Vademecum in opus Saxonis
                         et alia opera Danica
                                 compendium
                          ex indice verborum

Hoc est tomus II (auctore Franz Blatt) operis Gesta Danorum ut appellantur; tomus II labori meo fuit fundamentum, sed
necessitate coactus omnia errata atque delicta in huius temporis scriptorio facta emendavi ut spero. Notionibus modo et
constructionibus servatis omnes pæne notas ad textum nonnisi exempli gratia omisi ad unumquemque locum celeriter
perspiciendum; id quod in animo habebam. Angulatis uncis [ ] propria ad deliberandum digna annotavi et omni tempore cum RH
signavi. Facultates mechanicae omnes magistros linguae latinae ex amatoribus in exploratores huius artis fecerunt; ob eam causam
supplementa huius opusculi sequentur et nos complures et varios auctores cognoscere et legere sperabimus.

 

 

                                           Ad usum

          Ordo post lemmata hic est:
             Si satis est significationem simplicem afferre, divisionem non invenies.
             Quod nisi ita est, divisio notionum et constructionum est haec: 
             Voces quae in duo sola capita dividendae sunt, parvis litteris (a-b etc.) dividuntur
             Secundo numeri arabici adhibentur (1 a-b; 2 a-b etc.)
             Tertio litterae maximae adhibentur (A 1 a-b;2 a-b;B 1 a-b, 2 a-b etc.)
             Quarto numeri Romani adhibentur (I A 1 a-b;2 a-b;B 1 a-b, 2 a-b; II identidem etc.)
          Voces ordine alphabetico afferuntur ita tamen ut participia post verba, adverbia post adiectiva
          ponantur; ut participia et adverbia derivata esse monstretur, lemmata ista a margine maiore spatio
          separata sunt.
          * ante lemma ostendit non omnes locos Saxonicos allatos esse;
          ? ostendit vocem ante finem sexti saeculi post Chr. natum inveniri non posse;
          [ ] indicantur alia ad recensionem vel ad formas pertinentia.


                                   Index abbreviationum
             aa, bb etc. pro littera Graeca
             abs. absolute
             adi. adiectivus/adiective
             app. apponitur
             c. cum
             coni. coniunctivus
             consec. consecutivus
             demin. deminutivus
             demonstr. demonstrativus
             e.g. exempli gratia
             enunt. prim. /sec.
                  enuntia prima
                  enuntia secunda
             f. femininum
             g.c. genus commune
             gr. graece
             i.e. id est
             imp. imperativus
             i.q. idem quod (synonyma)
                                                 m. masculinum
                                                 n. neutrum
                                                 obi. obiectus
                                                 opp. opponitur
                                                 pers. persona
                                                 pos. positivus
                                                 poss. possessivus
                                                 q.v. quod vide
                                                 (r) id quod in Indice Saxonis non est
                                                 RH meo iure et culpa in Latinum translatum,
                                                 citatum vel explicatum
                                                 sc. scilicet
                                                 sim. similia
                                                 sqq. sequentes
                                                 subi. subiectivus / subiectum
                                                 superl. superlativus
                                                 s.v. sub voce
                                                 syn. synonymon
                                                 t.t. terminus technicus
                                                 v. vide 
             Gertz M: Scriptores minores historiae danicae.Vol. I et II 
             Gertz S: Vitae sanctorum danorum Libellus I, II et III 
             MGH: Monumenta Germaniae Historica Scriptorum 
             A.M. Albertus Magnus Ausgewählte Texte Darmstadt 1981 




                | A | B | C | D | E | F | G | H | I | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | X | Y | Z | 

                 Præfatio ? Ad usum ? Index abbreviationum ? Tota editio 1996 ? Tota editio 1997 

A 
*a(b) a ante consonantes et i (e.g. 6,16 a Iutiæ prominentia), ab ante vocales et h (e.g. 3,18 ab hortatoris amplitudine) abs
semel legitur I de qualibet separatione cum sensu locali tum in imagine (hic illic in notionem `adversus´ vergit) A c verbis
movendi, transferendi, revocandi, deflectendi sim. 1 composita 2 simplicia B c. subst. a verbis derivatis C c. adi D c.
indecl. II ab re i. sine causa III spectat ad initium separationis sive actionis unde loci vel a qua persona profiscatur,
oriatur, fiat (sensu locali non iam interlucente meram relationem indicat; hic illic vergit in notionem causalem `propter´)
A strictius 1 c. verbis 2 c.adi. B liberius 1 c. verbis accipiendi, exigendi, petendi, quærendi sim. 2 c. verbo`esse´ IV sensu
separationis vanescente significat locum ubi quid fiat V sensu separationis penitus exstincto de tempore VI de origine A
gentis, hominis etc.B nominis VII de auctore et causa A c. verbis (genere passivo sive eadem significatione) B c. adi. vi
passiva C c. subst. a verbo derivato; cum adverbiis iunctum: ab hinc, ab inde, ab invicem, a longe, a remotis, amodo =
ex hoc tempore, ab olim 
abbas -tis m.vir venerandus monasterio præfectus 
abdicatio actio abdicandi magistratum 1 c.gen.obi. 2 c.gen.subi. 
abdico-avi -atum are 1 i.q.depono 2 i.q. aspernor, repudio, desero. 3 technice exautoro 298,24 
abdo abscondo, occulto, removeo 
   abditum locus occultus 
   abdita de locis occultis 
abdomen adeps, pinguedo 
abduco, -xi, .ctum, -cere I proprie i.q. ab aliquo loco duco; Gertz M= auferre, asportare A c.abl. B sine abl. 1 homines 2 res II
translate i.q. illicio 
abeo, -ii, -itum, -ire I sensu stricto i.q. abscedo A de hominibus 1 abs. 2 c.abl. 3 c. acc. B de rebus 1 abs. 2 c. præp. II sensu
latiore i.q. convertor, evado 
aberro, -avi i.q. erro 1 proprie 2 translate 
(r) abhominabilis = abominabilis = detestabilis/nefariusRH Gertz S III Index V; 
(r) ab(h)ominatio Gertz M II, 169,5 (medii aevi etiam = aversatio RH) 
abhorreo,-ui,-ere i.q. recuso, abnego 
*abicio,-ieci,-iectum,-icere 1 i.q. proicio, despuo, amitto a proprie b translate i.q. depono, omitto 2 i.q. deicio a proprie b
translate 
   abiectus,-a,-um i.q. humilis 1 adi. 2 subst. 
abiectio,-nis i.q. actio abiciendi 
?abiecto,-avi i.q. abicio 
?abiectus,-us m. i.q. deformatio 
?abietinus,-a,-um i.q. abiegnus (< abies = Pinus abies / Pinus picea Linné) 
abigo,-egi,-actum,-igere 1 i.q. expello 2 i. propello, depello 
abinde i.q.ex eo tempore 
abitus,-us m. i.q.discessus 
(r) ablativus sæpe pro accusativo de temporis spatio Gertz S III Index V 
(r) ablata,-orum n.plur. 27,20 vide part.perf. ablatus < aufero 
ablego, avi -atum-are i.q.discutio 
abluo,-i,-tum,-ere 1 proprie a i.q. :lavo b i.q. eluo 2 translate i.q.diluo 
(r) ablutio pedum in cena domini Gertz S 508 sub "mandare" 
abnego,-avi i.q.nego (r) se abnegare Gertz S I 63,2 et S II 338,9 
abnuo,-i,-ere i.q. nego, abnego 1 abs. 2 c.acc. 3 c.inf. 
aboleo,-evi,-itum,-ere 1 i.q.deleo, tollo, abrogo 2 i.q. diluo expio 
abrado,-si,-sum,-dere 1 i.q.:rado, demo 2 i.q. reseco 
abripio,-ripui,-reptum,-ripere 1 i.q. abduco, rapio, tollo a proprie b translate 2 i.q. decido 3 i.q. irritum facio 
abrogo,-avi i.q. tollo, aboleo, infirmo 
abrumpo,-pi,-ptum,-mpere 1 i.q.abscindo a proprie b translate 2 i.q. dirimo 3 i.q excludo, secerno 
abscedo,-ssi,-ssum,-dere i.q. abeo 1 de hominibus a abs. b c.abl. 2 de rebus 
abscessus,-us i.q. discessus 
abscido,-di,-sum,-dere 1 i.q. amputo, decido 2 i.q. removeo, aboleo 
   abscisus,-a,-um i.q. brevis 
   abscise i.q.breviter 
abscindo,-di,-ssum,-ndere i.q. violenter amputo 
(r) a(b)scultare = auscultare Gertz S II 303,8 
absens,-tis i.q. qui abest 1 de hominibus 2 de rebus 
(r) absentare se = abire, discedere Gertz S III 427,11; Gertz M absentare velum aspectu I,90,16-17 
*absentia,-æ i.q. status `abessendi´ 9,34 
absisto,-stiti,-stitum,-sistere 1 i.q.absum, remotus sum a proprie b translate 2 i.q. desisto 
absolutio,-nis 1 i.q. liberatio 2 i.q. venia 
absolvo,-vi,-utum,-vere 1 i.q. facio, efficio, conficio 2 i.q. satisfacio, expleo 3 i.q. libero a generatim b de iudice 4 i.q. diluo, se
absolvere = recusare, absolvere ab excommunicatione, absolvere de peccatis, absolvere votum 
absonus,-a,-um i.q. disconveniens, alienus 
absorbeo,-ui,-ere i.q. exsorbeo 
*absque c.abl. i.q. sine 
abstergeo,-si,-sum,-gere 1 proprie i.q. detergeo 2 translate i.q. diluo 
abstinentia,-æ 1 i.q. moderatio, temperantia 2 c.gen. obi. i.q. actio abstinendi, carendi 
abstineo,-ui,-ere 1 i.q. cohibeo, arceo 2 i.q. abstineo me a abs. b c.abl. c c. ab d c. quo minus 
   abstinens,-tis c.gen 
abstraho,-xi,-ctum,-here 1 i.q. abduco, removeo a c.abl generatim b sine abl. 2 translate i.q. averto, abstineo a c. ab b c.abl. c
sine abl. 
abstrusus,-a,-um 1 proprie i.q. occultus, remotus 2 translate 
absum,-fui,-esse 1 i.q. non adsum, remotus sum, disto a de hominibus b de rebus 2 i.q. desum, non suppeto 
*absumo,-psi,-ptum,-ere I i.q. consumo, utor II i.q. deleo, destruo 1 res 2 animantes a active i.q cædo, neco b passive i.q.
morior 
absurdus,-a,-um i.q. iniquus 
abundantia,-æ i.q. affluentia, copia, ubertas 1 abs. 2 c.gen.subi.3 c.gen.obi. 
abunde i.q. abundanter, affatim, copiose; iunctura: abunde est 1 c.inf. i.q. satis est 2 sine inf. 
abundo,-avi 1 nude i.q. :multis comitibus nitor, superior sum 2 c.abl.copiæ i.q.affluo, copiosus opulentus sum 
   abundans,-tis i.q. affluens, uber, permagnus 2 i.q. plenus, præditus a c.abl. de hominibus b c.gen. 
(r) abusio = contemptio Gertz S II 307,14 
abutor,-usus sum i.q. falso utor 
(r) abyssus =altum mare Gertz M II 475,13 
*ac (cf.atque) particula copulativa; prævalet ante consonantes(ante gutturales quoque e.g. 6,17)sed legitur et ante vocales et ante
h. Semper dicitur : ac deinde, ac(atque) demum 1 vi connexa a iunguntur duo membra b ultimum membrum aliis coniungit
c iunguntur numeralia d iuncturæ notabiliores: -que ac ; ac...nec non et e ac ne f ac pro `neve´ 2 vi comparativa vel potius
æquativa : æque ac, idem ac, nec minus ac, pariter ac, perinde ac, haud (nec) secus ac, simul ac 
ac si i.q.quasi 
*accedo,-ssi,-ssum,-dere I prævalente sensu motionis i.q. adeo, advenio A proprie (pro subi.cum homines tum res
corporeæ) 1 nude 2 c.adv. 3 ad homines a c.acc. b c.dat 4 ad res, loca, sim. a c.acc. b c. in d c. dat. B translate (pro subi.
incorporalia a c. dat. b sine dat.II prævalente sensu augmentationis i.q. addor a c. dat. b sine dat. 
acceleratio,-nis i.q. actio accelerandi 1 c.gen. obi. 2 nude 
accelero,-avi i.q. maturo, etiam + inf. Gertz M 398,30 
accendo,-di,-sum,-dere 1 proprie i.q. incendo 2 translate i.q. commoveo, concito, impello a c.abl. b sine abl. 3 i.q. efficio,
conflo, moveo 
acceptabilis,-e i.q. acceptus, gratus 
(r) acceptio = existimatio, dignitas Gertz S I 75,1, Gertz M = gratia 62,6 
accepto,-avi 1 i.q. accipio 2 i.q. probo 
*accerso,-ivi,-itum,-ere I generatim i.q. accieo, venire jubeo, venire facio A homines 1 singulos (i.q. voco) 2 plures a i.q.
voco b i.q. convoco B manum in medium prodire iubeo (iocose dicitur) II speciatim i.q. invito (r) accersire = arcessere Gertz S
passim 
accessio,-nis 1 i.q actio accedendi, adeundi, aditus 2 i.q. incrementum 
accessus,-us i.q. actio accedendi, aditus 1 proprie a c.gen.obi. b c. gen.subi. 2 translate i.q. facultas, potestas 
accido,-i,-ere i.q. evenio, contingo, fio 1 personaliter 2 impersonaliter a c.adv. b c. ut c c. acc.c.inf. 
accingo,-xi,-ctum,-gere i.q. cingo, armo 1 proprie 2 translate i.q. orno 
accio,-vi,-tum,-re i.q.accerso, advoco, convoco 1 homines 2 res a corporeas b incorporeas 
*accipio,-cepi,-ceptum,-cipere I i.q. adipiscor, habeo; Gertz M II 119,11 = vi sumere A abs. B c.acc. 1 corporea 2 incorporea
II comperio, audio 1 c.abl. 2 sine abl III recipio, excipio IV intelligo, habeo exsistimo 
   acceptus,-a,-um i.q. carus, gratus 
   accepta,-orum subst. n. ad II i.q. res auditæ, fama 
accipiter,-ris m. nomen avis rapacis (`høkia´) 
acclamatio,-nis i.q. clamor assentiens 
acclamo,-avi 1 i.q. clamo a abs. b c.acc.c inf 2 i.q. consentio (r) = exclamare Gertz S I,118,6; = imperare Gertz S 122,21 
acclinis,-e i.q. acclinatus 
accola,-æ m. 1 i.q. qui iuxta vel circa locum habitat 2 i.q. incola 
accommodo,-avi i.q.do, præbeo 
accresco,-vi,-tum,-scere i.q. adiungor, addor 
accubitus,-us m. i.q. locus accubandi, sedes 
accubo,-are i.q. mensæ accubo, sedeo 
accumbo,-bui,-bitum,-mbere i.q. :sedem, locum capio 
accuratus,-a,-um i.q. cum cura factus, diligens 2 i.q splendidus 
   accurate i.q.diligenter 
(r) accuratio =diligentia, diligens cautio Gertz M II 168,35 
(r) accurare i.e. cum cura facere, etiam + inf. accurabo evincere Gertz M II 400,29 
accurro,-ri,-sum,-rere i.q. advolo, appropero 
accursus,-us i.q. actio accurrendi 
accusatio,-nis i.q. criminatio, insimulatio 1 sensu iuridicali 2 sensu a c.gen.obi. b sine gen.obi. 
accusator,-is 1 i.q. qui accusat, insimulator 2 i.q.detrectator c.gen.obi. 
accuso,-avi 1 iuridicialiter i.q. insimulo 2 i.q. vitupero 
   accusans,-tis opp.reus 
(r) acephali proprie capite carentes i.e. præcipue hæretici quidam sic vocantur Gertz M I, 80,11 
*acer,-ris,-e 1 de animantium vi agendi a de ipsis hominibus i.q.audax crudelis, vehemens b de facultatibus animi c de sensibus
d de sagacibus bestiis 2 de rerum vi afficiendi i.q. gravis, vehemens 
*acriter 1 de actione vehementi a speciatim de actione infesta, bellicosa b generatim 2 de affectu gravi 
acerbitas,-tis de sapore acri 2 iniucunditas, tristitia, asperitas (c.gen.causæ moventis sive rei acerbæ) 3 (c.gen.) feritas 
acerbus,-a,-um i.q. iniucundus, tristis 
   acerbe i. amare syn.acriter 
acerra,-æ turibulum, vas fragrantiam continens 
acervus,-i 1 de rebus aliis super alias comulatis i.q. congeries, strues a c.gen. b nude 2 de hominum multitudine, globo 
*acies,-i I proprie i.q. acumen cultri, gladii sim.II translate A de oculis 1 i.q. obtutus acer 2 i.q.vis videndi 3 obtutus 4 oculus.B
in arte militari significat 1 locum prælii (nostra lingua `frontlinie´.....)2 totum exercitum dispositum 3 partem exercitus (sive
classis) consilio quodam per ordines dispositi 4 prælium exercitu instructo in aperto campo commissum (acie aggredi, excipere,
manum conserere, superare sim.) 
(r) acoli(y)tus/acoluthus gr. (= comites sacerdotis) = clericulus minoris ordinis, qui quartum gradum adeptus est, vide et
ostiarius 1º, lector 2º, exorcista 3 º > subdiaconus ordinis maioris > diaconus 
(r) aconîtum Linné (teutonice Eisenhut, Sturmhut, Venuswagen) Gertz M I,78,25 aconita : herba quae venenum continet 
acquiesco,-vi,-tum,-scere nonnisi proprio sensu i.q. quieti me dedo 1 de animantibus 2 de classe 3 de cineribus mortui 4 de
procella consternationis i.q. tranquillam fieri; Gertz M = obtemperare I,232,24, = morem gerere II,140,17, cum inf.: acquievit
scribere = voluit scribere 
acquiro,-sivi,-situm,-rere i.q. mihi paro (cum homines tum res) ; Gertz M II,409,24 :aliquam legaliter acquirere = in
matrimonium ducere RH 
   acquirenda,-orum n. 
   acquisita,-orum n. 
acritas,-tis de visu acri (c.gen.) 
(r) actenus vide hactenus 
actio,-nis 1 generaliter i.q. agendi ratio a generatim nude b speciatim de missa 2 in re iudiciaria de causa adversus reum
agenda (hic illic de oratione in iudicio habita) 3 fere i.q. oratio 
(r) actitare (frequentative ago) saepenumero litem habere 
actor,-is i.q. accusator, opp. reus; Gertz M =auctor, deo actore = deo agente 
actus,-us 1 de gladio agendo i.q. ictus 2 de rebus gestis sive gerendis a c.gen. subi. b c.gen.obi. c sine gen. 
aculeus,-i 1 proprie de rebus acutis 2 translate a de procacitate facundiæ b fere i.q. stimulus 
acumen,-inis n. 1 de acutis beluæ dentibus 2 de rebus acutis (cum de armis tum de aliis) a c.gen. b sine gen.3 de ingenio, de
sagitate a c. gen. vel pron.poss. b sine gen. > vergit in notionem artificii e.g. 236,24 
acuo,-i,-tum,-ere 1 i.q. sagacem facio 2 i.q. augeo 
   acutus,-a,-um de instrumentis ad pungendum vel cædendum aptis 
   acute i. callide 
*ad I de motu et directione (sæpe accedit usque) A cum sensu locali tum in imagine 1 c. verbis a movendi, transferendi,
pertinendi sim. (c.gerund vergit in notionen finalem) b dicendi, scribendi, respondendi sive non 2 c. subst. a: a verbis
derivatis b aliis 3 c. adi. 4 c. participiis B temporaliter C spectat ad mensuram II de relatione finali (sæpissime c. gerund.) A
c. verbis adhortandi, impellendi, provocandi B c. verbis sufficiendi sive non C c. aliis III de positione et situ A notione
directionis nondum plane exstincta B notione directionis deperdita 1 generatim 2 c. numeralibus i.q. circa 3 de tempore (quando)
(iunctura: ad tempus i.suo tempore IV de modo 64,28 V de rebus comitantibus (transit in notionem causalem) pro abl.nudo
VI formulæ: ad instar 208,7,. ad hæc (i.qu. præterea 297,32 (syn. usque) (r) ad invicem = invicem; = inter se; ad modicum =
(ad) breve tempus ; ad plenum = satis ; ad presens = nunc / statim Gertz S; Gertz M ad instar = pro;ad modum = sicut;ad minus
= saltem;ad maius = maxime; ad instantiam = rogatione alicuius etiam atque etiam vel ad preces, ad tempus i.q. pro tempore; ad
duas noctes = duas noctes; postea ad multa tempora = multis temporibus post; ad longum tempus ante = multo ante 
(r) adacutus = acutus Gertz S I 79,12 
adæquo,-avi 1 i.q. æquum facio, comparo 2 fere i.q. compleo 
adamo,-avi i q. concupisco, uxorem habere volo 
adapto,-avi i.q. accommodo 
(r) adaquare = irrigare Gertz S III 403,27 
adaquo,-avi i.q. ad aquam duco (equos) 
(r) adarmare = armare Gertz S 102,11 
adaugeo,-xi,-ctum,-gere i.q. augeo, maiorem facio Gertz M adaugere = dotare 
(r) adbreviare = brevius facere RH 
addico,-xi,-ctum,-cere 1 in iudicioextremo ad pønam condemno 2 translate i.q. designo, attribuo 
additamentum,-i de ea re quæ additur c.gen.rei additæ 
additio,-nis i. actio addendi 
addo,-didi,-ditum,-dere 1 i.q. appono a proprie b translate 2 c. notione augendi a generaliter i.q. præter aliud tribuo c.acc.
et dat. b dicendo addo c cogitatione addo (sequitur quod) 
*adduco,-xi,-ctum,-cere 1 proprie ad aliquem locum vel hominem duco, Gertz M = affero a abs. b addito loco 2 translate i.q.
compello, perduco a c.acc.et abl. b c. acc. c. acc.omisso abl. c ad c.gerund. d adductus ut; iunctura : mentes adducere Gertz
M 90, Va,9 = mentem advertere vel = animadvertere; adductus-us m. actio veniendi (opp. reductus actio revertendi) Gertz M
I,424,10 
adedo,-di,-sum,-dere [nonnisi perf.part.] 1 proprie i.q. arrodo 2 translate i.q.(partim) consumo, attero 
*adeo,-ii,-itum,-ire 1 proprie sensu motionis prævalente i.q. peto, appropinquo 2 translate sensu motionis evanescente a
sensu hostili b sensu amico c oscillat inter a et b 3 vergit in notionem subeundi 
(r) adeo adv. =aeque ut Gertz M I,437,16 ; eo modo quo RH vide *adeo i.q. usque eo 
adiens,-euntis substantive 241,26 (< adire) 
*adeo i.q. usque eo I retro spectat II e contextu supplenda res ad quam spectat particula III spectat versus sequentia A
auget adi.sive adv. i.q. tam. 1 sequente enunt.sec.ut a anteponitur 7,8 b postponitur 125,2 B auget verba i.q. tantum 1
sequente enunt.sec. a adeo ...ut b adeo ut (i. ita ut cf. àdeo quod apud quosdam scriptores) c quin 9,15 2 non adeo ...quam
iunctura : adeo usque 496,31 
adeps,-ipis m. i.q. pinguedo; Gertz M proponit adipum laternam parvam esse quae adipe alenda est 
adeptio,-nis actio adipiscendi, comparatio. 
adhibeo,-ui,-itum,-ere i.q. adduco, affero, sæpe notione propria vanescente in notionem utendi vergit 1 c.acc. et dat. a pro
obi. homines b pro obi. res 2 c.acc. solo a pro obi. homines b pro obi. res, fere i.q. utor 
adhortatio,-nis actio adhortandi, monendi 1 generatim 2 speciatim de actione stimulandi ad pugnam a abs. b c. gen. poss. 
adhortor,-atus sum,-ari i.q. animum do, stimulo, moneo 
*adhuc 1 hodie quoque a in oratione directa b in oratione obliqua 2 etiam tum 3 ad id tempus 
adiaceo,-ui,-ere 1 de situ locorum i.q. vicinum esse 2 de aliis 
*adicio,-ieci,-iectum,-icere 1 generaliter i.q. addo affero a c. acc. et dat.:de animantibus 2 speciatim i.q.dicendo, scribendo
aliquid addo. a sequitur obi.nominale b sequitur acc. c.inf. c sequitur quæstio indirecta 
adiectio,-nis actio adiciendi 
*adigo,-egi,-actum,-igere 1 proprie i.q.adduco, impello sensu locali a de animantibus b de rebus 2 in imagine 3 translate
fere i.q.aliquem ad aliquid cogo, aliqua re obstringo a c.dat. b sine dat. 
*adimo,-emi,-emptum,-imere i.q. eripio, aufero (sæpe omisso dat.) 1 homines 2 res 
adimpleo,-vi,-tum,-re i. ad finem perduco (r) = implere, etiam præsagium, promissum, desiderium Gertz S e.g. II 190,11; =
perficere e.g. 103,15 
(r) adinvenire = nova(nec bona) comminisci Gertz S II 326,13 ; adinventiones S I 94,11 
*adipiscor,-eptus sum, -ipisci studio assequor, impetro 1 homines 2 res 
(r) adipum vel adipus Gertz M II 210,17 (< adeps quod vide) 
*aditus,-us 1 sensu locali (sæpe c.gen. loci adeundi vel personæ et rei adeundæ sive c.gen. eius qui adit a actio adeundi b via,
locus adeundi c facultas, potestas adeundi 2 sensu locali deperdito vergit in notionem facultatis (c.gen. et nude) 
adiudico,-avi 1 c.dat. i.q. iudicio attribuo 2 sine dat.i.q. iudico 
adiumentum,-i i.q. auxilium 
adiungo,-xi,-ctum,-gere i.q. adnecto, coniungo, addo 
adiuratio,-nis i. actio vehementer orandi et obtestandi 
adiuro,- avi i. vehementer peto ((r) aliquem ut Gertz S II 342,29; adiuratus = dato jurejurando 302,18) 
adiutor,-is qui adiuvat 1 c.gen. 2 nude 
(r) adiutorium = auxiliumRH Gertz M II173,28 
adiuvo,-vi,-tum,-vare i.q. sustento 1 vergit in notionem augendi 2 vergit in notionem auxilio tollendi 
adminiculor,-atus sum, -ari de hominibus adiuvantibus 
adminiculum,-i 1 de fulcimento rei corporalis 2 sensu proprio penitus extincto fere i.q. auxilium 
administratio,-nis 1 sensu strictiore de actione præbendi 2 sensu latiore a de qualibet actione : c.gen. rei gerendæ,
gubernandæ b i.q. functio 
administrator,-is 1 i.q. minister 2 de ministris ecclesiæ 
administro,-avi 1 sensu strictiore i.q. præsto, præbeo a c.dat. b sine dat.2 sensu latiore fere i.q. ago, gero, curo, moderor
(cum de muneribus exercendis tum de aliis 
admirabilis,-e 1 quod admirationem movet 2 quod mirum videtur 
*admiratio,-nis 1 affectus verantis vel reverentis a abs. b c.gen.subi. c c.gen. obi.2 affectus obstupescentis a abs. b
c.gen.subi. c c.gen. rei mirabilis 
admirator,-is qui veneratur vel suspicit 
admiratrix,-cis quæ veneratur vel suspicit 
admiror,-atus sum,-ari 1 i.q. veneror, suspicio 2 i.q. miror, stupeo 
   admiranter i. cum admiratione 
admisceo,-scui,-xtum,-scere i. miscendo infero, adicio 1 c.dat. 2 sine dat. 
admissio,-nis i.q. permissio 
*admitto,-si,-ssum,-ttere 1 i.q. appono, iuxta pono 2 i.q.aditum præbeo, adhibeo(pro obi. homines) 3 i.q. permitto, concedo
(pro obi. res) 4 vergit in notionem committendi ((r) = capere consilium Gertz S I 113,18 ; admittere = infligere (ictus 118,1) =
ferre, dare (opem 135,15) = accipere (dona 124,6) = dare (vela ventis 101,2) ; = celari non posse (380,5); admittere se
incendiis = se conicere i.(90,15) 
   admissum,-i n. de delicto commisso 
*admodum indeclin.i.q. satis(restringit vim adi vel verbi) 1 c. adi (numquam plus uno vocabulo intercedit, sæpe inter subst.
et adi. ponitur) a speciatim de ætate b generatim 2 c. verbis (sæpe intercedunt nonnullæ voces) 
admoneo,-ui,-itum,-ere i.q. moneo 1 c. abl. 2 c. gen., 3 c.acc. c. inf..4 c. ut, ne
admonitio,-nis i.q. monitio
admoveo,-vi,-tum,-vere 1 i.q. affero, adduco, adhibeo a animantia c.dat. b res c.dat. 2 vanescente sensu movendi i.q. iungo
adn. vide ann. 
(r) adnihilare = ad nihilum redigere Gertz S II 363,23, adnihilatio Gertz M I,32,4 = eversio RH cf. teutonice Vernichtung 
*adolescens,-tis m. i.q. iuvenis 
adolescentia,-æ i.q. de prima ætate 
adolescentulus,-i m. i.q. admodum adolescens 
adolesco,-olevi,-ultum,-olescere 1 i.q. cresco a de animalibus b de rebus 2 i.q.nutrio 
   adultus,-a,-um 1 de hominibus i.q. pubes 2 de rebus i.q. vetus et validus 
adopto,-avi i.q. opto; Gertz M adoptare fidem I,118,10, adoptare ecclesiam = ecclesiae (dat.) favere RH, II,440,32 
(r) adorare = orare Gertz S II 362,2 
adordior,-sus sum,-diri 1 i.q. incipio a c.acc. b c.inf. 2 i.q.aggredior, attento 
*adorior,-tus sum,-iri i.q.aggredior, hostiliter peto 1 animantia a c.abl. b sine abl. 2 res a c.abl. bb sine abl. 
adorno,-avi 1 i.q. orno a c.abl. b sine abl. 2 i.q. honoro 
adoro,-avi i.q. veneror 
adp-.>app- 
ads.> ass- 
adsc-> asc- 
adsp->asp- 
adst->ast- 
adulatio,-nis i.q.actio adulandi, blanditia 1 nude 2 c. obi. gen. 
adulatrix,-cis i.q. assentatrix 
adulor,-atus sum,-ari 1 i.q. blandior a abs. b c.acc. c c.dat 2 i.q. peto, contendo 
adulter -a-um i.q. 1 m.i.q. adulterator 2 f.femina infidelis 
adulterinus,-a,-um 1 i.q. falsus 2 i.q. alienus 
adulterium,-i i.q. stuprum 
adumbratio,-nis 1 i.q. imago 2 i.q.simulatio 
adumbro,-avi 1 i.q.depingo 2 i.q.fingo 3 i.q.obscure indico, portendo 4 i.q. umbris afficio, vexo 
   adumbratus,-a,-um i.q. fictus, falsus 
(r) adunare = in unum cogere, congregare Gertz S I 105,2; = adiungere 158, 11 seq. 
aduncus,-a,-um i.q.uncus, incurvus 
aduro,-ssi,-stum,-rere 1 i.q. uro 2 translate deleo, exstinguo 
adusque i.q. usque ad 
(r) adustio = incendium Gertz S 83,16 
advecto,-avi i.q. adduco 
adveho,-xi,-ctum,-here 1 i.q.affero 2 passive i.q. advenio, appropinquo a c.abl. instr.b c.dat.loci 
advena,-æ g.c. i.q. alienigena, externus 1 subst.2 adi. 
advenio,-i,-tum,-ire i.q. accedo, ad aliquem locum venio, pervenio 1 de hominibus a abs. b c.abl. instr. c c.ex d c. apud e
c.acc. 2 translate 
adventatio,-nis i.q. actio adventandi, accessus 
advento,-avi i.q. appropinquo 1 de hominibus a abs. b c.adv. 2 de rebus 
*adventus,-us m. i.q. actio adveniendi 1 hominum (cum nude tum gen. et adi.accedentibus) 2 rerum 
adversarius,-a,-um 1 subst. i.q. hostis 2 adi. i.q.hostilis 
adversitas,-tis 1 i.q. fortuna adversa 2 i.q. iniquitas (r) = impedimentum Gertz S I 91,21 
adversor,-atus sum,-ari i.q. repugno c.dat. 
*adversus,-a,-um 1 i.q. oppositus (hic illic c.dat.) 2 i.q. infestus, infaustus 3 i.q.hostilis a c. dat. b sine dat.. 
   adversum,-i n. 1 i.q. latus oppositum a c. gen. b sine gen.2 nota sensum hostilem 398,21 
*adversum præp.c.acc.de relatione hostili 1 c.verbis 2 c. subst. a a verbis derivatis b aliis 3 c.adi. 
*adversa,-orum n. i.q. res adversæ 
adverto,-ti,-sum,-tere 1 i.q. aliquid ad aliquam rem verto a c. dat. b c. in 2 i.q.do, dedo 3 i.q. adnimadverto, cognosco a c.acc.
b c. duobus acc. c c.acc. c.inf. d c. quæstione indirecta 4 i.q. habeo æstimo (nonnisi passive) 
(r) advesperare/ advesperascere Gertz M II,484,28 = die inclinante in vesperam RH 
(r) advivere = ultra vivere Gertz S I 85,12, =adhuc vivere Gertz M II,33,27 
advocatio,-nis 1 i.q. vocatio c.gen.obi. 2 i.q. auxilium advocati. 
advoco,-avi 1 i.q. ad me voco a generatim b speciatim in matrimonium 2 i.q. convoco 3 i.q. imploro 
(r) advocatus = patronus Gertz S I 81,5, Gertz M II,119,6 advocatus regis = regis præfectus 
(r) advolitare (frequentative < advolo) = identidem advolare RH, Gertz M =cito accurrere II,400,25 
advolo,-avi i.q.accurro, appropero de hominibus; Gertz M = cito obtemperare iussioni II,393,9 
advolvo,-volvi,-volutum,-vere 1 i.q. admolior, voluto a c.dat. b sine dat. 2 i.q. applico 3 me advolvo vel advolvor (de supplicis
gestu) 
*ædes,-is I generaliter i.q. domus (de singulis conclavibus fortasse 83,38.etc.) A sing.(syn. domus) B plur. II specialiter i.q.
ædificium sacris usibus destinatum A de ecclesiis Christianis 1adiectivum sanctitatem indicat a plur. b sing. 2 c. gen.(nonnisi sing.)
3 nude (nonnisi sing.) B de delubris paganis 1 c.gen. 2 nude (nonnisi sing.) 
ædificatio,-nis i.q. actio ædificandi 
(r) ædificator Gertz M II,29,10 translate :ædificator morum 
ædificium,-i i.ædes, domus, fabrica 
ædifico,-avi i.q. construo, facio; Gertz M II,332,21 translate = pietatis sensu aliquem implere 
ædituus,-i m. de eo qui domum tutatur 
æger,-ra,-rum I proprie i.q.invalidus, graviter affectus A de corpore 1 subst. a nude b c.abl. 2 adi. B de animo II translate i.q.
miser 
    ægre 1 i.q. invite ; ægre ferre i.q.graviter ferre 2 i.q. vix, difficulter 
ægritudo,-inis i.q. sollicitudo, mæstitia 
ægrotus,-a,-um i.q. æger, invalidus 
æmulatio,-nis i.q. actio æmulandi 1 in bonam sententiam : certatio, studium c.gen. obi 2 in malam sententiam i.q. invidia a abs. b
c.gen.obi. 
æmulor,-atus sum,-ari 1 i.q. æquare studeo a. c.abl. instr. b sine abl. 2 i.q. studeo, faveo, colo 
   æmulans,-tis c.gen. 
æmulus,a,um, 1 adi.i.q. æmulans 2 subst. (c.gen.) a i.q. competitor b i.q. studiosus, fautor 
æneus,-a,-um i.q. ex ære factus 
Æolicus,-a,-um i. ad Æolum ventorum dominatorem pertinens 
æquabilis,-e i.q. constans 
æquabilitas,-tis i.q. constantia 
æqualis,-e i.q. par 1de similitudine quantitatis a c.dat b sine dat. 2 de similitudine qualitatis, dignitatis 
   æqualiter i.q. pariter 
æqualitas,-tis de concordia, paritate 
æquanimiter i.q. æquo animo 
æquiparo,-avi i.q. æquo, par sum 
æquitas,-tis i.q. iustitia 
(r) aequivocus = ambiguus, anceps, dubius > equivocus = idem nomen habens Gertz S 425,III,4 
æquo,-avi 1 i.q.æquum facio, exæquo a c. dat.b sine dat. 2 i.q. exæquor, consequor a c.abl.instr.b sine abl.. 
æquor,-is n. i.q. mare 
æquoreus,-a,-um i.q. marinus 
æquus,a,um 1 i.q. par, idem a c. dat b sine dat 2 i.q.justus meritus 3 i.q.favens, benevolus 4 i.q. patiens, constans 
   æque i.q. pariter 1 nude 2 c. ac, atque (ante vocales) a dirimuntur e.g. 54,23 b coniunguntur e.g. 75,1 3 c. ut 
   æquum,-i n. substantive 
aer,-is 1. elementum inter cælum et terram spatium complet 2 loci ad qualitatem cæli spectantes i.q. tempestas 
ærarium,-i i..locus quo opes regiæ servantur 
aerius,-a,-um [verbum non recte interpretatum :ad ærem pertinens ; recte Georges II translate color caeruleus 214,33 :
aeriique coloris parmulis utebantur RH] (r) aerii hostes = spiritûs maligni Gertz S I 93,4 
(r) aerugo (teutonice Grünspan, danice kobberrust = ir) Gertz M erugo oblivionis; etiam invidia Georges; vide etiam ferrugo et
robigo 
aerumna,-æ i.q.calamitas, res adversa 
*æs,-ris n. I sensu strictiore de metallo A de quodlibet metallo rudi B de metallo facto et signato cum de generibus naturalibus
tum de mixturis1 in rebus artificiosus 2 in re monetali II sensu latiore de pecunia, opibus, bonis 
æs alienum 1 de pecunia quæ alteri debetur 2 i.q. fænus 
æstas,-tis i.pars anni bello gerendo præcipue apta 1 opp.hiems 2 opp. autumnus 
æstimatio,-nis i. actio æstimandi (sæpe c. gen.) 1 strictius ex pecunia 2 latiore sensu ; fere i.q. comparatio 193,5 
æstimator,-is de eo qui aliquid æstimat c.gen obi. 
?æstimatrix : i. quæ æstimat 
*æstimo,-avi 1 de actione iudicantis, pendentis, censentis a sensu strictiore ex pecunia b sensu latiore syn. metior 74,30 
structuræ variæ c.duobus acc.(nom) 2 c.acc.c.inf. i.q. existimo 3 accedit c. gen pretii 
æstivalis,-e i.q.æstivus 
æstivus,-a,-um i. ad æstatem pertinens 1 generatim 2 t.t. de tributo quod regi ab urbibus conferabatur (danice `midsommers
gieldtt´...) 
æstuarium,-i de aggeribus Fresiæ ad fluctus maris intercipiendos factis (lingua nostra dige) de variis animi affectibusa a
imagine nondum exstincta b imagine sublata pro subi. homines ; ipse affectus pro subi. 377,4 3 i.q. cupio 
æstuosus,-a,-um 1 i.q. valde calidus 2 de mari i.q agitatus 
æstus,-us m. I proprie. A de fervore, ardore magno B de umoribus agitatis 1 de undis maris i.q. fluctus. 2 speciatim de accessu
et recessu maris II in imagine III translate de concitato animo i.q. commotio, concitatio. 
*aetas,-tis I de vitæ humanæ tempore A de tota vitæ spatio B de parte vitæ humanæ 1 de qualibet parte 2 de iuventute 3 de
senectute 4 de ætate provecta II metonym.de hominibus certæ ætatis III tempus, ævum IV de genrationibus; Gertz M : in etate
David = ante multa sæcula 
ætatula,-æ de infantia 
(r) aeternaliter adv. in perpetuum RH 
æternitastis i.q.perennitas 
æternus,-a,-um i.q. perennis, immortalis 
æther,-is m. i.q. cælum 
ævum,-i 1 i.q.sæculum, ætas 2 i.q tempus 
(r) affamen-is = compellatio (i.e.vehementer loquendi actioRH) Gertz M II,210,25, sed = colloquium M II 397,17 
affatim i.q.valde 
(r) affectanda (hic suppleamus materia) Gertz M II,458 notavit: = studiose et iucunde legenda 
affectatio,-nis i.q. cupiditas 1 c.gen.obi. 2 nude 
affectator,-is qui cupiditate incensus est 
affectio,-nis fere i.q. affectus 1 de constitutione corporis 2 de statu animi a generatim b fere i.q. lætitia c i.q. amor 
*affecto,-avi i.q. concupisco, appeto 1 c.acc 2 c.acc. c. inf. 3 impersonaliter (sequitur ut) 
* affectus,-us 1 i.q.status animi 2 i.q.animi motus, commotio 3 i.q.benevolentia, amor 4 i.q.studium, voluntas a c.gen obi. b
c.gen subi.; Gertz M = votum II,395,1 
affectuose i.q. cum amore 
(r) affectuosus Gertz S 310,3 
affero,-attuli,-allatum,-afferre I de corporeis A res i.q. mecum fero1c.dat.2 sine dat.B homines i.q. adduco 1 c.dat. 2 sine dat. II
translate de incorporeis:A i.q.apporto, nuntio 1 c.acc. 2 c. enunt.sec.8,24. 3 c.acc.c. inf. 542,37 B i.q. efficio, do, infero 1 c.dat.
2 sine dat.C i.q. prosum 
(r) afferre = arcessere Gertz M II,150,3, = adducere II,217,3 
   allata,-orum n. i.q. res allatæ 
*afficio,-feci,-fectum i.q. personam vel rem moveo, in statum aliquem adduco 1 generatim a c.acc. b: c.abl. fere i.q. infero alicui
aliquid.(pro obi. homines) 2 speciatim in malam partem i.q. debilito affligo 
   affectus,-a,-um i.q. debilitatus, confectus. 
affigo,-xi,-xum,-gere i.q.artius cum aliqua re iungo 1 corporaliter a homines, bestias 2 translate. 
affirmatio,-nis actio affirmandi, enuntiatio 
affinis,-e 1 adi. i.q. quolibet modo cum aliqua re coniunctus, ad rem aliquam pertinens, alicuius rei particeps, noxius a de rebus b
de hominibus 2 subst. i.q. vinculo necessitudinis et matrimonio et sanguinis cum aliquo coniunctus, propinquus 
affinitas,-tis1 i.q.coniunctio, propinquitas, vicinitas 2 de coniunctione cum sanguinis tum matrimonii 
(r) affinus = adhaerens Gertz S I 164 
*affirmo,-avi i.q. dictis confirmo, assevero 1 c.acc. 2 c.acc.c.inf. 
afflatus,-us de impetu rabioso 
afflictatio,-nis i.q. vexatio 
afflicto,-avi i.q. vexo 
affligo,-xi,-ctum,-gere i.q. male accipio, male tracto 1 c.acc. 2 c.abl. eius rei qua conficitur aliquis 
afflo,-avi i. (vento) adduco 
affluens,-tis i.q. abundans, luxuriosus 
affor -atus sum,-ari i.q. alloquor 
affulgeo,-si,-gere de rebus lætis inopinatisque i.q. appareo 
agaso,-nis m. de eo qui cenantibus ministrat 
? agathum,-i i. res insignis, pretiosa. 
agellus,-i m. i.q. parvus ager 
*ager,-ri 1 terra culta, arvum 2 i.q.territorium a sing. b plur.; Gertz M = fundus 
*agger,-is 1 i.q. strues cum aliis de causis tum munimenti gratia congesta 2 fere i.q. acervus, cumulus 
aggero,-ssi,-stum,-rere i.q.affero, apporto 
agglomero,-avi,-atum,are i q.adiungo 
aggravo,- i. in malem partem augeo 
*aggredior,-ssus sum,-di I prævalente sensu motionis i.q. adeo, accedo II vanescente sensu motionis A comiter i.q.me ad
aliquem converto 1 c.abl. 2 sine abl. III i.q. incipio, conor a c.acc. b c. inf.(r) aggressus passive Gertz S I 97,16 
(r) aggregare = coniungere (terras suo regno) Gertz M I,66,13 
agilis,-e i.q. celer, promptus 
agilitas,-tis 1 i.q. mobilitas, celeritas 2 i.q.facultas, habilitas 
agitabilis,-e quæ agitari potest 
agitatio,-nis i.q. actus agitandi, motio 1 proprie 2 translate a i.q. exercitatio b i.q. insectatio 
agito,-avi 1 i.q.moveo a proprie 2 i.q. vexo 3 vanescente sensu motionis a i.q. facio, exerceo b i.q. mecum reputo; Gertz M
controversiam, querelam in iudicio agitare 
*agmen,-inis n. i.q. multitudo 1 generatrim a hominum deorumque b bestiarum 2speciatim armatorum a de exercitu iter faciente
b de copiis cuiuslibet generis 
agnitio,-nis i. facultas agnoscendi, recognitio 1 active 2 passive 
agnomen,-inis n. i.q. cognomen personæ vel rei certa de causa inditum 1 de hominibus 2 de portu (danice `Isøre´) 281,26 
? agnomino,-avi i.q. agnomine orno 
agnosco,-ovi,-itum,-oscere 1 i.q. recognosco a homines b res 2 i.q. cognosco, intellego a c.acc. b c.duobus acc, (nom.) c c.
acc. (c.inf.) d c.quæstione indirecta 
ago,-egi,-actum,-agere I i.q. moveo, pello, duco A proprie in rebus corporeis 1 trans. a de hominibus b de bestiis c de rebus 2
intransitive i.q. proficiscor B translationes 1 prævalet notio pellendi a nude b c.abl.instr. 2 vanescente notione pellendi i.q.
afficio, vexo, sollicito 3 aliquem reum ago i.q. accuso 4 i.q. cogo 5 de fama i.q. fero II i.q. facio, efficio A trans. 1 generatim;
cum ago iuncturæ Saxoni gratissimæ eiusque stylo propriæ ordine alphabetico afferuntur: confessionem, contemptum,
curam, defensionem, delectum, dissimulationem, expeditionem, mentionem, moram, navigationem, nuptias, partitionem,
rem...divinam, respectum, silentium, stragem ago 2 speciatim de tempore a in universum b: annum aliquem ago i. in aliquo anno
sum 3 locutiones variæ: partes agere, gratias agere 4 i.q.agere se :tolerabiliorem regem quam militem 342,8 B intransitive 1 i.q.
rem gero a c.abl.instr. b modus indicatur 2 i.q. loquor, colloquor, tracto 3 i.q.defendo, causam dico 4 actum est de aliquo fere
i.q. periit 5 i.q. moror, sum III se agere i.q. se præbere, se gerere A c.acc.prædicativo B modus indicatur; Gertz M: iuncturae:
agi exsilio =agi in exsilium, agi periculo = periculose versari; deo agente = providentia divina; confessionem agere = confiteri,
longe agere = procul abesse
   acta,-orum n. i.q. res gestæ 
agon,-is m.i.q. certamen, duellum; Gertz M agon = passio 
(r) agonia (exitus) i.q. timor mortis 
(r) agonista = miles Gertz S 160,23 
agonizo,avi, i.q. luctor, pugno 
agrestis,-e 1 adi a i.q agrestium, rusticorum b fere i.q. rudis, asper 2.substantive a i.q. rusticus (bundo) b cognomen; Gertz M
agrestes = rustici (gen. agrestum) = popularis I,124,20 
agricola,-æ m. de eo qui agros colit 
*aio (leguntur hæ formæ solæ:ait, aiunt, aiebat, aiebant;352,4 aisti)1 sine obiecto 2 pro obiecto verba ipsa quæ afferuntur 3 c.
acc. c.inf. 
(r) aïus cf. Aïus > sanctus, beatus Gertz S I 66,6 
ala,-æ 1 proprie i.q. penna avium 2 translate in re militari (partes exercitus (classis) in extremis lateribus constitutæ 
alacer,-ris,-re i.q.mobilis, promptus, gaudio commotus 1 dehominibus ipsis 2 de rebus 
   alacriter adv. 
alacritas,-tis mobilitas gaudium significans, gaudium, studium 1 c.gen. 2 sine gen. 
alapa,-æ f. colaphus genæ infractus (lingua danica ørefigen) 
(r) alba sc.vestimenta Gertz S II 245,2 
albico,-avi 1 album facio 2 albus sum 
albidus,-a,-um i.colore fere albus 
albus,-a,-um de colore `blancus`; Gertz M alba vestimenta = angelorum et sanctorum habitus 
alea,-æ1 cubus, talus certis signis præditus quo in lusum utuntur 2 lusus aleæ 
ales,-itis m. vocabulum sermonis poetici i.q. avis 1 in versibus 2 in soluta oratione 
algor,-is m. i.q. frigus 
algus,-us i.q.algor 
*alias 1 alio loco 2 in alium locum 3 alia occasione 
alibi i. alio loco 
alienatio,-nis i.q. commutatio (notio vergentis latinitatis) 
alienigenus,-a,-um i. aliunde ortus, alio loco natus, extraneus 
   alienigena,-æ m. 1 subst. 2 adi 
*alienus,-a,-um 1proprie i.q. qui ad alium pertinet, alterius est a adi. b æs alienum c subst. n. d subst. m. i.q. extraneus, alius 2
translationes a c.gen. i.q.. ignarus, aversus ab sim. b c.a(b) fere i.q. exclusus ; fere i.q. abhorrens, distans sim. c c, dat.(r) =
malignus Gertz S I 94,15 
*alimentum,-i I de rebus corporeis A hominum, bestiarum etc.1 i.q. nutrimentum, cibus 2 actio alendi B ignis II translate de
incorporalibus 
alimonia,-æ i.q. alimentum, cibus 
alio (in alium locum) 
alioqui condicionem indicat (i.q.si id non fecisset [faceret]) 
alipes,-dis m. vox Vergiliana de equo 
*aliquamdiu 1 significat certum temporis spatium 2 collocatur inter gen. et subst. 
aliquando i.q. olim 1 de præterito 2 de futuro 
(r) aliquanti = aliquot Gertz S II 321,23 
aliquantisper i.q. aliquamdiu; Gertz M = aliquatenus 
aliquantulus,-a,-um i.q. haud multus, paululus 1 c.gen. 2 acc. neutr. adverbialiter 
*aliquantus,-a,-um 1 c.subst. i.q. satis grandis , admodum magnus 2 abl. (satis magnæ) differentiæ additur a comparativis b
verbo significationis comparativæ 
aliquatenus fere i.q. paululum Gertz M = ullo modo 
(r) aliqui = aliquot Gertz S II 263,17 
*aliquis,-a,-id pron. indefinitum(antecedente ne) 1 adi. a notione propria retenta b i.q. ullus 2 subst.a notione propria retenta
m. b i.q. quisquam c i.q. gr. tis(lingua nostra mangen en) 
aliquot i.q. nonnulli (cum adi tum subst.) 
aliter i.alia condicione, nonnisi in iunctura: non (nec) aliter quam 
alitrix,-cis f. i. quæ alit 
(r) alitus vide halitus 
aliunde i. aliis opibus 
*alius,-a,-ud de novis personis et rebus quæ commemoratis vel commemorandis opponuntur I semel ponitur A subst. 1 e
compluribus 2 e duobus i.q. alter B adi. 1 e comnpluribus 2 e duobus II alius ... alius A e compluribus B e duobus i.q.alter ...alter
notandæ iuncturæ 63,21 aliisis ... aliis ... quibusdam; quosdam ... quosdam, partim ... partim ... -alia, quosdam ... -is ... -os ...
-os ... quorundam ... -is ... -os ... 107,12; -i ... quidam 109,37. -i ... pars ... nonnulli 462,34, -is ... -is ... quidam ... -i 525,37 
allabor,-psus sum,-bi 1 propie i.q. affluo 2 translate fere i.q.appropinquo a de navibus et navigantibus b de sono c de
volantibus d de serpentibus e de supplicum gestu 
allapsus,-us m.actio affluendi 2 actio allabendi 258,4 de lubricis stipitibus (lingua norvagica hodierna `ski ´) 
(r) allegare = obiciendo proponere Gertz S III 446,10; Gertz M I,254,15 = in commendationem, defensionem, excusationem
suam afferre. 
allegatio,-nis i.q. actio afferendi, dicendi (t. t. iurisconsultorum ad res privatas transfertur 108,23.) 
allevo,-avi i.q levo, tollo, erigo 
(r) alleuiare = leviorem reddere Gertz S II 225 
allicio,-lexi,-lectum,-licere1 i.q. attraho, accieo 2 vergit in notionem seducendi 349,3 
allido,-si,-sum,--dere i.alluendo adveho (r) = affligere Gertz S I 158, 22 sequentes 
alligo,-avi 1 proprie i.q.funibus aliquam rem alicui rei adnecto 2 translate i.q.adstringo 
allocutio,-nis i.q. sermo, affatus (syn. alloquium) 
(r) al(l)odialis adi. vide al(l)odium 
(r) al(l)odium > teutonice das Allod = Freigut (frei von Abgabepflichten) < a Visigothiis alaudis RH Gertz M II,183,7; RH:
opp. teutonice: feudum 
*alloquium,-i i.q. sermo, affatus 1 c.adi. 2 c.gen. 
*alloquor,-cutus sum,-qui i.q. appello, affor 
allubesco,-ere i.q. inhio, cupio 1 proprie de libidine 2 translate de qualibet voluntate. 
alludo,-si,-sum,-dere i. verbis animum ad aliquam rem refero; Gertz M I,96,8 vocabulo alludere 
(r) almificus, almus, alma opera faciens Gertz S III 385,3 
almus,-a,-um epitheton numinis. 
(r) almutia/almutium = capucium RH 
alo,-ui,-itum,-ere 1 propie a educo (de infantibus) b cibum præbeo, sustento c nutrio (de igne) 2 trans late i.q. augeo 
altare,-is n. [forma `altaria´ quæ et ab `altare´ et ab `altarium´] hic affertur nonnisi de christianorum aris; altaris sacra i. missa;
altaris libamenta (i. communio) 
altarium,-i i.q. altare 
*alter,-a,-um I semel ponitur A subst.1 unus e duobus 2 unus e compluribus i.q. alius B adi. 1 unus e duobus 2 unus e
compluribus i.q. alius 3 i.q. alteratus II alter......alter, notandæ iuncturæ 83,4 unum....-um....tertium, quidam...alter...tertius,
primam, alteram...tertiam; alter..reliquus; nota abl.abs. pro oppositione 122,17.; Gertz M II,250,7 = alteruter quod vide. 
altercatio,-nis i.rixa, controversia, certamen verborum 
altercor,-atus sum,-ari i rixor, verbis certo 
alterno,-avi 1 i.misceo 2 i. vario, interrumpo (r) = colloqui Gertz S II 302,9 
(r) alternatim = vicissim Gertz S 118,1 
(r) alternatio = significatio disiunctiva t.t. in iuris prudentia 
*alternus,-a,-um de qualibet vicissitudine et duplicate 
alteruter,-ra,-rum disiunctive i.q. unus de duobus, aut hic aut ille 
altitudo,-inis 1 celsitudo rei corporalis 2 profunditas rei corporeæ 
altrinsecus: a duabus partibus 
*altus,-a,-um I proprie A de celsitudine corporali a abs. b c.gen. 2 adi.B de profunditate corporali 1 subst. 2 adi. C de mari
(nonnisi subst.) II translationes A de magna voce B de ingenii sublimitate seu profunditate C vergit in notionem `difficilis` D de
somni tranquillitate E de suspiriis ab intimo ductis F de tenebris obscuris 
*alte 1 de actionibus ad interiorem corporeæ rei penetrantibus 2 i.q alta voce 3 de actionibus ad mentem spectantibus 4 de
suspiriis 
alumnus,-a 1 sensu strictiore de eo (ea) qui (quæ) in pueritia sub tutela alicuius fuit 2 sensu latiore i.q. assecula 
alveus,-i I cavitas terræ molem aquæ (flumen, fontem) continens A proprie 1 plur. 2 sing. B in imagine de cruore II vanescente
sensu propio fere i.q. flumen, amnis. 
alvus,-i f. de ventre 
amaritudo,-inis i.q. acerbitas, tristia 1 c.gen. rei 2 nude a opp.voluptas b voluptas non opponitur 
amarus,-a,-um i.q. acerbus 
amasia,-æ i.q. amica, sponsa 
amator,-is qui amat 1 c.gen. 2 nude 
amatorius i.,-a,-um i.q. amatore dignus, ab amatore proveniens 
amatrix,-cis quæ amat 
ambages,-is i.q. anfractus, recursus, occursus 1 proprie 2 translate a de sermonum circuitu obscuro, callido, diutino b de
scrupulosa cura c de dolosis insidiis. 
ambigo,-ere i.q. dubito 1 enuntiato non addito 2 c. acc. c. inf. 3 c. quæstione indirecta. 
ambiguitas,-tis i.q. dubietas; (r) dubitatio Gertz S I 80,5 
ambiguus,-a,-um i.q. dubius 1 active de ea re quæ ad quam partem vergat, dubitat, varius 2 passive de ea re qua dubitatur a c.
quæstione indirecta disiunctiva b c. quæstione indirecta c c.acc.c.inf. 
ambio,-vi,-tum,-re 1 proprie i.q.circumeo a de motu b c. sensu motionis vanescente i.q.:includo, cicumdo 2 translate i.q. peto 
ambitio,-nis actio petendi 1 de aditu sollemniter impetrando 2 de cupiditate regni, dominationis a nude b c.gen. 
ambitiose i. cum ambitione (de cupiditate honoris) 
ambitor -is m. adi de eo qui circumdat 
ambitrix,-cis f. adi. de ea quæ circumdat 
ambitus,-us I proprie i.q. circuitus A movendi notione vanescente B movendi notione penitus deperdita i.q. atrium, quod est
in circuitu 1 ecclesiæ (vel porticus atrium claustri circumdans Gertz M II,150,25) 2 templi pagani 3 aulæ regiæ II translate
i.q.actio petendi, ambitio, cupiditas;Georges :lex de ambitu iam Cic.RH vide simonîa 
*ambo,-æ,-o i.q. uterque (de duobus) 1 m.[acc. plur. semper ambos 96,30] nonnisi subst. 2 nonnisi adi. 
(r) ambo = pulpitum Gertz M I,375,28 
(r) ambulare (r) = aller á l`amble Gertz S II 333,19 
amens,-tis i.q. mente privatus, demens 
amentatus,-a,-um i. amente præditus 
amentia,-æ i.q. furor, cæcitas, dementia 
(r) amfractus vide anfractus 
(r) amicabiliter Gertz M I,191,12 tarde 
*amicitia,-æ (pluralis hic illic singulariter ponitur) I de singulorum consuetudine et coniunctione A nude 1 generatim 2 de insolubili
veterum coniunctione alterno cruore firmata B c.gen. II de publica coniunctione, societate, foedere (< foedus,-eris) 
amictus,-a,-um i.q.indutus, circumdatus 
amictus,-us i.q. vestis (nonnisi abl.) 
*amiculum,-i i.q. tegumentum, vestis 
*amicus,-a,-um I subst. de eo(ea) qui (quæ) familaritate alius utitur A m. in vita cum publica tum vero privata 1 nude 2 c.gen. 3
c.adi. B f.de amica viri II adi A nude 1 i.q.benignus 2 adi. pro subst.gen. a obi. b poss.B c. dat. i.q.coniunctus 
   amice i.q.benigne, ut inter amicos 
amissio,-nis i.q. actio amittendi 
?amissor,-is m. de eo qui amittit 
*amitto,-si,-ssum,-ttere i.q. perdo, iacturam facio (de personis et rebus quæ nobis insciis vel invitiis elabuntur 1 c.acc. 2
c.gen.389,13 
   amissa,-orum127,38 
(r) amminiculum vel adminiculum = subsidium Christi Gertz MI,74,10 
amnis,-is m. 1 de aquæ mole in alveo fluitante(hic illic variationis causa pro fluvio, flumine sim. ponitur sine magnitudinis
discrimine, sæpissime i.q. lingua nostra`å´dicitur, teutonice `Bach´) a abs. b c. nomine fluminis eodem casu adnexo 2 in
imagine de sanguine indecente 
amo,-,-avi 1 de amore inter diversos sexus a c.obi. 2 de favore, affectu quolibet 
   amans,-tis præs.part. vi verbali penitus deperdita 1 de amore inter diversos sexus a nude b c.gen. 2 de qualibet affectu a de
hominibus (c.gen.) b transfertur verbum ad animum sim. 
amodo i.q. in futurum (vox scriptorum ecclesiasticorum) 
amoenitas,-tis de locorum pulchritudine 2 de pulchra forma 3 de lætitia ob pulchritudinem ornamentorum 4 de morum
pulchritudine 
amoenus,-a,-um 1 de locorum pulchritudine 2 de suavitate verborum 
amolitus,-a,-um i.q. remotus ? (perf.part. vi passiva verbi < amolior) 
* amor,-is I de amore inter sexus A abs. B c.gen. sive pron.poss. 1 personarum 2 nuptiarum C c.adi. II de quolibet affectu inter
homines A abs. B c.gen. C c.gen. obi. D c. præp. E c.adi.III de amore in res IV abstr. pro concr. 
amoveo,-vi,-tum,-vere I i.q. aufero, tollo, efficio ut non iam adsit A pro obi. homines 1 c.abl. 2 sine abl. B pro obi. res
corporeæ C pro obi. incorporalia II i.q.e medio tollo, interficio 
amphora,-æ vas ad liquores condendos 
amplector,-xus sum,-cti I proprie i.q.brachia alcui circumdo A de amantibus 1 c.acc. B de aliis II notiones translatæ A pro subi
homines; prævalent hæ notiones 1 arripio, (avide) capio a pro obi.res corporeæ b pro obi. incorporalia 2 confugio a ad
aliquem locum b ad aliquam rem 3 fere i.q. tracto consulo 4 i.q.veneror, colo 5 periphrastice B pro subi. res 1 complector
includo 2 i.q. compleo 3 i.q. nitor 
amplexor,-atus sum,-ari 1 proprie i.q. brachia alicui circumdo sim. ;pro obi. a homines b abstr. pro concr. 2 notiones translatæ
:a arripio, gratanter accipio b confugio ad 
amplexus,-us : actus amplectendi I proprie A de amantibus 1 c.gen.obi. 2 sine gen.obi. 3 c.adi. B de aliis II translate
vanescente sensu brachia circumdandi 
amplifico,-avi i.q. augeo, extollo, honoro 
amplio,-avi,atum,are i.q. augeo, dilato; etiam ampliator Gertz M II,83,11 
amplitudo,-nis I prævalet propria notio magnitudinis, latitudinis, potestatis A generatim 1 c.gen. 2 c.adi. 3 nude B de voce II
prævalet notio dignitatis A c.gen. B c.adi. C nude 
amplus,-a,-um 1proprie fere i.q. magnus, latus, ingens a de corporeis b de incorporeis 2 translate i.q. splendidus, insignis, illustris

   amplius comp. nude ponitur i.q. `plus´1 subst vice(c.gen.) 2 adv vice a amplius quam b non (nec) amplius. 
(r) ampullositas = arrogantia/magniloquentia Gertz M I,100,11 
amputo,-avi 1 proprie i.q.abscido 2 translate i.q. tollo, deleo, aufero 
*an 1 inducit sententiam interrogativum simplicem a in oratione directa i.q. `ne´ b in oratione indirecta i.q. `num´ 86,33
syn. utrum (variationis causa) 2 inducit alteram disiunctivæ quæstionis partem (quæstio disiunctiva consistit sive duabus
sententiis sive duabus eiusdem sententiæ partibus) a deest particula ad priorem disiunctivæ quæstionis partem inducendam
b uter...an c utrum...an d -ne...an 
anathema,-tis i.q.excommunificatio ecclesiæ 
anceps,-ipitis 1 varius, suspensus, incertus (de ea re quæ modo huc modo illuc vacillat quæ in utram partem vergat nescimus,
cuius exitus incertus est a nude b c. gen.forensi 2 de periculo nunc hinc nunc illinc imminente. 
ancile,-is n. scuti genus 
ancilla,-æ femina non libera, serva 
ancillaris,-e quod ancillæ est 82,8. 
ancillula dem. vocis, q. e. ancilla 
(r) ancipiter = accipiter Gertz S II 360,12 
*ancora,-æ f. 1 proprie de instrumento quod fundo maris sive amnis insidens naves retentat 2 translate ancora salutis 275,31. 
anfractus,-us iq. flexus, tractus sinuosus, recursus occursusque 1 motionis sensu nondum deperdito 2 sine motionis sensu a
c.gen. b c.adi. 
(r) angaria teutonice Spanndienst, danice hoveri MGH Epistolarum I pagina 433 
(r) angelus gr. nuntius dei RH, angelicus = modus angeli RH Gertz M II,470,26 
ango,-ere [ango nusquam sensu proprio stringendi legitur] translate i.q. sollicito 
angor,-is i.q. sollicitudo 
anguis,-is m.1 generatim i.q. serpens 2 speciatim de colubris vi magica præditis sive venenosis cum quibus pugnant viri fortes 
angulus,-i locus abditus, latebrosus 1 c.gen. 2 nude (r) angulus occidentalis simul et aquilonalis = inter septentriones et occasum
solis Gertz S 127,16 
(r) angustia spiritus = brevi spiritu Gertz S 398,20 
angustiæ,-arum 1 de demensionibus locorum i.q. parvus, strictus, consertus a c.gen. b sine gen. 2 de tempore 3 de mensura i.q.
inopia, indigentia 4 translate de rebus quæ animum quoque angunt (necessitas) a c.gen. b nude 
(r) angustiare Gertz M I,294,3 siti angustiari 
angustus,-a,-um 1 de dimensionibus locorum i.q. artus, brevis, strictus a adi. b subst.2 de temporibus 3 de inopia, indigentia 4
de rebus quæ animum angunt. 
anhelitus,-us1 i.q. spiritus 2 exspiratio 3 de risu compresso (r) anhilitus (galli) = cantus galli Gertz S 79,11 
anhelo,-avi i.q. inhio, cupio (oscillat inter translatam et propriam notionem) 
anhelus,-a,-um i.q. anhelans 
anima,-æ de immortali hominis parte, de vitali spiritu qui morte evanescere putatur, de ipsa vita sive de ipso homine 
animadversio,-nis 1 i.q. observatio, cognitio 2 i.q. poena a generatim b speciatim de poenitentia ecclesiæ de poena legis
castrensis 297,16 
*animadverto,-ti,-sum,-tere 1 intelligo, video ac.acc.singulis b c. duobus acc. 2 noto, punio 
*animal,-is i.q. bestia cuiuslibet formæ aut magnitudinis 
animo,-avi i.q. inflammo 
animositas,-tis vocabulum vergentis latinitatis i.q. fortitudo, audacia 
animosus,-a,-um i animo præditus(de virtute, fortitudine sim. 1 fere i.q. fortis, virilis, audax 
*animus,-i 1 de omnibus ingenii humani facultatibus earumque sede a opponitur sive apponitur corporeis facultatibus b in
universum 2 de cogitandi, reminiscendi, divinandi facultate 3 de voluntate sive concupiscendi facultate 4 de sentiendi
facultate a de animi commotione, de sede commotionis, de variis affectibus b de fortitudine, virtute c de quolibet animi
statu 5 fere periphrastice(c.gen.) 
annales,-ium (sc. libri) de libris quibus res gestæ Danorum traduntur 
annavigo,-avi,-atum -are 1 trans.de navibus locum capientibus 2 intrans.i.q. navigando advenio 
annecto,-xui,-xum,-ctere i.q. iungo 
annellus,-i i.q. an(n)ulus(metri causa) 
(r)annihilare vide adnihilare 
annitor,-xus sum,-ti 1 alicuius rei amminiculo utor a c.dat. auxilii, amminiculi, fulcimenti b c.dat. et acc. 2 sine dat.a i.q.
fulcio, præsidio sum b i.q.laboro. 
(r) anniversarium < anniversaria-orum Gertz S 443,5 teutonice Gedenktag. 
annona,-æ i.q.frumentum 
annosus,-a,-um i.q. multorum annorum, vetus; Gertz M annosi = senes 
annotatio,-nis actio annotandi 
annoto,-avi 1 de scribendo i.q. notando addo a pro obi. est id quod rei inscribitur b pro obi.est id cui inscribitur 2 de
sentiendo a i.q.animadverto b i.q. numero 
annuatim i.q (vocabulum vergentis latinitatis) i.q. quotannis, de iis quæ singulis annis repetuntur 
(r) annullare = annihilare Gertz M II,251,29 
annulus vide anulus 
annumero,-avi i.q. numerando addo 
annuo,-ui,-ere i.q. signum assensus do, assentior, faveo 1 abs. 2 c.dat. 3 c.acc. rei quæ assensione promittitur 
*annus,-i spatium temporis1 in universum 2 ad hominum ætatem spectans a generatim 3 fere i.q. vita 4 fere i.q. tempus. 
annuus,-a,-um 1 adi. a unius anni b anniversarius, de iis quæ singulis annis redeunt, præstantur sim. (speciatim de decima frugum
325,24 2 subst.i.q. tempus unius anni 
*ante I adv.A de tempore i.q. antea B de loco II præp.c.acc.A de tempore 1 generatim 2 speciatim a: c.acc. et part. b: ante
id i.q antea c: vergit in notionem comparativam 94,19 B de loco (sensu cum locativo tum lativo[`lativ´ = quo cursu
(navis)? acc. RH] 1 generatim 2 speciatim (vergit in notionem comparativam) C in comparatione i.q. præ.(r) periphrastice
ante septem annos transitus = septem annis ante transitum Gertz S 334,24.Vide etiam `post´ 
*antea de tempore quod ante fuit. Nota positionem 1 inter subst.et part.2 inter subst et adi. 
antecedo,-ssi,-ssum,-dere 1 proprie 2 translate i.q. antecello, supero 
antecello,-ere i.q. superior sum 
antecessor,-is de iis regibus qui ante fuere 
anteeo,-ire1 proprie 2 translate: i.q. supero, antecello 
antefero,-re 1 proprie 2 translate (syn. antepono, præfero) 
antelucanus,-a,-um : quod est ante lucem 2 quod fit ante lucem 
antenna,-æ (< antemna RH) i.q. malus navis 
*antepono,-sui,-situm,-nere translate i.q, præfero (syn. anteferre 93,32) 
* antequam 1 c. ind. 2 c. coniunc. (usus recentior) a ante et quam seorsum positis..Nota frequentiam iuncturæ : non (nec) ante
....quam b ante et quam iunctis3 quam sine verbo finito 
anterior,-us (nonnisi de loco) adv. anterius = exterius vel præcedere vel continuare (r) natu anterior Gertz S 90,9 = maior 
antesignanus,-i m. (de eo qui ceteris militibus anteit, aquilifer) 
antevenio,-i,-tum,-ire 1 proprie i.q. prævenio 2 translate antecello, supero 
anticipo,-avi 1 ante occupo, (vanescente vi præp. fere i.q. capio 278,14) 2 prævenio 
(r) antiphona: cantus alternus sive versus alterni (Ps.Augustin.) RH;= genus cantus ecclesiastici Gertz M II,122,8 
(r) antiquare = in antiquitatis tenebras condere Gertz M I,64,10 
(r) antiquior = maior natu Gertz M I,292,13 
antiquitas,-tis 1 antiquum tempus, ætas maiorum 2 vetustas 
antiquitus,-a,-um 1 adi.i.q. qui ante fuit, prior b i.q.vetus, priscus 2 substantive i.q. maiores a pos. b comp. (in nomine proprio:
495,9 urbem..antiquam i.e. Oldenburg) 
*antistes,-itis I qui præest (sacrorum) II de episcopis christianis A de papa B de episcopis et archiepiscopis 1 c. adi.(nomen
episcopatus indicatur 2 c.gen.3 sine adiectione loci:(syn. præsul) III in imagine cui subest notio rerum christianarum 
antrum,-i i.q. caverna, cavitas terrena 1 c.gen. 2 nude 
(r) antrustio = comes nobilis Francorum vide comitatusRH 
anulus,-i 1 generatim 2 speciatim a de anulo signatorio b de anulo episcopali 
anus,-us f. i.q. vetula femina 
ânus,-i m.de podice 
(r) anxiare = vexare Gertz S 242,14 
anxietas,-tis i.q. sollicitudo, timor 
anxius,-a,-um1 de hominibus i.q.sollicitus, trepidus, pavidus a c.gen. rei quæ angit b cum enunt.secund. interr.236,16 c nude
2 de re quæ hominem angit 
   anxie i.q.sollicito animo 
*aperio,-ui,-tum,-ire 1 proprie i.q. recludo, detego, patefacio a pro obi. id quod reseratur, detegitur, pervium fit b pro obi. id
quod detectum, reseratum, patefactum apparet 2 translate i.q. ostendo, prodo, patefacio sive dictis sive factis 
(r) apertura = rima Gertz M I,295,5 
apertus,-a,-um 1 proprie de rebus corporeis a generatim i.q. reclusus b speciatim de alto mari ; de litteris patentibus (subest t.t.
medievalis 509,29 et,32 2 translate i.q. manifestus a pos. b sup. 
   aperte i.q. manifeste, perspicue, palam 1 pos. 2 comp. 3 sup. 
apex,-icis m. 1 summitas, culmen, vertex 2 litterarum characteres 3 litteræ, epistola (notio vergentis latinitatis : 396,7 
apis,-is nomen bestiolæ 82,32 
(r) apostatare = a fide deficere (proprie sine obi.) Gertz M I,169,2 
(r) apostata-ae m. i.e. qui deficit 
(r) apostulus-i m. 1 = litterae dimissoriae ad judicem maiorem civilem Gertz M II,223,24 nota 2 = Apostel 
(r) apostolicus sc. dominus, pater = papa;apostolica (benedictio, auctoritas, sedes etc. = papalis 
*apparatus,-us 1 actio præparandi 2 res præparata a generatim (vox media hic illic in notionem magnifici apparatus abit
e.g.81,36 b speciatim de armatura cum terrestri tum navali; Gertz M II,198,30 = expensæ visitationis episcopalis 
appareo,-ui,-ere 1 in conspectum prodeo, me ostendo 2 vi imminuta quasi copula cum prædicato fere i.q. factus(facta) est
267,20 
(r) apparescere = apparere Gertz M II,399,1 
apparitor i.q. minister, adiutor 
apparo,-avi i.q. armo 
   apparatus,-a,-um i.q. luxuriosus, magnificus 
appellatio,-nis 1 actio appellandi, vocandi, nominandi 2 sensu iudicali i.q. actio invocandi, permittendi 3 fere i.q. nomen 
*appello,-avi 1 i.q. voco, nomino 2 sensu iuridicali i.q. arbitrium papæ invoco, papali iudicio causam permitto 
*appello,-puli,-pulsum,-pellere I de navigantibus ad terram sive portum pervenientibus A terræ sive litoris nomen indicatur 1
accedente acc.2 accedente dat. a intr. b trans.3 accedente præp. a intr. b trans., nota usum reflexivum 238,7 ad Gutlandiam
se appulerunt. II de navibus terram sive portum......attingentibus A litoris nomen indicatur1accedente dat.a intr. b trans.2
accedente præp. a intr. b trans. B nude III de cadavere litori advecto IV de arena quæ maris æstu advehitur. 
(r) appendicium,-i n. inde ab Hier.ep.54,8 (< appendix,is f.) A.M. de homine q 59 a 
(r) appenditiae plur.= attinentiae vel attinenciæ vel attinencia n. plur. = (quæ confinia sunt RH) Gertz M II,183,11,II,121,12 
appendo,-di,-sum,-dere i.q. suspendo 1 c.dat. 2 abs. 
(r) appensio sigilli = sigillo subiuncto paginam communire ut cautio fiat RH < Gertz M II,202,9 
appetibilis,-e i.q. concupiscendus 
appetitor,-is i.qui appetit (syn. captator) 
appetitus,-us i.q. studium, cupiditas 1 c.gen. eius rei quæ appetitur 2 abs. 
appeto,-ivi,-itum,-ere I trans. A capto, affecto, concupisco B attingere cupio (de locis) C sensu hostili i.q. persequor, adorior,
ferire cupio 1 c. abl. 2 sine abl. II intrans.de tempore i.q. appropinquo 
A abl.abs. B oratione finita 
   appetens,-tis i.q. cupidus (c.gen.) 
applaudo,-si,-sum,-dere i.q. læto animo accipio, acclamo 
applicatio,-nis i.q. adiunctio, accessio 
*applico,-ui,-(quinquies)sive -avi(semel),-atum,-are I proprie de rebus corporeis A i.q adiungo, acclino, adnecto (cum dat.) 1
res 2 corporis partes 3 homines 4 animalia B i.q. admoveo, adhibeo(abs.) C i.q.admoveo, appello (de navibus et navigantibus) 1
c.obi. 2 abs.III translate de incorporeis A adiungo B fere i.q. concilio 
appono,-sui,-situm,-nere i.q. iuxta pono, admoveo de rebus et de personis (r) apponere cor =alicui cordi esse Gertz S 19,23 
appecor,-atus sum,-ari i precibus impetro 
apprehendo,-di,-sum,-dere 1 pro obi. sunt corporea a i.q. manu capio b i.q. teneo 2 pro obiecto incorporea a i.q, capio,
arripio, adipiscor b fere i.q, disco 
apprime i.q. valde 
approbo,-avi 1 laudo, assentior 2 commendo, insignio, orno 
   approbatus,-a,-um i.ad iudicandum aptus 
appropero,-avi i.q. festinanter appropinquo 
(r) appropiare = appropinquare vel approximare 
(r) appropriatus = proprius 
(r) approximare = valde appropinquare Gertz S 449,14 
?appulsio,-nis i.q. actio appellandi 
appulsus,-us de adventu navigantium 
apricus,-a,-um i.q. soli expositus 
aptitudo,-inis de rebus ad alias res vel inter se aptis (hic illic vergit in notionem decoris) 
apto,-avi 1 de incorporeis a i.q. convenienter iungo b i.q. vindico 2 de corporeis i.q. accommodo; se aptare + inf. Gertz M
II,404,8 
aptus,-a,-um i.q. idoneus 1 accedit dat.qui nonnullis locis ad verbum trahi potest 2 abs. 
   apte i. convenienter 1 pos. 2 comp. 3 sup. 
*apud I cum loci notionibus A fere i.q. iuxta B i.q. in c. abl. 1 generatim 2 speciatim cum terrarum nominibus C vi locativi
c.nominibus oppidorum D i.q. ad c. verbis motionem significantibus II cum personarum notionibus A i.q. coram, penes 1 apud
singulos 2 apud populos i. in eorum terra vel lingua B i.q. domi alicuius C i.q. iudicio alicuius sive in mente alicuius III
periphrastice i.q. coram, penes 
*aqua,-æ 1 in universum de fluidi elementi natura, vi, spatio a c.gen. b epitheta c iuncturæ nominales 2 speciatim de baptismo (r)
aqua benedicta Gertz S 357,28 
aquila,-æ 1 nomen avis 2 signum exercitus (syn. vexillum 286,13) 3 signum dignitatis ducalis 
aquilifer,-feri[Georges],-am 218,16,-um 286,16,- fero, abl.286,20 qui signa aciei fert 
aquilo,-nis m.i.q. regio septentrionalis (r) aquilonalis = septentrionalis Gertz S 82,18 = aquilonaris 68,5 ibidem. 
aquilus,-i nomen avis monstruosi 
aquosus,-a,-um i.q. maritimus 
ara,-æ 1 proprie i.q. monumentum sacrificandi causa exstructum a apud paganos b apud christianos 2 translate i.q. ecclesia 
aranea,-æ nomen animalis (danice edderkop, teutonice `Spinne´) 
(r) aratralis = pro singulis aratris vectigal unius denarii impositum est possessoribus agrorum Gertz M II,34,26 et Georges;
ferramenta aratralia = ad arandum parata Gertz M 
aratrum,-i instrumentum arandi (danice `plov´, teutonice `Pflug´) 2 pro agricultura 199,10 
arbiter,-ri I subest notio testis A c.gen. rei i.q. conscius B de principis sive cuiuslibet potentis amico, consiliario, comite 1 abs. 2
accedit gen. eius in cuius consilio II subest notio disceptatoris 2 fere i.q. dominus B abs. 1 i.q. iudex 2 de lectore 3 de
auctore, amicitia, fide est arbiter II subest notio disceptatoris A c.gen.rei disceptatæ 1 fere i.q.iudex 2 fere i.q. dominus B 1 abs.
2 i.q. iudex 3 de auctore 
arbitrarius,-a,-um de iis quæ ad arbitrium fiunt, fere i.q. liber 
arbitrium,-i 1 i.q. voluntas, libera decernendi facultas, hic illic transit in notionem iudicii 2 de ultima voluntate 3 i.q. iudicium 
iuncturæ 1 c.gen.eius rei ad quam spectat libera decernendi facultas 2 c. gen. eorum quorum libera decernendi facultas est,
quorum de voluntate agitur 
*arbitror,-atus sum i.q. puto, credo, censeo 1 c. acc.c. inf. 2 deest forma infinitivi a c.part. vel gerund.b c. acc. nominum 3
c.enunt.sec. (ut) 
arbor,-is gignentium species 
arboreus,-a,-um adi. pro gen.arboris usurpatum 
arbustum,-i i.q. virgultum 
arca,-æ cista res pretiosas includens 
arcanus,-a,-um i.q. reconditus, occultus, secretus 1 adi. 2 n. substantive 
arceo,-ui,-ere 1 coerceo, contineo 2 prohibeo 
arcesso v. accerso 
(r) archielectus = in archiepiscopum electus sed nondum confirmatus 
(r) archipirata = dux Normannorum (danice vikingehøvding) Gertz M 
(r) archipresul = archiepiscopus 
(r) arctare vide arto 
arcus,-us 1 instrumentum.. unde sagittæ excutiuntur a proprie b in imagine c pro arte sagittaria d pro sagittariis 2 forma arcus 
ardeo,-si,-dere 1 proprie de igni 2 translate de hominum affectu 
   ardens,-tis 1 proprie de igni 2 translate a de hominum affectu b de cursu vehementi 271,36 
   ardenter i.q.vehementer 
ardor,-is I proprie de flammarum calore II translate A de morbo qui vocatur sacer ignis 321,18 F.C.C.Hansen De ældste
Kongegrave...i Roskilde Domkirke Kbh. 1914. Vide etiam Georges ignis : sacer ignis: `Rose ` und`Àntoniusfeuer`B de studio,
aviditate, cupiditate 1 c.gen.obi. 2 gen.meram coniunctionem indicat 3 c.adi 
arduus,-a,-um I proprie i.q, altus A adiective B subst.II translate A i.q.eminens, excellens, superbus B i.q.difficilis 1 additur
subst. 2 subst.non additur; Gertz M compar.arduior 
area,-æ i.q. locus certis terminis circumscriptus; Gertz M fortasse = pratum 
arena,-æ I sensu strictiore de tenuissimo terræ pulvere A in universum B speciatim de sabulo maris aggregato 1 in litore aperto 2
in ipso mari cum de insolis quas æstus efficere solet tum de solo arenoso semper occulto II sensu latiore de terra, solo; Gertz M
arena = vadum maris I,377,6 
arens,-tis i.q. siccus 
argenteus,-a,-um 1 adi. i.q. ex argento factus 2 subst.i.q. denarius 
argentum,-i n. nomen metalli 
argumentor,-atus sum,-ari 1 argumenta proferendo demonstro 2 argumenta profero 
argumentum,-i I res quæ arguit i. manifestat, demonstrat A abs. B c.gen. 1 obi. 2 subi.II res quæ arguitur, exponitur, exornatur
(materia opificis manibus illustrata) 
arguo,-i,-ere 1 ostendo, patefacio, detego 2 ostendo culpam i.q. accuso, vitupero, castigo a abs. b aliquem c c.gen. de re
vituperata 
argutus,-a,-m de mentis acie i.q. catus, callidus, ingeniosus 
aridus,-a,-um 1 adi a proprie i.q. siccus, umore carens b in imagine i.q. sterilis (de hominibus christianæ fidei salutem
aspernantibus) 2 n. subst. 
aries,-tis i.q.ovis masculus 
arieto,-avi,-atum, are i.q. (ad modum arietis) impingo, præcipito, proruo 
arista,-æ 1 de spica 2 de frumento (da.aks, bygaks) 
*arma,-orum 1 instrumentum bellicum 2 de arte, virtute, exercitatione bellica 3 de bello, pugna, expeditione 4 de exercitu,
armatis, armata potestate a i.q. imperium b i.q. partes 
armamenta,-orum n. i.q. instrumenta navium 
armamentarium,-i i.q. locus ubi ecclesiæ ornamenta conduntur. 
(r) armarium = scrinium Gertz S 93,12, = archivum, bibliotheca 405,16 ibidem 
armatura,-æ cuncta militis arma 
armentum,-i i.q, pecus, boves 
armi,-orum (< armus)1 sensu strictiore de quadrupedum parte anteriore 2 sensu strictiore i.q. latus 3 Georges: de hominibus =
(teutonice Schulterblatt) opp. umerus magis = lacertus 
armiger,-a,-um1 adi qui arma gerit2 subst. qui arma ferens dominum in bello sequitur (danice `væbner´) 
armilla,-æ i.ornamentum quod bracchiis geritur anuli formam præbens 
armipotens,-tis m.epitheton poeticum antiquis temporibus cum aliis tum Marti deo affixum 
armo,-avi 1 armis instruo a c.obi.b sensu reflexivo 2 vanescente sensu proprio a i.q. instruo, adorno b i.q. sollicito, concito
(omisso abl.) 
*armatus,-a,-um 1 proprie i.q. armis præditus a adi.b subst. 2 translate i.q, præditus 
aro,-avi i. terræ sulcos imprimo 
(r) aromata (aromatibus mortuos condio) Gertz M II,398,22 
arrepo,-si,-tum,-ere de serpente i.q. repo ad aliquem 
arrideo,-si,-sum,-dere 1 proprie de hominibus erga aliquem ridentibus 2 in imagine de rebus personatis 3 translate i.q. faveo 
arripio,-ripui,-reptum,-ripere 1 proprie i.q. (vehementer) aliquid capio (pro obi corporalia) 2 translate i.q. amplector, capesso
(pro obi. incorporalia) (r) arripere iter Gertz S 189,13 
(r) arreptus = obsessus a demonio Gertz S 346,22 < correptus daemone 
arrogo,-avi i.q. vindico, adscribo, addo 
*ars,-tis 1 de virtute, facultate, peritia cuiuslibet rei laburibus parta (opp.natura, ingenium) 2 de facultatibus necessariis ad certam
quandam disciplinam vel studii vel quæstus causa exercendam a generatim b speciatim de artibus ex argumentis et
existimatione definitis per gen. 3 de artificis virtute artis operibus expressa 4 i.q. machinatio 5 i.q. fraus, dolus 
articulus,-i nonnisi in cognomine (r) = digitus Gertz S 79,4 = momentum (necessitatis) 329,24 momentum temporis 426,23 casus
348,2 ibidem.= doctrina, sententia Gertz M II,361,8 
artifex,-icis g.c. 1 qui quamlibet artem exercet a nude b argumentum artis (gen.) accedit 157,16 2 de natura 3 auctor doli (vide
ars 5) 
arteficialis,-e arte factus 
(r) arteficiosus = arte peritus 
artificium,-i 1 habilitas, peritia, sollertia qua officio fungitur artifex b speciatim de peritia machinarum bellicarum 2 de labore
sollerter facto 
arto,-avi nonnisi de hominibus 1 i.q. premo 2 translate i.q. vexo, sollicito; Gertz M = cogo 
*artûs,-uum (plur. tant.) i.q, membrum corporis humani 
artus,-a,-um I proprie de contactu et iunctura : A rerum corporalium 1 i.q. presse, proxime inter se cohærens, non lange distans,
insolubilis 2 i.q. angustus B in imagine de rebus incorporalibus II translate A i.q. sollicitans, vexans, premens B i.q. fidem stringens
C i.q. expressus, accuratus 
   arte (positive non legitur) 1 proprie i.q. astricte 2 translate i.q. accurate, strenue, acriter 
artuatim i. membratim (vox vergentis latinitatis) 
arvum,-i i.q. ager aratro colendus vel cultus 
arx,-cis 1 proprie de loco munito ad tuendum apto 2 in imagine de imperio, throno, summa potestate 3 translate de quolibet loco
edito, de fastigio 
ascendo,-di,-sum,-dere nonnisi de motu locali ex inferiore in alteriorem locum 
ascensus,-us i. actio, facultas ascendendi 
(r) ascilla (ascella) = axilla Gertz M I,84,18 
*ascisco,-vi,-tum,-scere I pro obiecto sunt homines A sensu strictiore i.q. (ad)voco, recipio, assumo 1 obiecto solo (sive c.
duobus acc.) 2 c. obi. et præp. B sensu latiore i.q. (ad)iungo, concilio (c.obi. sive c.duobus acc. II pro obiecto sunt res A
corporeæ 1 cum obi. solo i.q. paro 2 c. obi. et dat. i.q. iungo B incorporeæ i.q. concilio, adhibeo 
ascribo,-psi,-ptum,-bere 1 i.q. scribendo tribuo, addo, assigno 2 vanescente sensu scribendi i.q. addico, attribuo, assigno 
(r) ascultare vide auscultare 
(r) asilum vide asylum 
asinus,-i nomen animalis 
(r) asmate abl < asthma Gertz S 444,11 
aspectus,-us 1 sensu activo i.q. aspiciendi actus sive facultas 2 sensu passivo i.q. species, facies, habitus 
asper,-a,-um I proprie de iis quæ sensus offendunt, de rebus tactu vel superficie duris vel acerbis II translate de iis quæ animum
offendunt, de rebus et hominibus sævis et acerbis A adi.1 generatim 2 speciatim de puellis amorem spernentibus B subst. 
   aspere i.q. dure, acerbe 
(r) aspergillum i.q. flabellum sive flabellulum in ecclesia. 
aspergo,-si,-sum,-gere nonnisi translate i.q. afficio, tango, imminisceo 1 pro obi.est ea res quæ afficitur 2 pro obi. est ea res qua
afficitur 
aspergo,-inis f.nonnisi proprie i.q. umor 
asperitas,-tis i.q. acerbitas 1 proprie de iis quæ sensus offendunt 2 translate de iis quæ animum offendunt 
aspernatio,-nis actio aspernandi, contemptus 
aspernator,-is qui aspernatur, contemptor 
aspernor,-atus sum contemno, abhorreo, neglego 1 c. acc. 2 c. acc. c. inf. 
aspero,-avi i.q. incito, commoveo 1 proprie 2 translate 
aspersio,-nis actio aspergendi 
(r) aspersorium (vas), in quo aqua lustralis continetur, i.q.aspergilium;aspergillum= flabellum. 
*aspicio,-exi,-ectum,-icere I de hominibusA active 1 proprie i.q. oculis intueor, video a c.acc.b. c. acc. c. inf 2 translate i.q.
mente inspicio, intellego B passive i.q. appareo, invenior II de rebus personatis 
aspiro,-avi de vento cæloque lenibus, mollibus, secundis i.q. afflo, faveo (r) = appetere Gertz S 272,4 / cupere; Gertz M aspirare
ad = appetere 
aspis,-dis i.q. serpens 
asporto,-avi i.q. aufero, deporto, abduco 
assecla,-æ qui regem sequitur 
assensio,-nis actio assentiendi 
assenso,-is qui assentitur, i.q, fautor 
assensu,-us actio assentiendi, favor 
assentatio de factione faventium 
assentator,-is i.q. adulator 
assentior,-sus sum,-tiri 1 c. dat. i.q. assensum præbeo, acclamo, suffragor 2 nude i.q, faveo 
assequor,-cutus sum,-qui 1 i.q. adipiscor 2 i.q.pervenio ad 
asser,-is m.1 i.q. trabs 2 i.q. paries 
asserculus,-i i.q. trabecula 
*assero,-ui,-tum,-ere 1 tutor, defendo 2 affirmo, dico a c. acc.pron. relat. b c. acc. adi.n.; c c. duabus acc.quorum alter vi
prædicativa fungitur; d c. acc c.inf.; e c.acc.et part. sive gerund.; f additur nom. et inf. 170,10 
asserta,-orum i.q. dicta 
assertio,-nis i.q, declaratio, dictum, narratio 1 c. gen.a eius qui asserit b eius rei quæ asseritur, dicitur 2 
sine gen.; Gertz M = opinio I,76,5 
assertor,-is de eo qui asserit, contendit, dicit 
asservo,-avi 1 prævalet notio custodiendi, continendi a homines b equos 2 prævalet notio servandi, retinendi a homines sive
vivos sive mortuos b res 
asseveratio,-nis actio asseverandi, assertio 
asevero,-avi i.q. affirmo, assero, contendo 1 c. duobus acc., quorum alter vi prædicativa fungitur 2 c acc. c. inf. 3 c.acc. et part.

assideo,-sedi,-sessum,-sidere 1 i.q. sedeo ad 2 i.q. intersum 
   assidens,-tis de eo qui assidet 
assiduitas,-tis fere i.q. opera, labor 
assiduus,-a,-um i.q. frequens, continuus, numquam intermissus 
   assidue [frequenterRH]209,10 
assigno,-avi de traditione sollemni i.q. attribuo; Gertz M assignare = adiungere, = conferre, = indicare 
assimulo,-avi i.q. similem facio 1 æstimatione 2 re vera i.q. imitando exprimo, imitor; Gertz M = comparare 
(r) assistencia = auxilium Gertz M 
assisto,-stiti,-sistere i.q. me vicinum sisto, prope consisto 
asso,-avi i.q. super ignem porrectum calefacio, torreo 173,21;vide etiam assus 
associo,-avi i.q. iungo, socium addo 
assolet,-re i.q. solet (nonnisi 3. pers. sing. legitur) 1 personaliter 2 impersonaliter 
assuefacio,-feci,-factum,-facere fere i.q. in consuetudinem adduco, peritum facio 1 c. dat.2 c.abl. 3 utrum c.dat. an c.abl.
iungatur dici non potest 
assuesco,-vi,-scere i.q. in consuetudinem adducor, familiaris fio(verbum intransitivum), accedente dat. eius rei in cuius
consuetudinem adducimur 
   assuetus,-a,-um 1 de familiaritate, peritia consuetudine alicuius rei (accedit dat) active a corporea b incorporea 2 de iis rebus
in quarum consuetudinem venit subi.(passive) 
assuetudo,-inis i.q. consuetudo, mos 
assultus,-us actus assiliendi, impetus 
*assum,-affui,-adesse 1 nude i.q. præsens sum, præsto sum 2 c. dat a i.q. præsens sum, præsto sum b auxilio sum c obødio d
satisfacio 
assumo,-psi,-ptum,-ere 1 res corporeas i.q. adscisco a hominem b res 2 incorporalia i.q. suscipio, assumere in celum, inde
assumptio Marie; Gertz M assumere in regnum = adhibere aliquem 
assuo,-ere i. suendo annecto 
assurgo,-rexi,-rectum,-gere 1 proprie i.q. corpus erigo iacens vel sedens a generatim b sensu hostili c propter reverentiam 2 in
imagine i.q. tollor 3 vanescente sensu proprio i.q. pervenio 
assus,-a,-um de cibis tostis vel sicce coctis (opp. elixus) ;subst assum n Georges/RH 
ast i.q. at (metri causa) 
astipulatio,-nis i.q. assensio 
astipulor,-atus sum i. assentior 
(r) astituo = constituere RH 
asto,-iti,-are 1 nude i.q. prope sto 2 c.dat.a eadem quæ supra (sc. astituo RH);b : auxilio sum = servans 
astrictio,-nis i. actio astringendi, comprimendi 
astringo,-nxi,-ctum,-ngere i.q. comprimo, cogo, colligo 1 proprie a c.acc.rei firmiter captæ b c.acc.rei tenacis factæ c c.acc.
et dat. i.q. affigo 2 in imagine 3 translate 
(r) astronomus =astrologus Gertz S 404,5 
astructio,-nis i.q. assertio 
astrum,-i i.q. stella (nonnisi in carminibus)pro cælo ponitur 39,38 
astruo,-xiu,-ctum,-ere i.q. assero, affirmo, verbis affero 1 c.acc. simpl.2 c.acc c. inf 3 c.acc. et quod 4c quæstione indirecta 
astus,-us i. artificium, calliditas, dolus 1 nude 2 c.gen. 
astutia,-æ i. artificium, calliditas, dolus 
asylum,-i i. locus refugii 
*at particula adversativa 1 vi propria nondum perdita sæpe occupationem inducit(speciatim in dialogo)2 vi adversativa
imminuta seriem sententiarum connectit 
ater,-ra,-rum i.q. niger, malus, horrendus 
*athleta,-æ m. 1 proprie i.q. monomachia dimicans, homo viribus præstans 2 translate c.gen. rei i.q. exercitatus, probatus in
aliqua re; Gertz M Christi athleta 
athleticus,-a,-um ad athletam pertinens (pro gen. athletæ) 
*atque particula copulativa; prævalet ante vocales et litteram h; legitur ante consonantes quoque 1 vi connexiva a
iunguntur duo membra b ultimum membrum aliis coniungit c iuncturæ notabiliores 178,18 261,35 ; 2 vi comparativa vel
potius æquativa; notanda est contaminatio 429,12 
atqui particula adversativa vi propria imminuta 402,26 (in oratione continenti præcedente interrogatione negativa) 
atrium,-i 1 area clausa ante ecclesiam(de lignea ecclesia Roschildensi 313,6) 2 area clausa ecclesiam circumdans (de saxea
ecclesia Roschildensi, syn ambitus 406,11) 3 aula quæ est extra palaium regale 336,15 
atrocitas,-tis i. atrox habitus, natura, animus 1 hominum 2 rerum vel factorum: a malorum nominibus adiungitur b nude positum
atrocem mentem, actionem, rem significat 
atrox,-cis fere i.q. crudelis, asper, acerbus 1 de ipsis animantibus a de hominibus b de bestiis 2 de hominum mente, de habitu
mentis 3 de rebus 
   atrociter i.q. crudeliter, graviter, vehementer 
attactus,-us i.actio attingendi 
attamen i. at tamen 
attendo,-di,-tum,-dere 1 animo attendo, animum adverto, curo a c.acc., b abs.58,18 (sequitur coniunctivus), c. sequitur ut
31,1, d sequitur quæstio indirecta 2 ante oculos habeo, specto 
   attentus,-a,-um 1 de homine i.q. studiosus, docilis 2 de incorporeis i.q. suspensus 
   attente i. studiose, cum cura 
attentatio,-nis i. actio attemptandi impetus (lingua nostra `attentat´) 
attento,-avi i. aggredior, lacesso 1 c. acc.2 c.acc.et abl. 
(r) attenuare = debilitare, mitigare Gertz S 82,3, 114,1; Gertz M = spoliare 
attero,-trivi,-tritum,-terere 1 speciatim i.q. devoro 2 generatim i.q tribulo, destruo, vexo 
(r) attestatio = testimonium 
(r) attinentiæ vide appenditiæ 
attineo,-tinui,-tentum,-tinere de relatione i.q. pertineo 2 c.dat. 3 nude adiacio; Gertz M attinere alicui = possidere 
attingo,-tigi,-tactum,-tingere 1 sensu strictiore de hominibus et rebus inter se tangentibus 2 sensum, animum alicuius attingo 3
pervenio in a notione locali 2 notione latiore (r) =denotare 
(r) attinguo Gertz S 347,9 coniectura pro attingens. 
attollo,-ere 1 proprie i.q. sursum tollo, sustollo, erigo a sensu strictiore b sensu latiore de oculis 2 translate i.q. elevo, amplifico
(syn.erigo, nota lusum verborum) 
attondeo,-di,-sum,-dere de crinibus demendis fere i.q. corrado 1 generatim 2 speciatim de tonsura sacerdotum 
attonitus,-a,-um i.q. stupefactus, perculsus, perterritus 1 retenta vi verbali (c.abl.) 2 adi. 
attraho,-xi,-ctum,-here nonnisi proprie i.q. ad me adduco 
attrectatio,-nis i.q. contrectatio, actio attrectandi 
attrecto,-avi 1 generatim i.q. tango, tracto a c.abl. b sine abl. i.q. manibus tracto 2 sensu peiorativo fere id q. inquino 
attribuo,-i,-tum,-ere 1 generatim i.q. assigno 2 speciatim de provinciis sub dicionem alicuius redigendis 
attributio,-nis i. assignatio (cf. attribuo 2) 
attundo,-ere i.q. percutio, pulso 
(r) auctenticus vide authenticus = sua manu 
*auctor,-is I speciatim A de deo omnium rerum creatore B de parentibus C artibus exercendis, litteris aliisque rebus tradentis II
generatim sensu strictiore de cuiuslibet rei effectore, creatore, suasore 1 c. gen.subst. 2 c. gen.subst. et gerund. sive part. 3 nude
B liberius fere i.q. adiutor, fautor, dux; Gertz M auctor = arbiter/iudex II,237,4; au(c)tor causæ = actor 
*auctoritas,-tis I hominum deorumque A fere i.q. præstantia, dignitas, honor 1 c. gen. subi. 2 c. gen. forensi 3 nude B de
magistratu ecclsiastico II rerum A fere i.q, vis, gravitas, momentum1 c gen.2 abs. B vi propria imminuta fere i.q. opinio; Gertz M
autoritas I,92,4 = teutonice die Autorität 
(r) auctorizare = extollere ad dignitatem Gertz S 201,6, = canonizare, idem 219,16 et 20 
aucupium,-i i. ars avium capiendarum 
aucupor,-atus sum,-ari nonnisi translate fere i.q. corripio, capio 
*audacia,-æ 1 in malam partem fere i.q. impudentia, insolentia, temeritas a c.gen. de re impudenter gesta b. c.gen de eo qui rem
impudenter gerit 2 in bonam partem fere i.q. fortitudo a c.gen. b nude 
audax,-cis 1 de hominibus a in malam partem fere i.q. temerarius b in bonam fere i.q. fortis 2 de rebus 
*audacter [impavide RH] 
*audeo,-ausus sum,-audere i.q. præsumo 1c.inf. (i. satis insolens, temerarius, fortis sum, ut alquid faciam 2 c acc. 3 abs.
i.q.audaciam induo 
   ausum,,-i i. res audacter gesta 
*audio,-vi,-tum,-re 1 auribus accipio 2 narratione comperio, cognosco a c.acc. b c.duobus acc. sive acc. c.inf. c sequitur
enunt.relat. 272,20 d sequitur ne 3 secundas aures præbeo; Gertz M audiri = vocari (r) audientia = auditus, aures Gertz S 275
ep.3; Gertz M audientia = cognitio episcopalis; postulare audientiam = rogare audientiam; pervenire ad audientiam = fama
accipere RH 
auditor,-is de eo qui audit 
auditus,-us 1 sensus, facultas audiendi 2 actus audiendi 3 spatium intra quod audiri potest sonus 
aufero,-abstuli,-ablatum,-auferre 1 proprie de corporeis a i.q. removeo b i.q. absumo 2 translate de incorporeis 3 aufero me 
   ablatus,-a,-um ;ablata,-orum n. 27,20 [sine explicatione; indulgentia RH] 
aufugio,-i,-ere i. fugâ me aufero 1 abs. 2 additur quo 
augeo,-xi,-ctum,-gere1 res maiores reddo, vim earum intendo 2 i.q. amplio, orno 
(r)augmentare = augere Gertz S 143,8 
augmentum,-i i.q. incrementum 1 c.gen. de ea re quæ augetur 2 c.gen.de ea re qua aliquid augetur 
augur,-is i. divinandi peritus, futuri præscius 1 adi. 2 subst. 
augurium,-i 1 omen, signum qualecumque 2 actio prædicendi, prædictio 3 prævalente notione incertitudinis fere i.q. arbitrium,
præsensio (syn præsagium 535,38) 
auguror,-atus sum,-ari i. prædico, præsentio 1 c.acc., acc. c.inf., c.duobus acc. 2 abs. 
augustus,-a,-um i.q. divinus sublimis et sim. 
aula,-æ 1 regia domus, sedes principis 2 i. conclave regiæ domus (nonnulli loci sub 1 allati huc trahi possunt) 3 i.q. convictus
hominum apud regem versantium (lingua nostra `hof`´) 
aulæa,-æ 1 tegumen, stragulum quod aliis rebus inicitur 2 cortina 
aulicus,-a,-um 1 adi. i.q. ad domum regiam pertinens 2 substantive(nonnisi plurali numero) de regis ministris, de iis qui in clientela
regis sunt 
aura,-æ 1 aer; motus, ventus, flatus 2 laxiore sensu de ipso aeris elemento 3 metonum. de regionibus quæ ventis perflantur 4
translate a de rebus adversis b de favore populari 
auratus,-a,-um i. auro ornatus vel obductus 
aureus,-a,-um i.q. auro ornatus vel obductus sive auro factus; Gertz M aureus sc. nummus = solidus vel fortasse florenus 
(r)aurifrigium i.q stragulum sericum, Phrygio opere factum et auro intertextum. Arnoldi chronica L I 119MGH scriptorum tomus
XXI RH 
auriga,-æ m. de eo qui currum dirigit 
*auris,-is 1 membrum duplex in capite animalis utrimque positum 2 de auribus audiendi instrumentis, de facultate audiendi 3 i.q.
auditus 4 accedente verbo accipiendi, excipiendi, sentiendi i.q. audio a pro obi res b pro obi homines 
*aurum,-i 1 sensu strictiore de ipso metallo sive de rebus ex auro factis (anulis, toquibus, ornamentis sim.) 2 sensu latiore i.q.
opes, divitiæ, pecunia 
(r) auscultare = aucupari ?RH Gertz M II,232,7 
auscultatio,-nis i.q.actio auscultandi 
auspicium,-i i.q. omen a c.gen.obi. b sine gen.obi 2 i.q. imperium, ductus a proprie b translate3 i.q. fortuna 
auspicor,-atus sum i.q. incipio, aggredior1 c. ab 2 c.abl.; Gertz M auspicari = favere 
   auspicata,-orum vi passiva i.q.res captæ 
auster,-ri nomen venti 
austere i.q. severe 
austeritas,-tis i.q. severitas 
australis,-e 1 adi i.q. ad austrum pertinens, meridianus 2 substantive de incolis australium (sc. Scaniæ) partium 
ausus,-us 1 i.q. ausum [inceptum audax RH] 2 i.q. animus a c.gen.obi. 
*aut particula disiunctiva 1 semel ponitur a in sententia positiva b in sententia negativa 2 aut....aut a in sententia positiva b in
sententia negativa 3 notione disiunctiva vanescente fere i.q. et 4 i.q. -ve 5 aut....vel 323,33 sq;.(nulla explicatione) Gertz M
aut...vel = aut...aut; = vel...aut 
*autem.particula adversativa (vi adversativa exstincta transit in notionem causalem i.q. enim) 1 secundo loco ponitur 2
tertio loco ponitur 
(r) authenticus = sua manu 
(r) au(c)torizare vide auctorizare 
autumnalis,-e i.q.ad autumnum pertinens 
autumnus,-i de eo anni tempore quod æstatem sequitur 
autumo,-avi i.q. existimo, habeo, puto 1 c.adv. 2 c acc. 3 c.duobus acc. 4 c. acc. c. inf; Gertz M autumare = credere, putare; =
affirmare, contendere 
auxiliares,-ium m. i.q. copiæ auxiliares, socii 
*auxilium,-i 1 sing.de adiumento, subsidio, ope 2 plur. i.q. auxilium b i.q. auxilium armatum, copiæ auxiliares 
avaritia,-æ i.q. cupiditas pecuniæ vel potentiæ, aviditas 
avarus,-a,-um i.q. cupidus pecuniæ 
   avare i.q. avide 
avello,-vulsi,-vulsum,-vellere i.q. violenter aufero, divello 1 c.dat. 2 sins dat. 
aveo,-re i.q. cupio, appeto 
aversor,-atus sum,-ari i.q. aspernor, refugio, recuso 1 nude 2 homines 3 res 
averto,-ti,-sum,-tere1 i.q. in aliam partem verto a c.acc. b c. acc. et ab c.acc.et abl. d c.acc. et in 2 i.q.(malum) prohibeo,
arceo a c acc. b c acc. et ab 3 i.q. aspernor 4 i.q. abalieno; Gertz M petitionem avertere = negare 
   aversus,-a,-um 1 i.q. in aliam partem conversus b c.dat.c c. ab 2 translate i.q, alienus, abhorrens 
avia,-æ i.q, mater patris 
avicula,-æ i.q. avis 
aviditas,-tis i.q. cupiditas 1 abs. 2 c.gen.obi. 
avidus,-a,-um i.q. cupidus 1 abs. 2 c.gen.obi. 3 c.inf. 
   avide i.q. cupide 
avis,-is f. i. nomen animalis pennati, volucris 
avitus,-a,-um i.q. ad avum pertinens 
avius,-a,-um 1 adi. i.q. devius, a via situs 2 n.plur. substantive i.q. loca avia 
avoco,-avi i.q.abstraho, averto 
avolo,-avi i.q. celeriter abeo 
avunculus,-i 1 i.q. frater parentis (matris) 2 de avunculo magno 322,32 (paternus ponitur pro patris) (patruus = frater patris)
Gertz M avunculus = patruus II,437,13 
avus,-i 1 i.q. pater parentis a generatim b speciatim patris (matris 81,18) maternus i. matris avus 503,8 2 minus accurate de
avunculo patris 323,5 
axis,-is m. i.q. regio (uterque198,17 i. de terra et subterranea regione app, geminus orbis)


                | A | B | C | D | E | F | G | H | I | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | X | Y | Z | 

                 Præfatio ? Ad usum ? Index abbreviationum ? Tota editio 1996 ? Tota editio 1997 

B 
baccalaureus (decretorum i.e.iuris canonici) qui primum gradum Academicum adeptus est Gertz M II,127,7 vide canones =
decreta iuris canonici 
bacchor,-atus sum,-ari i.q. immodice lætor 
bacillus,-i i.q.baculus 
baculus,-i i.q. scipio, fustis 1 generatim 2 speciatum de sceptro antistitis 
(r) baiulare (baiolare) = portare/trahere (crucem) Gertz M I,128,26 
bal(l)ista,-æ i instrumentum ad sagittas sim.emittendas factum 
balneæ,-arum i.q. locus lavandi, conclave lavationibus proprium (lingua nostra badstue) 
balneum,-i i.q. lavacrum, lavatio 
(r) baptilla/baptillus = clava campanæ qua pulsatur Gertz M II,352,17 
(r) baptisma, baptismus, baptizare< Iohannes Baptista vide Evangelium secundum Ioannem 
(r) barat(h)rum = infernum Gertz S 88,2 
barba de lanugine, capillis, pilis 1 oris humani 2 obscene 118,22 
barbaria,-æ 1 i.q. gentes feræ 2 i.q. feritas, paganitas 
barbaricus,-a,-um 1 i.q. ferus, incultus 2 i.q. paganus 
barbaries,-i 1 i.q, terræ externæ 2 i.q. gentes feræ 3 i.q. paganitas, pagani 
*barbarus,-a,-um I adi.A i.q. exterus B sensu peiorativo i.q. ferus, rudis, incultus 1 generatim 2 speciatim de Sclavis C i.q.
vernaculus, vulgaris (de Danica lingua) II subst. A i.q. exterus B sensu peiorativo i.q. homo ferus incultusque 2 speciatim a de
Sclavis b de Estonibus et Curis C i.q. paganus 
barbitos,-i m. i.q.fides, lyra 
(r) baro-nis = dominus prædii (plur.= nobiles, magnates) Gertz M; Georges : Cic. barones et (=)rustici 
basilica,-æ i.q. ædes sacra, ecclesia Christiana 
basis,-is i.q, fultura, fulcrum ædificii vel statuæ, (r) = pes Gertz S 364,19 
basium,-i i.q. osculum 
(r) batulus = scapha 
beatitudo,-inis fere i.q. sanctitas 
beatus,-a,-um 1 i.q. felix a c.abl. b sine abl. 2 i.q. sanctus 
bellator,-is i.q. miles 
bellatrix,-cis i.q. pugnax (lingua nostra skjoldmø) 
bellicosus,-a,-um i.q. belli cupidus 
*bellicus,-a,-um 1 adi. a de rebus ad bellum pertinentibus b de hominibus i.q. bellicosus 2 subst.i.q. miles 
belliger,-a,-um i.q. bellicosus 
belligero,-avi i.q. bello 
bello,-avi i.q. bellum gero, pugno 
*bellum,-i 1 de hostili inter armatos statu a c.significatione adversariorum c.gen.obi b sine significatione 2 de singulis proeliis
et pugnis 
*belua,-.æ i.q. fera, animal ferocitate, magnitudine, immanitate excellens, monstrum (de homine fabuloso) 
*bene 1 i.q. accurate, apte, efficienter 2 i.q. clare, recte (r) = valde Gertz S 339,15, Gertz M = plus/quam, = certe, = prudenter 
benedico,-xi,-ctum,-cere t.t. ecclesiasticus i.q. verbis sanctifico 
benedictio,-nis i. actio benedicendi (r) idem fere est quod xenium appellatur sive munus; benedictiones lectionum in responsorio 
(r) benefactum = beneficium 
beneficentia,-æ i. actio beneficii conferendi 
*beneficium,-i 1 generatim de bono quod alicui tribuitur, de dono a nude (sæpe de dono regis, sive de dono deorum 101,10 b
c.gen.subi. et inhærentiæ (nota de animi donis 63,12) 2 speciatim in vita publica a de quolibet honore magistratibus tributo b de
donis ecclesiæ vel clero datis c technice de provinciis vel terris a rege vel imperatore cuidam nobili vel regulo traditis (hic illic
congruit linguæ nostræ ` len ´ 3 vanescente vi bene facti a plus minus periphrastice b beneficio c. gen. i.q. per beneficium
auxilium, operam (transit in notionem præpositionis `propter ´) 
beneficus,-a,-um i.q. largus, liberalis, benignus 
(r) beneplacitum = gratia Gertz S 307,11, Gertz M = beneficium, = votum 
*benevolentia,-æ i.q. bona voluntas, favor 
benevolus,-a,-um i. benignus, benevolentia plenus 
benignitas,-tis i. munificentia, liberalitas, benevolentia 
benignus,-a,-um i. liberalis, largus, humanus, 1 de hominibus ipsis 2 de variis hominum qualitatibus vel actionibus 3 de natura 
   benigne i. liberaliter, large, amice 
(r) benivolentes = bene volentes 
bestia, -æ i.q. ferum animal 
beo, -avi 1 beatum reddo, delecto 2 beatum prædico 
biblus, -i f. de iuncis ad varias res texendas aptis 
(r) biber-is f. (< inf..bibere) = potio 
bibo, -i, -ere i. potum ore haurio 1 abs. 2 c.acc. 
bibulus, -a, -um.i.q, ebriosus, bibendi cupidus 1 subst.m. 236, 16 2 adi.305, 3 
bidens, -tis f. pro ove ponitur 189, 3 
(r) biduanus qui per biduum mortui iacuere Gertz M II, 44, 21 
biduum, -i n. i spatium duorum dierum 
biennium, -i n. i. tempus duorum annorum 
bifariam adv. (sc.partem) i in duas partes 492, 1 
bifidus, -a, -um i. cum ungulis in duas partes fissis 
biformis, -e de specie duabus formis prædita 22, 11 
biga, -æ nomen vehiculi 
bilis, -is f. de ira 
bimestris, -e i. duorum mensium 
(r) binominis, e: qui duo habet nomina ut Palno Tokki 
*binus, -a, -um 1 plur. a distributive b vi distributiva amissa i.q. duo c. plur. tant. (fere semper de duabus rebus vel
personis cohærentibus) 2 sing. i.q. duplex 
bipennis, -e i. securis ex utraque parte latissimum et acutissimum ferrum habens 
bipatens, -tis i. duobus valvis apertis 
bipertitus, -a, -um i.e. bifariam vel in duas partes divisus 
(r) birrus (byrrus/byrrhus) (gr.purros, gallice: bure, danice Vadmel Gertz) Gertz M II, 272, 8 in mantili ex griseo birro, desubtus
ex pellibus agninis albis. Teutonice: Die Serviette aus grauer Wolle, darunter aus weißem Lammfell RH 
bis i. duabus vicibus 1 generatim2 speciatim numeros duplicans 
bissenus, -a, -um 1 plur. a vi distributiva nondum diminuta b i.q. duodecim 2 sing, i.q. e duodecim consistens 
(r) bivium Gertz S 226, seq. 2, 6 id est bivium mortis; Gertz M bivium = compitum < I, 94, 10 
blandimentum, -i i. res vel actiones sensus suaviter afficientes, delinamenta, illecebræ1 c.gen. 2 nude 
blandior, -tus sum, -ri i.q. adulor 
blanditiæ, -arum i.q. illecebræ , res vel actiones sensus blande afficientes 1 c.gen. 2 abs. 
blandus, -a, -um i.q. adridens, benignus, comis 1 de animantibus 2 de corporis partibus 3 de rebus sensus blande afficientibus 
   blanda, -orum n. 527, 19 sine explicatione [sc. verba RH] 
   blande i.q. amice, benigne, clementer; opp. minaciter 
(r) blasphemare= irridere; blasphemia/blasphemium, blasphemator 
(r) bola <ex danico detorsum = mansus 
(r) bondo ex danico = agricola 
bonitas, -tis i. mansuetudo animi 
*bonus, -a, -um I ad mores et ingenium hominis spectat A de iis ipsis qui artibus, moribus, negotiis suis excellunt i.q. strenuus 1
adi 2 subst.B de eorum animo C de rebus II omissa vi morali.i.q. faustus, prosper, aptus A adi. B subst. 
*bonum, -i n. 1 spectat ad mores 2 de qualibet bona re 3 de bonis hereditariis (lingua nostra `gods ´ 
bos, -vis nomen bestiæ 1 terrestris a f. i.q. vacca b genus commune. 2 maritimæ 
bovinus, -a, -um i.q. bubulus sive gen.bovis 
braccæ, -arum i.q, vestimentum femora cruraque tegens 
brachium, -i i.q. lacertus 
bracteatus, -a, -um i.q. bracteis ornatus 217, 12 
(r)brandeum i.q.velum sanctificatum, palla lintea vel serica, qua divorum reliquiae vel corpora involvi a Christianis solebant (Du
Cange) Palliola idem significat ac brandeum MGH epistularum tomus I Gregorii I registri L IV 30 (loco primo: anno 594 XII
IUN.) 
(r) bravium (gr.brabeion) victoriæ signum et præmium 
(r) braxare = Bier brauen Gertz S 415, 4 et translate, braxatorium ubi braxatur, braxatrix, idem 441, 21 
(r) breve = chartula indicem continens Gertz S 381, 5 
(r) breviarius sc. liber ordinem ecclesiasticorum continens 
*brevis, -e i.q. parvus, exiguus 1 sensu corporali de spatio a c.subst. b omisso subst. plur. n. i.q. vada 2 de tempore a c.subst.
b omisso subst.:in brevi i.q. in brevi tempore ;nota brevi i.q. brevi tempore 
   brevissime de oratione i.q. valde presse 
brevitas, -tis 1 i.q. parvitas, exiguitas (sensu corporali) 2 de oratione brevi 
bruma, -æ i, q. frigus 
brumalis, -e i.q. hiemalis 
brutum, -i i.animal [opp. sapiens et rationale animans RH] 
?bubalinus, -a, -um i.q. ad bubalum pertinet 140, 17 cornua 
bubalus, -i m. i. nomen animalis (lingua nostra `bøffel ´) 
bubo, -nis m. i.q. noctua 
bubulcus, -i i.q. bovum pastor, arator 
bucca, -æ de ea capitis cavitate quæ intra genas sita auris completur :206, 37 :plenas aurarum buccas violenta flatus excussione
laxare. 
(r) bucina qua signum militibus datur vide et lituus / tuba RH Georges incertum est quibus instrumentis diversi milites utantur. 
bulla, -æ 1 i.q. umbilicus, umbo pro ornamento (egl. skjoldbukkel) 2 i.q. sigillum papale et scriptum eo munitum, bullare: bullâ
munire 
(r) bullire Gertz S 324, 8 coquere 
?bulligo, -inis f. an i.q. umor ebulliens `bouillon´ 
(r) bundones = agricolae 
(r) burgenses = cives 
(r) bursa = crumina 
bustum, -i 1 proprie i.q. sepulcrum 2 translate i.q. mors 
(r) butyrum iam in Celsius < gr. (fr.beurre, Butter) 
(r) buxis i.q. capsula vel capsella. MGH Epistolarum tomus I Liber IV, 30 pagina 265 :in buxide brandeum mittitur. 

                | A | B | C | D | E | F | G | H | I | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | X | Y | Z | 

                 Præfatio ? Ad usum ? Index abbreviationum ? Tota editio 1996 ? Tota editio 1997 

C 
caballus, -i i.q. equus 
cacabus, -i i.q. vas ad cibos coquendos factum 
cachinnus, -i i q. risus efusus 
cacumen, -inis i.q. culmen 
*cadaver, -is i.q. corpus mortuum 1 hominem a c.gen. b sine gen. 2 bestiarum 
cado, -cecidi, -casum, -cadere I i.q. labor, decido A de hominibus 1 proprie 2 translate 459, 23 B de rebus 1 proprie 2
translate i.q. incido II i.q. morior, necor III i.q. damnor, condemnor 
   cadens, -tis de eo qui cadit 
caducus, -a, -um i.q. instabilis, fragilis, caducus morbus = epilepsia Gertz S 345, 10 
cæcatus, -a, -um i. lumine privatus, cæcus 
cæcitas, -tis i.q. orbatio luminis 
cæcus, -a, -um 1 proprie i.q. oculorum acumine privatus syn oculis captus 2 translate i.q. acumine ingenii privatus a c. abl.b sine
abl. 
*cædes, -is1 proprie i.q. occisio cum singulorum e.g.33, 34, 48, 22 tum multorum e.g.28, 17 a c.gen.obi. 2 metonym. a i.q.
cruor b certamen, pugna 
*cædo, -cecîdi, -cæsum, -cædere 1 i.q. abscindo, seco 2 i.q. percutio 3 i.q. occido, neco a homines b bestias 
   cæsi, -orum 57, 16 
cælamen, -inis i.q, opus cælatum, cælatura 
cælatura, -æ i.q. ars cælandi vel potius id ipsum quod in duris rebus cælatum est 
cælebs, -ibis g.c.1 de iis qui (quæ) sine coniuge sunt a de viris b de feminis 2 metonym. vita (de viro) castimonia (de femina) ;
Gertz M :celebs humus i.e. virginea/pura/sancta 
cælestis, -e1 adi. a i.q. ad cælum pertinens b i.q. ad deos pertinens, divinus 2 subst.plur m. i.q. superi 
cælibatus, -us1 de viris i.q. vita cælebs 2 de feminas i.q, virginitas 
cælicus, -a, -um i.q. cælestis, divinus 
cælites, -um m. i.q. di, superi 
cælitus indecl. i.q. divinitus, a dis 
cælum, -i 1 i.q. æther a proprie b de sede deorum 2 i.q. aer 3 spectat ad tempestatem, clima 
cænulentus, -a, -um i.q. cænosus 
cænum, -i i.q. lutum, sordes 
cærimonia, -æ i.q. ritus 
*Cæsar, -is nomen proprium, hinc pendet adi 
*Cæsarianus (e.g.531, 31) 
cæsaries, -i i.q. coma hominum, crines capitis 
cæspes, -itis 1 i.q. glæba, cui adhæret gramen 2 i.q. herba, gramen: 
cæstus, -us i.q. instrumentum pugilis corio factum 
calamitas, -tis i.q. res adversæ, infortunium clades 
calamitosus, -a, -um 1 i.q. miser 2 i.q. luctuosus 
   calamitose i.q. infeliciter, misere 
calamus, -i 1 i.q. sagitta 2 i.q. tibia 
calathus, -i m. i.q. corbis, fiscina 194, 36 
calcar, -is i.q. stimulus ferreus calci alligatus 1 proprie 2 in imagine 
calceamentum, -i i.q. calceus 
calceus, -i m. de pedis tegumento 
calco, -avi1 proprie i.q. calce premo 2 translate i.q. coerceo, sperno 
(r) calculatio = actio rationem alicuius rei ineundi RH 
calculus, -i 1 de quolibet lapillo 2 de tessera (r) calculo laborans Gertz S 244, 8 = cystolithiasis 
(r) calefacere =reflexive Gertz S 415, 13;calefactorium< (lateramen) calefactorium, <sic ut catinus qui cenam calidam retineat.
(danice varmeplade), postea =triclinium. stuba quod vide fornax quod vide 
caleo, -ui, -ere i.q. calidus sum 
(r) calibs-bis f. = chalybs-ybis m. aes quo arma efficiuntur (teutonice der Stahl) 
calidus, -a, -um i.q. fervens, calorem emittens 
caligatus, -a, -um i.q. caligis indutus 
caligo, -inis i.q. tenebræ 2 notiones translatæ 
caligo, -avi i.q. caliginosus sum 
calix, -cis m.i.q. poculum, scyphus 
calleo, -ui, -ere 1 intr.i.q. peritus sum a nude b c abl. 2 trans. i.q. scio, intelligo, possum a c.acc.b c.inf. c c. quæstione
indirecta; Gertz M = valeo 
*calliditas, -tis i.q. sagacitas, prudentia, astutia, cum in malam sententiam, tum in bonam 1 c.gen. sagacis rei vel hominis 2 nude 
callidus, -a, -um i.q. prudens, astutus 1 de hominibus2 de rebus 
*callide i.q. prudenter, astute 
callis, -is m. i.q semita, Gertz S via 
callosus, -a, -um i.q. callo obductus, obduratus 
calor, -is m. i.q. ardor, æstus 1 proprie 2 translate a c.gen. b nude 
calumnia, -æ 1 i.q. falsa accusatio 2 i.q. iniuria 
calumnior, -atus sum, -ari i.q. falso arguo 
calvitium, -i i.q. calvities 
calx, -cis f. i.q. calcaneum, ungula 
(r) camera proprie: tectum concameratum > = cella Gertz S 336, 8 
(r) camerarius Greg. Tur.hist. Franc. 4, 7 teutonice Kämmerer 
(r) campana Gertz S 443, 7 > campanella (dimin.) = mlat.7.saecula: clocca 
(r) campio =pugil 
campus, -i 1 i.q, ager planus, planities 2 de plana glacie 
(r) cancellarius = episcopus qui regi auxilio est RH 
(r) cancelli (< cancer) qui portam ecclesiae saeptam habent 
candens, -tis i.q. fervidus 
candidus, -a, -um i.q. albus 
candor, -is 1 i.q.color albus, albedo 2 i.q. pulchritudo a proprie b translate i.q. castitas 308, 36;i.q. splendor 305, 3 
canicula, -æ i.q, parvus canis, catulus 
(r) canine = canis more 
caninus, -a, -um i.q. ad canem pertinens 
*canis, -is nomen animalis (domestici) 
canities, -ei f. i.q. senectus 
cano, cecini, -cantum, -canere i.q. sonum edo 1 intr.a: voce i.q. cantum edo b instrumentis i.q. psallo c de ipsis instrumentis i.q.
sono 2 trans. a: voce i.q. versibus persequor b instrumentis 
(r) canon-is m. 1 index sanctorum > inde canonizare 2 canon missae: oratio, quae in missa ante consecrationem etc. a sacerdote
recitatur Gertz S 
(r) canones = decreta iuris canonici 
canonicus, -a, -um fere i.q. ecclesiasticus. Gertz S: canonicus regularis, clericus qui secundum certam regulam quasi monasticam
vivit, etiam vocatur canonicus saecularis.; canonica-orum = praebenda;canonia = canonicatus (munus episcopale ?) 
(r) canonizare = in canona (i.e.indicem) sanctorum referre Gertz M 
canor, -is m. i.q. sonus 
canorus, -a, -um i.q. canens 
cantharus, -i m. i.q. vas vinarium 
cantilena, -æ 1 carmen maledicum 2 i.q. cantus, carmen 
cantor, -is de eo qui artem canendi profitetur 1 generatim 2 speciatim de eo qui in ecclesia canit 
cantus, -us 1 i.q. sonus 2 i.q. carmen 
canus, -a, -um nom. plur. m. (omisso capilli) i.q. canities, senectus 
capacitas, -tis i.q. mensura opp. mensuræ 
capax, -cis de eo qui capere, continere, accipere potest, continens, patiens 1c. gen. 2 sine gen. fere i.q. magnus, amplus Gertz S
capacitas : intelligendi facultas 231, 38 
capella, -æ i.q. capra Gertz S capella : proprie brevior cap(p)a > ædicula palatii in qua hæc asservabatur > quævis ædicula
sacra vel sacellum in maiori ecclesia cum altare vel = capella sola., capellanus 
(r) capescere = recipere Gertz S 355, 22 = capessere Gertz M II, 400, 2 
*capesso, -ivi, itum, -ere 1 i.q. capio, comprehendo a manu b ore 2 
i.q.suscipio, incipio, acquiro, comparo 
capillitium, -i i.q. cæsaries, coma 
capillus, -i i.q. pilus 1 plur.2 sing.(collective) i.q. coma 
(r) capitaneus = dux 
(r) capitium vide caputium 
*capio, -cepi, -captum, -capere I i.q. prehendo, sumo A corporea1 sine significatione violentiæ; vergit in notionem eligendi :67,
19 2 inest significatio violentæ a animantes i.q. comprehendo b res i.q.occupo, expugno, potior B incorporea 1 i.q. ineo, incipio,
facio 2 i.q. nanciscor, habeo II i.q. moveo, commoveo, occupo A active B passive (accedit c. abl) III i.q. privor, debilitor
(passive) IV i.q. contineo A de quantitate B de qualitate i.q. ad aliquid aptus sum 
   captus, -a, -um i.q. captivus 
capitalis, -e i.q.mortem afferens 
   capitaliter i. ita ut mortem afferat, mortali pøna 
(r) capitulum 1 congregatio canonicorum 203, 2, 2 congreg. monachorum 437, 22, 3 conclave in quo canonici congregantur
311, 6 Gertz S, capitula = lectiones ex biblia vel aliis sacris scripturis desumptæ 
(r) cap(p)a =vestimenti genus Gertz M 
capra, -æ nomen animalis syn. capella 
caprigenus, -a, -um i. caprinus (de pelle caprina 242, 9) 
caprinus, -a, -um de rebus a capris oriundis 189, 4: sperne -os agitare gressus i.q. relinque pastoris officium 
(r) capsa ubi hostia servatur 
(r) capsula dimin. e capsa : reliquiarium (teutonice: der Kapsel) 
captator, -is i appetitor 
*captio, -nis 1 i.actio capiendi 2 passive de iis qui se captivos offerunt 3 de statu eius qui captus est i.q. captivitas 
captivitas, -tis i status, condicio eius qui belli iure captus est 
captivo, -avi i.captivum facio 
*captivus, -a, -um (sæpissime substantive e.g. 518, 18) 1 de hominibus belli iure sive aliter captis 2 de bestiis 3 de inanimis 
*capto, -avi i capio vel capere volo 1 pro obiecto sunt homines (de captatione benevolentiæ) 2 pro obiecto sunt inanima :i.q.
appeto 
captor, -is de eo qui captivum facit 
captura, -æ 1 de piscatu 2 de lucro (periphrastice) 
captus, -us i.q. impetus, potius periphrastice 
*capulus, -i i.q. manubrium gladii opp. cuspis, vagina 
*caput, -itis I proprie de suprema parte corporis cum humani tum ferini II vanescente sensu proprio A metonym.de tota
persona B de cuiusdam personæ vita, condicione civili etc C periphrastice. III in imagine IV translate de suprema sive principali
parte cuiuslibet rei A homines i.q. `chef´´ 2 de regina qua nititur maiestas danica B res corporeæ C incorporea 1 initium 2 locus
principalis 3 intimam partem ædis significare videtur 
(r) capucium = pileus, galerus, cucullusRH =capitium/caputium 
carabus, -i m. i.q. navicula 
carbasum, -i proprie lini genus significat, hic poetice i.q. velum 
carbo, -nis m. i.q ligna cæsa et cocta [? RH][160, 31 foedas carbone manus in pectore ferre ; graece : anthrakìasRH] 
(r) carbunculus lapis quidam preciosus Gertz S 92, 12 
carcer, -is m. i. locus quo includuntur 1 homines 2 venti 29, 18 3 miseriæ 247, 2 
carceralis, -e a `carcer´ derivatum, [ad carcerem pertinens RH] 
cardinalis, -is m. de dignitate ecclesiastica [i.q. pontifex RH] 
cardo, -inis m. proprie dicitur de vertebra quâ porta circumvehitur (dørtap) Apud Saxonem nonnisi in imagine et translate 1 in
imagine 2 translate 
(r) carena = ieiunium quadragesimale penitentiæ causa impositum 
(r) carentia = egestas ignis Gertz M I 334, 23 
*careo, -ui, -iturus, -ere i.sine aliqua re sum, aliqua re non fruor (hic illic sensu perfectivo i.q. amitto) 1 iungitur c.abl.a personæ b
rei 2 iungitur c.gen. 56, 23 
carina proprie i.q. ima pars navis; hic nonnisi sensu metonymico i.q. navis 
(r) caristia = annonæ caritas (significatio I) Gertz M II, 251, 1 
*caritas, -tis I de pretio (opp. vilitas) II de amore A accedit is qui amatur 1 per gen.obi.2 per adi. B accedit is qui amat 1 per
gen. 2 per adi. C abs. ponitur III vergit in notionem cupiditatis 
(r) c(h)aritative < caritas < carus (significatio II) 
*carmen, -inis i opus poeticum 1 generatim de verbis metrica ratione et in laudem et in contumeliam alicuius compositis 2
speciatim afferuntur loci qui spectant ad vim magicam quam versibus quibusdam inesse putabant maiores;carmen incantare
quod vide; littera (quae nostra lingua rune est) ; litteram incidere quod vide 
carneus, -a, -um a caro factum 
(r) carnalis = carneus Gertz M; carnaliter ibidem 
carnifex, -icis1 sensu latiore de quolibet homine cædis cupido 2 sensu strictiore de eo homine cuius munus est alios occidere 
(r) carnisprivium = dies ieiunia Quadragesimæ præcedentes > dies carniprivii = teutonice Fastnacht Gertz M II, 123, 10 
caro, -nis 1 de corporis mollibus partibus 2 de homine (pars pro toto) 3 de voluptate carnis, de libidine [?] . Gertz S 224, 45 de
carnis ergastulo, 340, 12 anima a carnis ergastulo egressa, de tristitia, ..de labore, ..de mundo; vide ergastulum RH 
carpentum, -i i vehiculum 
carpo, -si, -tum, -ere 1 i.q. capio, fruor 2 i.q. eripio 3 i.q. vitupero; Gertz M :mare carpens = mare percurrens Gertz M :
carina(sc.mare) carpente 
carptim a carpo tractum (discerpo, lacero) 
(r) cartula < chartula = scriptum breve = pagina Gertz M II, 180, 14 
carus, -a, -um i. amatus, dilectus 1 adi.a de hominibus b de rebus 2 subst. nota iuncturam ex antiquis scriptoribus ductam 269,
24 proprio spiritu carior 
casa, -æ i domuncula 
cassis, -dis i.q. armatura capitis 
cassis, -is i.q. rete quo utuntur venatores 
casso, -avi i.q. frustro, irritum facio 
cassus, -a, -um 1 abs.i.q. vanus, inanis, inutilis 2 accedente abl. i.q. orbatus 3 accedente gen. i.q. egens 
(r) castellanus præfectus vel custos castelli RH Gertz M 
castellum, -i i. locus munitus, arx 
castigatio, -nis 1 i.q. pæna 2 i.q. vituperatio 
castigo, -avi 1 i.q. refreno, repello.tempero2 i.q.punio 
castimonia, -æ i.q. castitas 
castitas, -tis de abstinentia rerum Venerearum 
?castorius, -a, -um i.q. castoreus, castorinus, fibri(i.castoris) pelle factus 
castrensis, -e 1 adi. de iis rebus quae ad milites curiæ lege astrictos spectant 2 subst. de militibus castri sive castelli 
castro, -avi i.q. genitalia abscido 
castrum, -i locus firmus, arx; = villa Gertz S 22, 20 
castra, -orum I plur. vocabuli q.e. castrum (i.arx., locus firmus) II plur. tantum A locus munitus B mobilis (inter A et B difficile
est distinguere e.g. 360, 17 1 generatim 2 speciatim de castris navium B dicitur pro exercitu qui in castris est C de vita castrensi,
militari, bellica 
(r) casula (cum cappa) fere amiculum (purpureum?) Arnoldus I, c.12 MGH XXI. Gertz S 26, b danice :messehagel 
*casus sensu strictiore i.q. lapsus 2 sensu latiore de temeritate fortunæ ; plur. i.q.vicissitudines rerum 
b speciatim vergit in malam fortunam; c: casu quo = casu accidit ut Gertz M II, 360, 21 
(r) cat(h)alogus gr. = index 
catellus, -i m. i.q. parvus canis 
catena, -æ vinculum ferreum 1 proprie 2 in imagine Gertz S catenatus, catenis vinctus 244, 15 
caterva, -æ i.q. turba 
cathedra, -æ i.q. sella; sedes episcopalis Gertz M 
(r) catholicianus = carnifex regius RH, Gertz M : satelles regius I, 136, 27 
catholicus, -a, -um i.q. quod ad ecclesiam catholicam pertinet 
catillus, -i i. vas 
catinus, -i i vas 
(r) caucio vide infra cautio RH 
cauda pars posterior bestiæ 
*causa, -æ ratio quæ effecit, causa efficiens (hic illic vergit in notionem excusationis a c.gen.b. abs. c causa c.gen idem significat
atque propter c.acc. 2 res quæ in iure defenditur vel disceptatur, de actione ipsa; Gertz S rei causa = cohaerentia danice
:sammenhæng ; sine causa = frustra 123, 5 
causabundus, -a, -um i.culpans 352, 30 
(r) causare = litigare 227, 27; queri de 426, 19 
causor, -atus sum 1 causam affero 2 causam miseriarum affero, culpo, conqueror c.acc.c. inf. 
cautela, -æ i.q. cura, providentia, vigilantia 1 nude 2 c.gen obi. 
cauterium, -i i.q. nota quæ ferro inuritur 108, 38 
cautes, -ium proprie i.q. scopuli, saxa sim. 2 translate i.q. obstacula 
cautio, -nis i.q. testamentum 
cavea i.q. locus cavus et vacuus, antrum, specus 
*caveo, -vi, -utum, -vere I prospicio, vito A abs.B.accedit i.q. vitandum est 1 subst. 2 ne 3 inf. II sensu iudiciali (t.t.) i.q.
sancio, statuo, constiuo 
   cautus, -a, -um i.q. providus, prudens 1 de hominibus 2 de motu 
   caute sine explicatione 
(r) caucio? Gertz M: persuasum est mendum esse II, 269, 22, RH mendum pro theca 
caverna, -æ i.q. cavea, antrum, specus 
[cavilla, -æ i. cavillatio 105, 21 
cavillatio, -nis fere i.q. derisio, irrisio, iocus; Gertz M = captiones II, 169, 3 
cavillor, -atus sum i.q. irrideo 
cavo, -avi i cavum facio 
cavus, -a, -um de rebus intrinsecus cavatis, concavis, curvis 1 adi. 2 subst. a m. b n. 
-ce particula demonstrativa quæ vi `deictica´pron. q.e. hic suffigitur 265, 7 
*cedo, -ssi, -ssum, -dere I abs. A i.q. abeo, fugio B i.q. evado II accedente dat. A i.q. morem gero, obsequor, obtempero B
inferior sum aliquo, vincor ab aliquo, succumbo alicui 1 homines 2 res Ci.q. obtingo D i.q. evado III accedente acc. i.q. trado
IV accedente abl.separativo V c variis præpos. 1 ab 2 in a proprium sensum motionis habet b vanescente motionis vi i.q.
se vertere vocabulum significat; iunctura: in matrimonium cedo i.q. nubo; in comitatum cedo i.q. comes fio 
(r) cedula = schedula/scidula = pagina in quo scriptum est 
celeber, -ris, -re 1 i.q. frequens, magnus 2 i.q. creber 3 i.q. clarus, insignis, notus a c.abl. b sine abl. Gertz S 91, 8 celebris
masc. 
   celebriter i.q sollemniter Gertz S 24 h 9 celebre. 
celebratio, -nis i.q. actio celebrandi, sollemnia 
celebritas, -tis 1 i.q. cultus 2 sollemnitas 3 i.q. gloria, amplitudo 
celebro, -avi 1 i.q. colo a c.abl. b sine abl. 2 i.q. clarum facio, laude effero 3 i.q. ago, facio a c.abl. b sine abl.; Gertz M divina
celebrare (quod sæpe omittitur) 
(r) celebs vide caelebs 
celer, -is, -e i.q. velox 1 de hominibus 2 de rebus 
   celeriter i.velociter 
celeritas, -tis i.q velocitas 1 c.gen. 2 sine gen. 
(r) celigens =civis caeli Gertz S 160, v.1 
cella, -æ i. ecclesia Christiana; promptuaria cella: Plautus, Amph.156 = carcer Georges 
(r) cellarius qui cellam administrat 
cellula, -æ i. parva cella (de ecclesiis Christianis) 
celo, -avi i.q. abdo, occulto 1 corporea 2 incorporea a c.abl. b sine abl. 
celsitudo, -inis 1 i.q. altitudo 2 i.q. maiestas regis 
celsus, -a, -um i.q. clarus, magnus 
cena, -æ i.q. epulæ, cena domini = teutonice Gründonnerstag; = communio ibidem;cena pura = ieiunium/ dies ieiunii; cena
sacra/Domini (= teutonice Abendmahl) 
cenaculum, -i i.q. locus cenandi 
cenito, -avi i.q. ceno 
ceno, -avi i.q.epulor, cibum sumo 
(r) cenobialis = claustralis/monachalis 
(r) cenobium = claustrum, monasterium Gertz S 128, 1 
*censeo, -ui 1 i.q. æstimo (c.abl. mensuræ)2 i.q. habeo, existimo, puto a c.acc.b c.duobus acc.c c. acc.c.inf. 3 i.q. nomino 4
fere i.q. credo;censere = decernere ; = iudicare; = vocare Gertz M 
censorius, -a, -um i.q. severus, gravis 
censura, -æ i.q. iudicium, sententia 1 generatim 2 speciatim de sententia pontificali, qua aliquis excommunicatur(`bannus´) Gertz
S 320, 2 disciplina 
census, -us1 i.q. pecunia 2 i.q. tributum; Gertz M census æstivus = tributum aestatis mediae 
centeni, -æ, -a i.q. centum (sensu distributivo) 
centum i.q. i.q. decies decem(nusquam indefinite) 
centuria, -æ i.q. manus, caterva 
centuriatim per centurias, fere i.q.catervatim 
centurio, -nis i. præfectus regius incerti ordinis (e comitatu regis); Gertz M= præfectus secundi ordinis 
centurio, -avi 1 i.q. ordino 2 i.q.congrego 
centurionatus, -us i. dignitas vel territorium centurionis 
cera, -æ de materia molli 
cerealis, -e 1 i.q. ad cerevisium pertinens 2 ad frumentum pertinens 
cerebrosus, -a, -um i.q. amens, demens 
cereus, -a, -um i.q. mollis, mutabilis 
(r) cer(e)visia = teutonice: Bier; penus-us cerevisiarius = cella penaria 
*cerno, -crevi, -cretum, -cernere 1 i.q. video oculis a c.acc. b c.duobus acc. vel nom. c c.acc.c.inf.2 i.q. intelligo, agnosco a
c.duobus acc. b c.acc c. inf. 
(r) cernuus =pronus sc. inclinans Gertz S 128, 23 
certamen, -inis 1 i.q. contentio, æmulatio a c. gen. b sine gen. 2 de pugna, prølio 
certatim i.q. cum contentione, cum æmulatione 
certitudo, -inis de rebus certis 
certo, -avi 1 i.q. æmulor 2 i.q. pugno a c.abl. b sine abl. 3 i.q. affirmo, assevero, contendo (c.acc c. inf.) 
*certus, -a, -um 1 i.q. firmus, indubitatus, apertus, verus 2 i.q. statutus, constitutus 3 de eo cui aliquid compertum est a i.q.
confisus b fere i.q. sciens 
   certe 1 i.q. certo, firmiter, vere 2 i.q. profecto 3 i.q. saltem 
(r) certificare = certiorem facere Gertz S 424, 8 
cervical, -is i.q. pulvinus 
cervix, -cis de ea corporis parte quæ dorso collum iungit [nakke] 1 proprie 2 pars pro toto ponitur i.q. caput 
cervus, -i nomen animalis 1 ut apud antiquos2 de `tarandris´ (lingua nostra rensdyr) usurpari videtur 64, 20 3 in nomine proprio
58, 30 
cessatio, -nis 1i.q. mora 2 i.q. intermissio 
cessim i.q. retro (i. incertis et titubandis passibus plus retrocedere quam accedere) 
(r) cessio = depositio Gertz M, = licentia cedendi ibidem 
cesso, -avi 1 i.q. desino, recedo a nude (fere i.q, absum 141, 25;)fere i.q. intereo 59, 21 b c.inf. c c.ab d c.quominus 2 i.q.
intermitto, interrumpo 
*ceterus, -a, -um i.q. reliquus I sing. (de cetero i. in reliquum tempus II plur. 1 adi. a de hominibus b de aliis 2 subst. a de
hominibus b de bestiis c de rebus : cetera :i.ceteræ res ;inter cetera i. inter alia 
*ceterum acc. respectûs n. 1 i.q. in aliis causis 2 parenthesin inducit 3 particula acversativa (hic illic vi imminuta transitionem
indicat 4 non modo....ceterum etiam 211, 32 
cetra, -æ i.q. parma 
ceu particula comparativa 1 i.q. quasi, velut 2 sicut 3 imaginem inducit a accedit `quidam´b solum ponitur 7, 1. 487, 7 
chalybs, -is f. i.q. ferrum 
chaos (nom et acc.; abl. chao) 1 i.q. baratrum 2 i.q. tenebræ 3 i.q. inferi ;chaos ultimum i.q. mundi interitus 135, 8 
character, -is m. de litteris runicis; Gertz S c(h)aracter = sigillum 379, 2 
charta, -æ1 i.q. epistula (i. litteræ ligno insculptæ)2 de materia cui insculpuntur litteræ 81, 27 
chela, -æ i.q. brachium 
chelys, -ys vel -is i.q. cithara 
?chirotheca, -æ i.q. tegumentum manus formam accipiens (lingua nostra `handske´) 
chlamys, -dis i.q. indumentum pretiosum pallium 
chorda, -æ i.q. nervus 1 sagittæ 2 citharæ 
chorea, -æ i.q. saltatio 
chorus, -i m.1 i.q. grex 2 i.q. collegium canonicorum, capitulum;Georges chorus = actio saltandi choream; c(h)oruscare =
fulgere 
chrisma, -tis n.i.q. unguentum sacrum 
(r) christus domini = unctus domini (de regibus) Gertz S 68, 4 
(r) chronicus (< Xronikos < Xronos) : chronica, -orum = libri chronici = annales 
(r) cibaria-orum = penus/promptuarium quae vide 
*cibus, -i m. i.q. esca, edulium 
cicatrix, -cis i.q. vestigium vulneris sanati 
cicuta, -æ i.q. nomen herbæ venenosæ caule cavo insignis [`med en giftig hul stængel´RH] 
(r) cilicium < Cilicia : tunica caprina qua induta homo poenam persolvit, Gertz S 329, 27 
cieo, -vi, -tum, -ere 1 i.q. ad pugnam voco 2 i.q. elicio, moveo 
(r) cimba vide cymba 
(r) cimiterium < coemeterium (ubi mortui quiescunt RH) / cemiterium / cymiterium Gertz M 
cingo, -xi, -ctum, -gere 1 i.q. complector 2 i.q. succingo, armo 3 i.q. circumdo a c.abl. b sine abl. vergit in notionem tuendi 
cingulum, -i i.q.balteus, zona 1 proprie 2 translate 202, 35 
ciniflo, -nis m.i.q. cinerarius (contemptim de fabro ferrario) 
*cinis, -eris 1 i.q. favilla in universum 2 de favilla mortui, de corpore mortuo a sing. b plur. 
(r) ciphos = scyphus, poculum Gertz M 
*circa 1 de loco a i.q. circum b i.q. ad, apud 2 de tempore 3 variæ relationes neque locales neque temporales a i.q. de (vergit in
notionem `adversus´, `erga ´) b i.q. in c. abl. c i.q. adversus d i.q. erga 
circiter i.q. circa, fere (de tempore) 
circueo, -ii, -itum, -ire 1 i.q. ad aliquem rem gyro, viso 2 i.q. circumvehor 3 i.q. circumvenio = fallere, decipere/corrumpere RH
Gertz M 
circuitus, -us 1 de tempore quod recurrit 2 de insidiis 3 i.q. conturbatio 
(r) circulatim paene i.q. in circuitu Gertz S 240 b 20, 2 
circulo, -avi i.q. circumscribo 
circulus, -i m. 1 i.. laqueus 2 i.q. anulus 
circumago, -egi, -actum, -agere 1 i.q. induo, amicio aliquem 2 i.q. protego, munio aliquem 3 i.q. moveo 
circumamictus, -a, -um i.q. amictus, circumactus, indutus 
circumcisio, -nis i.dies quâ domini circumcisio (i. amputatio præputii) celebratur; Gertz M (gentiles) autumant novum annum
inchoare I, 76, 4-5 
circumdo, -dedi, -datum, -dare 1 i.q. circumvenio 2 i.q. cingo 3 i.q induo, amicio 
circumduco, -xi, -ctum, -cere i.q. in omnes partes duco, veho 
circumfero, -tuli, -latum, -ferre1 i.q. circum porto, circumduco 2 i.q. affero 
circumfluus, -a, -um i.q.circumfluens 
circumfundo, -fudi, -fusum, -fundere 1 i.q. circumdo, circumvenio, includo 2 i.q. caligo (trans), corrumpo 
   circumfusus, -a, -um i.q. circumfluus 
circumiacens, -tis i.q. circumiectus 
?circumincludo, -si, -sum, -dere ab omnibus partibus includo, circumdo (nota: cursum hoc verbo effectum) 
circumligo, -avi i.q. vincio 
circumpendeo, -re i.q. circum aliquid pendeo 
   circumpensus, -a, um i.q. circumpendens 
circumpositus, -a, -um i.q. circumiectus 
circumquaque i.q. ubique / undique Gertz S 83, 3 
(r) circumscrutari = undique scrutari Gertz M 
circumsedeo, -di, -ssum, -dere1 abs.i.q. assideo 2 i.q.circumvenio, includo 
circumsido, -sedi, -sidere i.q. obsido 
circumspectio, -nis i.q. cautio, diligentia 
circumspicio, -spexi, -spectum, -spicere 1 circum me video, conspicio 2 i.q. inspicio, considero 3 i.q. respicio, alicuius rei
curam ago a c acc. b c. quæstione indirecta 
   circumspectus, -a, -um 1 i.q. probatus, insignis 2 i.q. diligens, prudens 
   circumspecte i.q. caute, diligenter 
circumstantia, -æ i.q. qualitas 
circumsto, -steti, -stare 1 proprie i.q. circum aliquid vel aliquem sto a abs. (nonnisi part. præs.) b c.acc.2 translate i.q. immineo,
insto 
*circumstantes, -ium m.i.homines qui astant 
circumveho, -xi, -ctum, -here i.q. circumago 
circumvenio, -i, -tum, -ire 1 i.q includo, circumdo a c.abl. b sine abl.2 i.q. irretio, capio, premo a c. abl. b sine abl. 
circumvolo, -avi i.q. velociter circumvenio 
circumvolvo, -vi, -utum, -vere i.q. me circumvolvo = circumagor 
circus, -i m. i.q. corona 
(r) c(h)irot(h)eca /cirotica teutonice :der Handschuh;iunctura : chirothecam porrigere = alicui chirothecam obicere. 
cista, -æ i.q. capsa, arca 
cistula, -æ i.q. arcula 
?citator, -is m. de iis commilitonibus qui alium in ius vocant 
citerior, -us i.q. propior 
citimus, -a, -um i.q. proximus 
cithara, -æ i.q. fides 
citharædus, -i i.q. fidicen 
cito, -avi i.q. velociter moveo, maturo, accelero 1 proprie 2 translate i.q. vexo 
   citatus, -a, -um i.q. citus, velox 
   citato i.q. cito 
citra 1 i.q. cis 2 i.q. ante 3 i.q. intra 4 i.q. præter 
citus, -a, -um i.q. celer, velox 
   cito i.q. celeriter, mox 
civilis, -e i.q. civicus, ad cives pertinens, domesticus 
*civis, -is m. i.q. incola cum oppidæ tum totius terræ 1 de incolis oppidi, fere i.q. oppidanus 2 de incolis totius terræ, fere i.q.
`concivis´.popularis 
civitas, -tis de iis qui urbem incolunt i.q.cives 2 i.q. urbs 
(r) civitatula < civitas minora Gertz M II, 471, 25 
*clades, -is 1 i.q. calamitas 2 de calamitate in bello vel simultatibus accepta, cum de singulorum cæde pernicieque tum de
multorum strage 
clam i.q. occulte, nullo sciente 1 adv. 2 præp. c. abl. 68, 39 
(r) clamis vide chlamys Gertz S 
clamito, -avi i.q. valde clamo 
clamo, -avi i.q. vociferor, magna voce dico 
clamor, -is i.q. vociferatio 
(r) clanculum adv. = clam / præp.+acc. ; clanculo adv Gertz M in clanculo = clam 
clandestinus, -a, -um i.q. occultus, secretus 
clango, ere i.q. cano 
clareo, -ui, -ere 1 i.q. liqueo, appareo 2 i.q. insignis sum 
claresco, -ui, -escere 1 i.q. manifestus fio 2 i.q.insignis fio 
(r) clarificare = clarum reddere Gertz S 
*claritas, -tis 1 proprie i.q. lux 2 translate i.q. splendor, fama, gloria 
claritudo, -inis i.q. nobilitas, gloria 1 c.gen.2 sine gen. 
*clarus, -a, -um 1 i.q. lucens, lucidus, perspicuus 2 de sono 3 i.q. nobilis, insignis a c. abl. b sine abl. 
   clare i.q. plane, aperte 
(r) classica (sc.tuba/ bucina) > classicâ inflare 
classicum, -i (sc.signum) i.q. signum lituo datum ; vide lituus 
*classis, -is i. multitudo navium;iuncturæ notabiliores 1 nominales a c.adi. b.c.gen. poss. c c.gen. qualitatis 2 verbales a nom.
b acc. c abl. d dat. e in classem sociant 377, 11 
claudicatio, -nis i.q. actio claudicandi 
claudico, -avi 1 proprie i.q. claudus sum 2 translate i.q. vacillo, laboro a c.abl. b sine abl. 
claudo, -si, -sum, -dere 1 i.q. obsero a c.abl. b sine abl. 2 i.q. circumdo, includo b.c. abl. c c. intra d c.in 3 i.q. definio,
comprehendo; Gertz M iunctura: claudere diem ultimum vel extremum = mori 
claustra, -orum 1 i.q. instrumentum claudendi, sera a proprie b translate 2 metonym, in versu i.q. arca 3 fere i.q. vinculum 
(r) claustrales qui in claustro habitant Gertz S 320, 3; Gertz M iunctura: claustralis quietis terra = residens in claustro quietis 
(r) claustralia lora = vincula 
(r) claustrum = monasterium Gertz S 
clausula, -æ i.q. exitus, finis orationis 
(r) clausura > claustrali clausura Gertz S 320, 4, firmis clausuris signari 332, 9 ; Gertz M clausura = proprie claustrum I, 219, 9;
clausura = ponticulus versatilis Gertz M II, 120, 1 nota 
clava, -æ i.q. ramus ad feriendum aptus 1 generatim 2 speciatim de malleo Thor dei 
(r) clavis (sc.portae) Gertz M II, 225, 18 contemptus clavium i.e.auctoritatis papalis 
clavus, -i m. 1 i.quo aliquid figitur, uncus 2 i.q. navis gubernaculum 
(r) cleinodium nomen latinizatum(< mhd.kleinõt < klein RH) = res pretiosa Gertz M 
clemens, -tis i.q. lenis, mitis cum de personis tum de rebus1 abs. 2 c. dat. 
   clementer i.q. leniter, benvole 
clementia, -æ i.q. lenitas 
(r) clenodium vide cleinodium 
clepsydra, -æ i.q. horologium e quo aqua stillat ;hic scriptum est clepsedra/clapsedra i. ducillus quo dolium clauditur =
obturaculum (< obturare)RH-Blatt- Gertz. 
clericalis, -e i.q. ad clericum pertinens 
(r) clericatura = curatio et administratio res divinas spectantes Gertz M. II, 269, 7 et 19 RH 
clerici, -orum nonnisi substantive de eorum ordine qui sacris præsunt 
clerus, -i i.q. clerici; Gertz M clerus = collect.: ordo clericorum 
(r) clibanus quodam modo = sartago; Gertz S 318, 19 in clibanum intrare ;= furnus 
clientela, -æ 1 i.q. comitatus a de iis qui regem vel regulum sequuntur corporisque eius custodes sunt (lingua nostra
`hird´) b de comitatu aliorum nobilium 2 i.q. usus, familiaritas 
(r) clientes = ministri, satellites 
clima, -tis i.q. cælum 2 i.q. regiones mundi 
clipeolum, -i (< clipeum RH) i.q. parvus clipeus 
*clipeus, -i i.q. scutum, parma 2 translate i.q. præsidium 3 metnym. de eo qui clipeum gerit, de satellite 
clivus, -i i.q. fastigium, collis 1 c.gen.2 sine gen. 
cloaca, -æ i.q. canalis, fusorium; Gertz M I, 249, 22 = latrina 
clunes, -ium i.q. nates `danice bagdelen ´; teutonice: das Gesäß; clunes pl.= teutonice der Steiß 
(r) coabbas Gertz M II, 211, 24 = ab abbate secundus RH 
(r) coalere =coalescere Gertz S 66, 11 
coactio, -nis i.q. necessitas, vis, coercitio 1 nude 2 c.gen. 
coactus, -us 1 i.q. vis illata, impulsus 2 i.q. condensatio, conclusio 
(r) coadiutor = adiutor Gertz M 
(r) coadunare = adunare 
(r) coagitare i.e. cribro agitare RH 
coæquo, -avi i.q. æquum facio, æquo 
coævus, -a, -um æqualis, eiusdem ætatis 1 c.dat. 2 sine dat. 
coagmentum, -i i.q. coagmentatio, congestio 
coalesco, -ui, -itum, -escere i.q. cresco (in unum) 
coapto, -avi i.q. apto, adapto; Gertz M = similia exempla addo II, 270, 5 RH 
coaresco, -ui, -escere i.q. aresco, arefio 
(r) coarcere = coercere Gertz S appendix 2, 6 
coarguo, -i, -ere 1 i.q. repudio, improbo, reprehendo 2 i.q. demonstro 
coarto, -avi i.q. artum facio, arto 1 proprie 2 translate i.q. obscuro 
(r) coaugere = amplificare RH, Gertz M I, 120, 16 
coctilis, -e i.q. coctus 
codex, -icis i.q. liber 
cæmeterium, -i i.q. locus cadaveribus destinatus 
cænobium, -i i.q. monasterium 
(r) coemptio = emptio RH; Gertz M: = effectio emptionis 
coeo, -ii, -itum, -ire 1 i.q. convenio, concurro a nude b c. in ;translate fere i.q. consentio c c.ad d c. acc. e c.dat. (fere i.q. me
alicui adiungo) 2 i.q. respondeo, congruo 
cæpi, isse i.q. initium feci, incepi I trans. A active 1 c. acc. 2 c. inf. act.3 c. inf. pass.B passive abl. abs.II intrans A abs. B c.adv.
i.q. dicere cæpi C c. ab 63, 4 
   cæptus, -a, -um i. initiatus 
*cæptum i.q, inceptum, propositum 
(r) coangustare Gertz M II, 402, 17 = artius coire RH 
(r) coepiscopus = qui similiter episcopus est 
coerceo, -ui, -itum, -ere 1 i.q. includo, impedio 2 i.q. cohibeo, supprimo, comprimo a c.abl. b sine abl. 3 i-q. castigo, punio 
cætus, -us i.q. conventus, numerus 529, 22 syn. concilium, lingua nostra `landemode´ 
(r) coëternus =æternitate similis Gertz S 86, 15 
(r) coëvus, æqualis, eiusdem ætatis Gertz S 300, 12 
cogitatio, -nis i.q. actio cogitandi, meditatio 
cogito, -avi i.q. cogitatione comprehendo, in animo habeo, meditor 1 c.acc. 2 c.quæstione indirecta 3 nude 4 c. inf. 5 c.de ;
Gertz M cogitare ut = in animo habere RH 
   cogitatus, -a, -um i.q.propositus 
   cogitata, -orum i.q. sententia 
cognatio, -nis i.q.propinquitas quæ ex sanguine pendet syn. propinquitas 
cognatus, -a, -um i.q.cognatione iunctus, consanguineus 2 subst. 
cognitio, -nis 1 i.q. actio cognoscendi, notitia, scientia a c. gen.b sine gen. 2 i.q. inquisitio (sensu judiciali) 
cognitor, -is i.q. defensor, vindex 
cognitrix, -cis de ea quæ cognoscit, intelligit 
cognomen, -inis i.q. agnomen, nomen quod alii nomeni additur 1 c. gen. definitivo 2 sine gen. 
*cognomentum, -i i.q. cognomen 1 c.gen. 2 sine gen. 
cognomino, -avi i.q. cognomine appello, orno; c. duobus acc. (sive nom.) 
*cognosco, -novi, -nitum, -noscere I i.q. nosco A abs.. B c.acc. 1 simpl. i.q. cum aliqua concumbo 128, 8 2 c.duobus acc.
(nom.) 3 c. abl.instr.4 c. per 5 c. ab 6 c. ex C c. acc. (nom.)c. inf. 1 nude 2 c.abl.instr. 3 ex aliquo (aliqua re) D c.quæstione
indirecta E c.de F c. quod II i.q. agnosco III i.q. examino, inquiro, scrutor 
   cognitus, -a, um i.q. agnitus 
*cogo, -egi, -actum, -gere I i.q. colligo II i.q. necessitatem affero, compello