5 Viuet extento Proculeius aeuo, notus in fratres animi paterni; illum aget pinna metuente solui Fama superstes. Latius regnes auidum domando 10spiritum quam si Libyam remotis Gadibus iungas et uterque Poenus seruiat uni. Crescit indulgens sibi dirus hydrops nec sitim pellit, nisi causa morbi 15 fugerit uenis et aquosus albo corpore languor. Redditum Cyri solio Prahaten dissidens plebi numero beatorum eximit Virtus populumque falsis 20 dedocet uti uocibus, regnum et diadema tutum deferens uni propriamque laurum quisquis ingentis oculo inretorto spectat aceruos. III Aequam memento rebus in arduis seruare mentem, non secus in bonis ab insolenti temperatam laetitia, moriture Delli, 5 seu maestus omni tempore uixeris seu te in remoto gramine per dies festos reclinatum bearis interiore nota Falerni. Quo pinus ingens albaque populus 10umbram hospitalem consociare amant ramis? Quid obliquo laborat lympha fugax trepidare riuo? Huc uina et unguenta et nimium breuis flores amoenae ferre iube rosae, 15 dum res et aetas et Sororum fila trium patiuntur atra. Cedes coemptis saltibus et domo uillaque, flauus quam Tiberis lauit, cedes, et exstructis in altum 20 diuitiis potietur heres. Diuesne prisco natus ab Inacho nil interest an pauper et infima de gente sub diuo moreris, uictima nil miserantis Orci; 25 omnes eodem cogimur, omnium uersatur urna serius ocius sors exitura et nos in aeternum exilium impositura cumbae. IV Ne sit ancillae tibi amor pudori, Xanthia Phoceu: prius insolentem serua Briseis niueo colore mouit Anchillem; 5 mouit Aiacem Telamone natum forma captiuae dominum Tecmessae; arsit Atrides medio in triumpho uirgine rapta, barbarae postquam cecidere turmae 10Thessalo uictore et ademptus Hector tradidit fessis leuiora tolli Pergama Grais. Nescias an te generum beati Phyllidis flauae decorent parentes; 15 regium certe genus et penatis maeret iniquos. Crede non illam tibi de scelesta plebe delectam, neque sic fidelem, sic lucro auersam potuisse nasci 20 matre pudenda. Bracchia et uoltum teretisque suras integer laudo: fuge suspicari cuius octauum trepidauit aetas claudere lustrum. V Nondum subacta ferre iugum ualet ceruice, nondum munia comparis aequare nec tauri ruentis in uenerem tolerare pondus. 5 Circa uirentis est animus tuae campos iuuencae, nunc fluuiis grauem solantis aestum, nunc in udo ludere cum uitulis salicto praegestientis. Tolle cupidinem 10immitis uuae: iam tibi liuidos distinguet autumnus racemos purpureo uarius colore; iam te sequetur; currit enim ferox aetas et illi quos tibi dempserit 15 adponet annos; iam proterua fronte petet Lalage maritum, dilecta, quantum non Pholoe fugax, non Chloris albo sic umero nitens ut pura nocturno renidet 20 luna mari Cnidiusue Gyges, quem si puellarum insereres choro, mire sagacis falleret hospites discrimen obscurum solutis crinibus ambiguoque uoltu. VI Septimi, Gadis aditure mecum et Cantabrum indoctum iuga ferre nostra et barbaras Syrtis, ubi Maura semper aestuat unda, 5 Tibur Argeo positum colono sit meae sedes utinam senectae, sit modus lasso maris et uiarum militiaeque. Vnde si Parcae prohibent iniquae, 10dulce pellitis ouibus Galaesi flumen et regnata petam Laconi rura Phalantho. Ille terrarum mihi praeter omnis angulus ridet, ubi non Hymetto 15 mella decedunt uiridique certat baca Venafro, uer ubi longum tepidasque praebet Iuppiter brumas et amicus Aulon fertili Baccho minimum Falernis 20 inuidet uuis. Ille te mecum locus et beatae postulant arces; ibi tu calentem debita sparges lacrima fauillam uatis amici. VII O saepe mecum tempus in ultimum deducte Bruto militiae duce, quis te redonauit Quiritem dis patriis Italoque caelo, 5 Pompei, meorum prime sodalium, cum quo morantem saepe diem mero fregi, coronatus nitentis malobathro Syrio capillos? Tecum Philippos et celerem fugam 10sensi relicta non bene parmula, cum fracta uirtus et minaces turpe solum tetigere mento; sed me per hostis Mercurius celer denso pauentem sustuli aere, 15 te rursus in bellum resorbens unda fretis tulit aestuosis. Ergo obligatam redde Ioui dapem longaque fessum militia latus depone sub lauru mea, nec 20 parce cadis tibi destinatis. Obliuioso leuia Massico ciboria exple, funde capacibus unguenta de conchis. Quis udo deproperare apio coronas 25 curatue myrto? Quem Venus arbitrum dicet bibendi? Non ego sanius bacchabor Edonis: recepto dulce mihi furere est amico. VIII Vlla si iuris tibi peierati poena, Barine, nocuisset umquam, dente si nigro fieres uel uno turpior ungui, 5 crederem; sed tu simul obligasti perfidum uotis caput, enitescis pulchrior multo iuuenumque prodis publica cura. Expedit matris cineres opertos 10fallere et toto taciturna noctis signa cum caelo gelidaque diuos morte carentis. Ridet hoc, inquam, Venus ipsa, rident simplices Nymphae, ferus et Cupido 15 semper ardentis acuens sagittas cote cruenta. Adde quod pubes tibi crescit omnis, seruitus crescit noua nec priores impiae tectum dominae relinquont 20 saepe minati. Te suis matres metuunt iuuencis, te senes parci miseraeque nuper uirgines nuptae, tua ne retardet aura maritos. IX Non semper imbres nubibus hispidos manant in agros aut mare Caspium uexant inaequales procellae usque, nec Armeniis in oris, 5 amice Valgi, stat glacies iners mensis per omnis aut Aquilonibus querqueta Gargani laborant et foliis uiduantur orni: tu semper urges flebilibus modis 10Mysten ademptum, nec tibi Vespero surgente decedunt amores nec rapidum fugiente solem. At non ter aeuo functus amabilem plorauit omnis Antilochum senex 15 annos nec inpubem parentes Troilon aut Phrygiae sorores fleuere semper. Desine mollium tandem querellarum et potius noua cantemus Augusti tropaea 20 Caesaris et rigidum Niphaten Medumque flumen gentibus additum uictis minores uoluere uertices intraque praescriptum Gelonos exiguis equitare campis. X Rectius uiues, Licini, neque altum semper urgendo neque, dum procellas cautus horrescis, nimium premendo litus iniquom. 5 Auream quisquis mediocritatem diligit, tutus caret obsoleti sordibus tecti, caret inuidenda sobrius aula. Saepius uentis agitatur ingens 10pinus et celsae grauiore casu decidunt turres feriuntque summos fulgura montis. Sperat infestis, metuit secundis alteram sortem bene praeparatum 15 pectus. Informis hiemes reducit Iuppiter, idem summouet. Non, si male nunc, et olim sic erit: quondam cithara tacentem suscitat Musam neque semper arcum 20 tendit Apollo. Rebus angustis animosus atque fortis appare; sapienter idem contrahes uento nimium secundo turgida uela. XI Quid bellicosus Cantaber et Scythes, Hirpine Quincti, cogitet Hadria diuisus obiecto, remittas quaerere nec trepides in usum 5 poscentis aeui pauca: fugit retro leuis iuuentas et decor, arida pellente lasciuos amores canitie facilem somnum. Non semper idem floribus est honor 10uernis neque uno luna rubens nitet uoltu: quid aeternis minorem consiliis animum fatigas? Cur non sub alta uel platano uel hac pinu iacentes sic temere et rosa 15 canos odorati capillos, dum licet, Assyriaque nardo potamus uncti? dissipat Euhius curas edacis. Quis puer ocius restinguet ardentis Falerni 20 pocula praetereunte lympha? Quis deuium scortum eliciet domo Lyden? Eburna dic, age, cum lyra maturet, in comptum Lacaenae more comas religata nodum. XII Nolis longa ferae bella Numantiae, nec durum Hannibalem nec Siculum mare Poeno purpureum sanguine mollibus aptari citharae modis, 5 nec saeuos Lapithas et nimium mero Hylaeum domitosque Herculea manu Telluris iuuenes, unde periculum fulgens contremuit domus Saturni ueteris; tuque pedestribus 10dices historiis proelia Caesaris, Maecenas, melius ductaque per uias regum colla minacium. Me dulcis dominae Musa Licymniae cantus, me uoluit dicere lucidum 15 fulgentis oculos et bene mutuis fidum pectus amoribus; quam nec ferre pedem dedecuit choris nec certare ioco nec dare bracchia ludentem nitidis uirginibus sacro 20 Dianae celebris die. Num tu quae tenuit diues Achaemenes aut pinguis Phrygiae Mygdonias opes permutare uelis crine Licymniae, plenas aut Arabum domos 25 cum flagrantia detorquet ad oscula ceruicem aut facili saeuitia negat quae poscente magis gaudeat eripi, interdum rapere occupet? XIII Ille et nefasto te posuit die, quicumque primum, et sacrilega manu produxit, arbos, in nepotum perniciem obprobriumque pagi; 5 illum et parentis crediderim sui fregisse ceruicem et penetralia sparsisse nocturno cruore hospitis, ille uenena Colcha et quidquid usquam concipitur nefas 10tractauit, agro qui statuit meo te, triste lignum, te, caducum in domini caput inmerentis. Quid quisque uitet, nunquam homini satis cautum est in horas: nauita Bosphorum 15 Poenus perhorrescit neque ultra caeca timet aliunde fata, miles sagittas et celerem fugam Parthi, catenas Parthus et Italum robur; sed inprouisa leti 20 uis rapuit rapietque gentis. Quam paene furuae regna Proserpinae et iudicantem uidimus Aeacum sedesque discriptas piorum et Aeoliis fidibus querentem 25 Sappho puellis de popularibus et te sonantem plenius aureo, Alcaee, plectro dura nauis, dura fugae mala, dura belli. Vtrumque sacro digna silentio 30mirantur umbrae dicere, sed magis pugnas et exactos tyrannos densum umeris bibit aure uolgus. Quid mirum, ubi illis carminibus stupens demittit atras belua centiceps 35 auris et intorti capillis Eumenidum recreantur angues? Quin et Prometheus et Pelopis parens dulci laborum decipitur sono nec curat Orion leones 40 aut timidos agitare lyncas. XIV Eheu fugaces, Postume, Postume, labuntur anni nec pietas moram rugis et instanti senectae adferet indomitaeque morti, 5 non, si trecenis quotquot eunt dies, amice, places inlacrimabilem Plutona tauris, qui ter amplum Geryonen Tityonque tristi compescit unda, scilicet omnibus 10quicumque terrae munere uescimur enauiganda, siue reges siue inopes erimus coloni. Frustra cruento Marte carebimus fractisque rauci fluctibus Hadriae, 15 frustra per autumnos nocentem corporibus metuemus Austrum: uisendus ater flumine languido Cocytos errans et Danai genus infame damnatusque longi 20 Sisyphus Aeolides laboris. Linquenda tellus et domus et placens uxor, neque harum quas colis arborum te praeter inuisas cupressos ulla breuem dominum sequetur; 25 absumet heres Caecuba dignior seruata centum clauibus et mero tinguet pauimentum superbo, pontificum potiore cenis. XV Iam pauca aratro iugera regiae moles relinquent, undique latius extenta uisentur Lucrino stagna lacu platanusque caelebs 5 euincet ulmos; tum uiolaria et myrtus et omnis copia narium spargent oliuetis odorem fertilibus domino priori; tum spissa ramis laurea feruidos 10excludet ictus. Non ita Romuli praescriptum et intonsi Catonis auspiciis ueterumque norma. Priuatus illis census erat breuis, commune magnum; nulla decempedis 15 metata priuatis opacam porticus excipiebat Arcton, nec fortuitum spernere caespitem leges sinebant, oppida publico sumptu iubentes et deorum 20 templa nouo decorare saxo. XVI Otium diuos rogat in patenti prensus Aegaeo, simul atra nubes condidit lunam neque certa fulgent sidera nautis; 5 otium bello furiosa Thrace, otium Medi pharetra decori, Grosphe, non gemmis neque purpura uenale neque auro. Non enim gazae neque consularis 10summouet lictor miseros tumultus mentis et curas laqueata circum tecta uolantis. Viuitur paruo bene, cui paternum splendet in mensa tenui salinum 15 nec leuis somnos timor aut cupido sordidus aufert. Quid breui fortes iaculamur aeuo multa? Quid terras alio calentis sole mutamus? Patriae quis exul 20 se quoque fugit? Scandit aeratas uitiosa nauis cura nec turmas equitum relinquit, ocior ceruis et agente nimbos ocior Euro. 25 Laetus in praesens animus quod ultra est oderit curare et amara lento temperet risu: nihil est ab omni parte beatum. Abstulit clarum cita mors Achillem, 30longa Tithonum minuit senectus, et mihi forsan, tibi quod negarit, porriget hora. Te greges centum Siculaeque circum mugiunt uaccae, tibi tollit hinnitum 35 apta quadrigis equa, te bis Afro murice tinctae uestiunt lanae; mihi parua rura et spiritum Graiae tenuem Camenae Parca non mendax dedit et malignum 40 spernere uolgus. XVII Cur me querellis exanimas tuis? Nec dis amicum est nec mihi te prius obire, Maecenas, mearum grande decus columenque rerum. 5 A! te meae si partem animae rapit maturior uis, quid moror altera, nec carus aeque nec superstes integer? Ille dies utramque ducet ruinam. Non ego perfidum 10dixit sacramentum: ibimus, ibimus, utcumque praecedes, supremum carpere iter comites parati. Me nec Chimaerae spiritus igneae nec, si resurgat centimanus gigas, 15 diuellet umquam: sic potenti Iustitiae placitumque Parcis. Seu Libra seu me Scorpios aspicit formidolosus, pars uiolentior natalis horae, seu tyrannus 20 Hesperiae Capricornus undae, utrumque nostrum incredibili modo consentit astrum; te Iouis impio tutela Saturno refulgens eripuit uolucrisque Fati 25 tardauit alas, cum populus frequens laetum theatris ter crepuit sonum; me truncus inlapsus cerebro sustulerat, nisi Faunus ictum dextra lauasset, Mercurialium 30custos uirorum. Reddere uictimas aedemque uotiuam memento; non humilem feriemus agnam. XVIII Non ebur neque aureum mea renidet in domo lacunar; non trabes Hymettiae premunt columnas ultima recisas 5 Africa, neque Attali ignotus heres regiam occupaui, nec Laconicas mihi trahunt honestae purpuras clientae. At fides et ingeni 10benigna uena est pauperemque diues me petit; nihil supra deos lacesso nec potentem amicum largiora flagito, satis beatus unicis Sabinis. 15 Truditur dies die nouaeque pergunt interire lunae; tu secanda marmora locas sub ipsum funus et sepulcri inmemor struis domos 20marisque Bais obstrepentis urges summouere litora, parum locuples continente ripa. Quid quod usque proximos reuellis agri terminos et ultra 25 limites clientium salis auarus? Pellitur paternos in sinu ferens deos et uxor et uir sordidosque natos. Nulla certior tamen 30rapacis Orci fine destinata aula diuitem manet erum. Quid ultra tendis? Aequa tellus pauperi recluditur regumque pueris, nec satelles Orci 35 callidum Promethea reuexit auro captus. Hic superbum Tantalum atque Tantali genus coercet, hic leuare functum pauperem laboribus 40uocatus atque non uocatus audit. XIX Bacchum in remotis carmina rupibus uidi docentem, credite posteri, Nymphasque discentis et auris capripedum Satyrorum acutas. 5 Euhoe, recenti mens trepidat metu plenoque Bacchi pectore turbidum laetatur. Euhoe, parce Liber, parce, graui metuende thyrso. Fas peruicacis est mihi Thyiadas 10uinique fontem lactis et uberes cantare riuos atque truncis lapsa cauis iterare mella; fas et beatae coniugis additum stellis honorem tectaque Penthei 15 disiecta non leni ruina, Thracis et exitium Lycurgi. Tu flectis amnes, tu mare barbarum, tu separatis uuidus in iugis nodo coerces uiperino 20 Bistonidum sine fraude crinis. Tu, cum parentis regna per arduum cohors Gigantum scanderet inpia, Rhoetum retorsisti leonis unguibus horribilique mala; 25 quamquam, choreis aptior et iocis ludoque dictus, non sat idoneus pugnae ferebaris; sed idem pacis eras mediusque belli. Te uidit insons Cerberus aureo 30cornu decorum leniter atterens caudam et recedentis trilingui ore pedes tetigitque crura. XX Non usitata nec tenui ferar penna biformis per liquidum aethera uates neque in terris morabor longius inuidiaque maior 5 urbis relinquam. Non ego pauperum sanguis parentum, non ego quem uocas, dilecte Maecenas, obibo nec Stygia cohibebor unda. Iam iam residunt cruribus asperae 10pelles et album mutor in alitem superne nascunturque leues per digitos umerosque plumae. Iam Daedaleo ocior Icaro uisam gementis litora Bosphori 15 Syrtisque Gaetulas canorus ales Hyperboreosque campos. Me Colchus et qui dissimulat metum Marsae cohortis Dacus et ultimi noscent Geloni, me peritus 20 discet Hiber Rhodanique potor. Absint inani funere neniae luctusque turpes et querimoniae; conpesce clamorem ac sepulcri mitte superuacuos honores. Q. Horatii Flacci Carminum Liber Tertius I Odi profanum uolgus et arceo. Fauete linguis: carmina non prius audita Musarum sacerdos uirginibus puerisque canto. 5 Regum timendorum in proprios greges, reges in ipsos imperium est Iouis, clari Giganteo triumpho, cuncta supercilio mouentis. Est ut uiro uir latius ordinet 10arbusta sulcis, hic generosior descendat in campum petitor, moribus hic meliorque fama contendat, illi turba clientium sit maior: aequa lege Necessitas 15 sortitur insignis et imos, omne capax mouet urna nomen. Destrictus ensis cui super impia ceruice pendet, non Siculae dapes dulcem elaboratum saporem, 20 non auium citharaeque cantus Somnum reducent: somnus agrestium lenis uirorum non humilis domos fastidit umbrosamque ripam, non Zephyris agitata tempe. 25 Desiderantem quod satis est neque tumultuosum sollicitat mare, nec saeuus Arcturi cadentis impetus aut orientis Haedi, non uerberatae grandine uineae 30fundusque mendax, arbore nunc aquas culpante, nunc torrentia agros sidera, nunc hiemes iniquas. Contracta pisces aequora sentiunt iactis in altum molibus: huc frequens 35 caementa demittit redemptor cum famulis dominusque terrae fastidiosus: sed Timor et Minae scandunt eodem quo dominus, neque decedit aerata triremi et 40 post equitem sedet atra Cura. Quod si dolentem nec Phrygius lapis nec purpurarum sidere clarior delenit usus nec Falerna uitis Achaemeniumque costum, 45 cur inuidendis postibus et nouo sublime ritu moliar atrium? Cur ualle permutem Sabina diuitias operosiores? II Angustam amice pauperiem pati robustus acri militia puer condiscat et Parthos ferocis uexet eques metuendus hasta 5 uitamque sub diuo et trepidis agat in rebus. Illum ex moenibus hosticis matrona bellantis tyranni prospiciens et adulta uirgo suspiret, eheu, ne rudis agminum 10sponsus lacessat regius asperum tactu leonem, quem cruenta per medias rapit ira caedes. Dulce et decorum est pro patria mori: mors et fugacem persequitur uirum 15 nec parcit inbellis iuuentae poplitibus timidoue tergo. Virtus, repulsae nescia sordidae, intaminatis fulget honoribus nec sumit aut ponit securis 20 arbitrio popularis aurae. Virtus, recludens inmeritis mori caelum, negata temptat iter uia coetusque uolgaris et udam spernit humum fugiente pinna. 25 Est et fideli tuta silentio merces: uetabo, qui Cereris sacrum uolgarit arcanae, sub isdem sit trabibus fragilemque mecum soluat phaselon; saepe Diespiter 30neglectus incesto addidit integrum, raro antecedentem scelestum deseruit pede Poena claudo. III Iustum et tenacem propositi uirum non ciuium ardor praua iubentium, non uoltus instantis tyranni mente quatit solida neque Auster, 5 dux inquieti turbidus Hadriae, nec fulminantis magna manus Iouis: si fractus inlabatur orbis, inpauidum ferient ruinae. Hac arte Pollux et uagus Hercules 10ensius arces attigit igneas, quos inter Augustus recumbens purpureo bibet ore nectar; hac te merentem, Bacche pater, tuae uexere tigres indocili iugum 15 collo trahentes; hac Quirinus Martis equis Acheronta fugit, gratum elocuta consiliantibus Ionone diuis: 'Ilion, Ilion fatalis incestusque iudex 20 et mulier peregrina uertit in puluerem, ex quo destituit deos mercede pacta Laomedon, mihi castaeque damnatum Mineruae cum populo et duce fraudulento. 25 Iam nec Lacaenae splendet adulterae famosus hospes nec Priami domus periura pugnaces Achiuos Hectoreis opibus refringit nostrisque ductum seditionibus 30bellum resedit. Protinus et grauis irae et inuisum nepotem, Troica quem peperit sacerdos, Marti redonabo; illum ego lucidas inire sedes, discere nectaris 35 sucos et adscribi quietis ordinibus patiar deorum. Dum longus inter saeuiat Ilion Romamque pontus, qualibet exules in parte regnato beati; 40 dum Priami Paridisque busto insultet armentum et catulos ferae celae inultae, stet Capitolium fulgens triumphatisque possit Roma ferox dare iura Medis. 45 Horrenda late nomen in ultimas extendat oras, qua medius liquor secernit Europen ab Afro, qua tumidus rigat arua Nilus; aurum inrepertum et sic melius situm, 50cum terra celat, spernere fortior quam cogere humanos in usus omne sacrum rapiente dextra, quicumque mundo terminus obstitit, hunc tanget armis, uisere gestiens, 55 qua parte debacchentur ignes, qua nebulae pluuiique rores. Sed bellicosis fata Quiritibus hac lege dico, ne nimium pii rebusque fidentes auitae 60 tecta uelint reparare Troiae. Troiae renascens alite lugubri fortuna tristi clade iterabitur, ducente uictrices cateruas coniuge me Iouis et sorore. 65 Ter si resurgat murus aeneus auctore Phoebo, ter pereat meis excisus Argiuis, ter uxor capta uirum puerosque ploret.' Non hoc iocosae conueniet lyrae; 70quo, Musa, tendis? Desine peruicax referre sermones deorum et magna modis tenuare paruis. IV Descende caelo et dic age tibia regina longum Calliope melos, seu uoce nunc mauis acuta seu fidibus citharaue Phoebi. 5 Auditis? An me ludit amabilis insania? Audire et uideor pios errare per lucos, amoenae quos et aquae subeunt et aurae. Me fabulosae Volture in Apulo 10nutricis extra limina Pulliae ludo fatigatumque somno fronde noua puerum palumbes texere, mirum quod foret omnibus quicumque celsae nidum Aceruntiae 15 saltusque Bantinos et aruum pingue tenent humilis Forenti, ut tuto ab atris corpore uiperis dormirem et ursis, ut premerer sacra lauroque conlataque myrto, 20 non sine dis animosus infans. Vester, Camenae, uester in arduos tollor Sabinos, seu mihi frigidum Praeneste seu Tibur supinum seu liquidae placuere Baiae; 25 uestris amicum fontibus et choris non me Philippis uersa acies retro, deuota non extinxit arbor nec Sicula Palinurus unda. Vtcumque mecum uos eritis, libens 30insanientem nauita Bosphorum temptabo et urentis harenas litoris Assyrii uiator, uisam Britannos hospitibus feros et laetum equino sanguine Concanum, 35 uisam pharetratos Gelonos et Scythicum inuiolatus amnem. Vos Caesarem altum, militia simul fessas cohortes abdidit oppidis, finire quaerentem labores 40 Pierio recreatis antro; uos lene consilium et datis et dato gaudetis, almae. Scimus ut impios Titanas imnanemque turbam fulmine sustulerit caduco, 45 qui terram inertem, qui mare temperat uentosum et urbes regnaque tristia diuosque mortalisque turmas imperio regit unus aequo. Magnum illa terrorem intulerat Ioui 50fidens iuuentus horrida bracchiis fratresque tendentes opaco Pelion imposuisse Olympo. Sed quid Typhoeus et ualidus Mimas aut quid minaci Porphyrion statu, 55 quid Rhoetus euolsisque truncis Enceladus iaculator audax contra sonantem Palladis aegida possent ruentes? Hinc auidus stetit Volcanus, hinc matrona Iuno et 60 nunquam umeris positurus arcum, qui rore puro Castaliae lauit crinis solutos, qui Lyciae tenet dumeta natalemque siluam, Delius et Patareus Apollo. 65 Vis consili expers mole ruit sua; uim temperatam di quoque prouehunt in maius; idem odere uires omne nefas animo mouentis. Testis mearum centimanus gigas 70sententiarum, notus et integrae temptator Orion Dianae, uirginea domitus sagitta. Iniecta monstris Terra dolet suis maeretque partus fulmine luridum 75 missos ad Orcum; nec peredit impositam celer ignis Aetnen, incontinentis nec Tityi iecur reliquit ales, nequitiae additus custos; amatorem trecentae 80 Pirithoum cohibent catenae. V Caelo tonantem credidimus Iouem regnare: praesens diuus habebitur Augustus adiectis Britannis imperio grauibusque Persis. 5 Milesne Crassi coniuge barbara turpis maritus uixit et hostium, pro curia inuersique mores! consenuit socerorum in armis sub rege Medo Marsus et Apulus 10anciliorum et nominis et togae oblitus aeternaeque Vestae, incolumi Ioue et urbe Roma? Hoc cauerat mens prouida Reguli dissentientis condicionibus 15 foedis et exemplo trahenti perniciem ueniens in aeuum, si non periret inmiserabilis captius pubes: 'Signa ego Punicis adfixa delubris et arma 20 militibus sine caede' dixit 'derepta uidi; uidi ego ciuium retorta tergo bracchia libero portasque non clausas et arua Marte coli populata nostro. 25 Auro repensus scilicet acrior miles redibit. Flagitio additis damnum. Neque amissos colores lana refert medicata fuco, nec uera uirtus, cum semel excidit, 30curat reponi deterioribus. Si pugnat extricata densis cerua plagis, erit ille fortis, qui perfidis se credidit hostibus, et Marte Poenos proteret altero, 35 qui lora restrictis lacertis sensit iners timuitque mortem. Hic, unde uitam sumeret inscius, pacem duello miscuit. O pudor! o magna Carthago, probrosis 40 altior Italiae ruinis!' Fertur pudicae coniugis osculum paruosque natos ut capitis minor ab se remouisse et uirilem toruus humi posuisse uoltum, 45 donec labantis consilio patres firmaret auctor nunquam alias dato interque maerentis amicos egregius properaret exul. Atqui sciebat quae sibi barbarus 50tortor pararet; non aliter tamen dimouit obstantis propinquos et populum reditus morantem quam si clientum longa negotia diiudicata lite relinqueret, 55 tendens Venafranos in agros aut Lacedaemonium Tarentum. VI Delicta maiorum inmeritus lues, Romane, donec templa refeceris aedisque labentis deorum et foeda nigro simulacra fumo. 5 Dis te minorem quod geris, imperas: hinc omne principium, huc refer exitum. Di multa neglecti dederunt Hesperiae mala luctuosae. Iam bis Monaeses et Pacori manus 10non auspicatos contudit impetus nostros et adiecisse praedam torquibus exiguis renidet. Paene occupatam seditionibus deleuit urbem Dacus et Aethiops, 15 hic classe formidatus, ille missilibus melior sagittis. Fecunda culpae saecula nuptias primum inquinauere et genus et domos: hoc fonte deriuata clades 20 in patriam populumque fluxit. Motus doceri gaudet Ionicos matura uirgo et fingitur artibus, iam nunc et incestos amores de tenero meditatur ungui. 25 Mox iuniores quaerit adulteros inter mariti uina, neque eligit cui donet inpermissa raptim gaudia luminibus remotis, sed iussa coram non sine conscio 30surgit marito, seu uocat institor seu nauis Hispanae magister, dedecorum pretiosus emptor. Non his iuuentus orta parentibus infecit aequor sanguine Punico 35 Pyrrhumque et ingentem cecidit Antiochum Hannibalemque dirum; sed rusticorum mascula militum proles, Sabellis docta ligonibus uersare glaebas et seuerae 40 matris ad arbitrium recisos portare fustis, sol ubi montium mutaret umbras et iuga demeret bobus fatigatis, amicum tempus agens abeunte curru. 45 Damnosa quid non inminuit dies? aetas parentum, peior auis, tulit nos nequiores, mox daturos progeniem uitiosiorem. VII Quid fles, Asterie, quem tibi candidi primo restituent uere Fauonii Thyna merce beatum, constantis iuuenem fide 5 Gygen? Ille Notis actus ad Oricum post insana Caprae sidera frigidas noctes non sine multis insomnis lacrimis agit. Atqui sollicitae nuntius hospitae, 10suspirare Chloen et miseram tuis dicens ignibus uri, temptat mille uafer modis. Vt Proetum mulier perfida credulum falsis inpulerit criminibus nimis 15 casto Bellerophontae maturare necem, refert; narrat paene datum Pelea Tartaro, Magnessam Hippolyten dum fugit abstinens, et peccare docentis 20 fallax historias monet. Frustra: nam scopulis surdior Icari uocis audit adhuc integer. At tibi ne uicinus Enipeus plus iusto placeat caue; 25 quamuis non alius flectere equum sciens aeque conspicitur gramine Martio, nec quisquam citus aeque Tusco denatat alueo, prima nocte domum claude neque in uias 30sub cantu querulae despice tibiae et te saepe uocanti duram difficilis mane. VIII Martis caelebs quid agam Kalendis, quid uelint flores et acerra turis plena miratis positusque carbo in caepite uiuo, 5 docte sermones utriusque linguae. Voueram dulcis epulas et album Libero caprum prope funeratus arboris ictu. Hic dies anno redeunte festus 10corticem adstrictum pice dimouebit amphorae fumum bibere institutae consule Tullo. Sume, Maecenas, cyathos amici sospitis centum et uigilis lucernas 15 perfer in lucem; procul omnis esto clamor et ira. Mitte ciuilis super urbe curas. Occidit Daci Cotisonis agmen, Medus infestus sibi luctuosis 20 dissidet armis, seruit Hispanae uetus hostis orae Cantaber sera domitus catena, iam Scythae laxo meditantur arcu cedere campis. 25 Neglegens ne qua populus laboret, parce priuatus nimium cauere et dona praesentis cape laetus horae, linque serera. IX 'Donec gratus eram tibi nec quisquam potior bracchia candidae ceruici iuuenis dabat, Persarum uigui rege beatior.' 5 'Donec non alia magis arsisti neque erat Lydia post Chloen, multi Lydia nominis, Romana uigui clarior Ilia.' 'Me nunc Thressa Chloe regit, 10dulcis docta modos et citharae sciens, pro qua non metuam mori, si parcent animae fata superstiti.' 'Me torret face mutua Thurini Calais filius Ornyti, 15 pro quo bis patiar mori, si parcent puero fata superstiti.' 'Quid si prisca redit Venus diductosque iugo cogit aeneo, si flaua excutitur Chloe 20reiectaeque patet ianua Lydiae?' 'Quamquam sidere pulchrior ille est, tu leuior cortice et inprobo iracundior Hadria, tecum uiuere amem, tecum obeam lubens.' X Extremum Tanain si biberes, Lyce, saeuo nupta uiro, me tamen asperas porrectum ante foris obicere incolis plorares Aquilonibus. 5 Audis quo strepitu ianua, quo nemus inter pulchra satum tecta remugiat uentis, et positas ut glaciet niues puro numine Iuppiter? Ingratam Veneri pone superbiam, 10ne currente retro funis eat rota: non te Penelopen difficilem procis Tyrrhenus genuit parens. O quamuis neque te munera nec preces nec tinctus uiola pallor amantium 15 nec uir Pieria paelice saucius curuat, supplicibus tuis parcas, nec rigida mollior aesculo nec Mauris animum mitior anguibus: non hoc semper erit liminis aut aquae 20 caelestis patiens latus. XI Mercuri, -- nam te docilis magistro mouit Amphion lapides canendo, -- tuque testudo resonare septem callida neruis, 5 nec loquax olim neque grata, nunc et diuitum mensis et amica templis, dic modos, Lyde quibus obstinatas applicet auris, quae uelut latis equa trima campis 10ludit exultim metuitque tangi, nuptiarum expers et adhuc proteruo cruda marito. Tu potes tigris comitesque siluas ducere et riuos celeres morari; 15 cessit inmanis tibi blandienti ianitor aulae Cerberus, quamuis furiale centum muniant angues caput eius atque spiritus taeter saniesque manet 20 ore trilingui. Quin et Ixion Tityosque uoltu risit inuito, stetit urna paulum sicca, dum grato Danai puellas carmine mulces. 25 Audiat Lyde scelus atque notas uirginum poenas et inane lymphae dolium fundo pereuntis imo seraque fata, quae manent culpas etiam sub Orco. 30Impiae (nam quid potuere maius?) impiae sponsos potuere duro perdere ferro. Vna de multis face nuptiali digna periurum fuit in parentem 35 splendide mendax et in omne uirgo nobilis aeuom, 'Surge', quae dixit iuueni marito, 'surge, ne longus tibi somnus, unde non times, detur; socerum et scelestas 40 falle sorores, quae uelut nactae uitulos leaenae singulos eheu lacerant. Ego illis mollior nec te feriam neque intra claustra tenebo. 45 Me pater saeuis oneret catenis, quod uiro clemens misero peperci, me uel extremos Numidarum in agros classe releget. I, pedes quo te rapiunt et aurae, 50dum fauet Nox et Venus, i secundo omine et nostri memorem sepulcro scalpe querellam.' XII Miserarum est neque amori dare ludum neque dulci mala uino lauere aut exanimari metuentis patruae uerbera linguae. Tibi qualum Cythereae puer ales, tibi telas 5 operosaeque Mineruae studium aufert, Neobule, Liparaei nitor Hebri, simul unctos Tiberinis umeros lauit in undis, eques ipso melior Bellerophonte, neque pugno neque segni pede uictus; 10catus idem per apertum fugientis agitato grege ceruos iaculari et celer arto latitantem fruticeto excipere aprum. XIII O fons Bandusiae splendidior uitro, dulci digne mero non sine floribus, cras donaberis haedo, cui frons turgida cornibus 5 primis et uenerem et proelia destinat. Frustra: nam gelidos inficiet tibi rubro sanguine riuos lasciui suboles gregis. Te flagrantis atrox hora Caniculae 10nescit tangere, tu frigus amabile fessis uomere tauris praebes et pecori uago. Fies nobilium tu quoque fontium me dicente cauis impositam ilicem 15 saxis, unde loquaces tymphae desiliunt tuae. XIV Herculis ritu modo dictus, o plebs, morte uenalem petiisse laurum, Caesar Hispana repetit penatis nictor ab ora. 5 Vnico gaudens mulier marito prodeat iustis operata sacris et soror clari ducis et