Hávamál
Electronic edition by Adalsteinn Davidsson, 3 Nov 1994. This is only the first part (Gestaþáttur) of Hávamál. 
Gestaþáttur
1. Gáttir allar 
áður gangi fram 
um skoðast skyli, 
um skyggnast skyli, 
því að óvíst er að vita 
hvar óvinir 
sitja á fleti fyrir. 
2. Gefendur heilir, 
gestur er inn kominn, 
hvar skal sitja sjá? 
Mjög er bráður 
sá er á bröndum skal 
síns um freista frama. 
3. Elds er þörf 
þeim er inn er kominn 
og á kné kalinn; 
matar og voða 
er manni þörf 
þeim er hefir um fjall farið. 
4. Vatns er þörf 
þeim er til verðar kemur, 
þerru og þjóðlaðar, 
góðs um æðis 
ef sér geta mætti 
orðs og endurþögu. 
5. Vits er þörf 
þeim er víða ratar; 
dælt er heima hvað. 
Að augabragði verður 
sá er ekki kann 
og með snotrum situr. 
6. Að hyggjandi sinni 
skyli-t maður hræsinn vera 
heldur gætinn að geði. 
Þá er horskur og þögull 
kemur heimisgarða til 
sjaldan verður víti vörum 
því að óbrigðra vin 
fær maður aldregi 
en manvit mikið. 
7. Inn vari gestur, 
er til verðar kemur, 
þunnu hljóði þegir, 
eyrum hlýðir 
en augum skoðar; 
svo nýsist fróðra hver fyrir. 
8. Hinn er sæll, 
er sér um getur 
lof og líknstafi. 
Ódælla er við það, 
er maður eiga skal 
annars brjóstum í. 
9. Sá er sæll 
er sjálfur um á 
lof og vit meðan lifir 
því að ill ráð 
hefir maður oft þegið 
annars brjóstum úr. 
10. Byrði betri 
ber-at maður brautu að 
en sé manvit mikið. 
Auði betra 
þykir það í ókunnum stað; 
slíkt er volaðs vera. 
11. Byrði betri 
ber-at maður brautu að 
en sé manvit mikið; 
vegnest verra 
vegur-a hann velli að 
en sé ofdrykkja öls. 
12. Er-a svo gott 
sem gott kveða 
öl alda sonum 
því að færra veit 
er fleira drekkur 
síns til geðs gumi. 
13. Óminnishegri heitir 
sá er yfir öldrum þrumir; 
hann stelur geði guma. 
Þess fugls fjöðrum 
eg fjötraður vark 
í garði Gunnlaðar. 
14. Ölur eg varð, 
varð ofurölvi 
að ins fróða Fjalars. 
Því er öldur best 
að aftur um heimtir 
hver sitt geð gumi. 
15. Þagalt og hugalt 
skyli þjóðans barn 
og vígdjarft vera; 
glaður og reifur 
skyli gumna hver 
uns sinn bíður bana. 
16. Ósnjallur maður 
hyggst munu ey lifa 
ef hann við víg varast 
en elli gefur 
honum engi frið 
þótt honum geirar gefi. 
17. Kópir afglapi 
er til kynnis kemur, 
þylst hann um eða þrumir. 
Allt er senn 
ef hann sylg um getur, 
uppi er þá geð guma. 
18. Sá einn veit 
er víða ratar 
og hefir fjöld um farið 
hverju geði 
stýrir gumna hver 
sá er vitandi er vits. 
19. Haldi-t maður á keri, 
drekki þó að hófi mjöð, 
mæli þarft eða þegi; 
ókynnis þess 
vár þig engi maður 
að þú gangir snemma að sofa. 
20. Gráðugur halur 
nema geðs viti 
etur sér aldurtrega; 
oft fær hlægis, 
er með horskum kemur, 
manni heimskum magi. 
21. Hjarðir það vitu 
nær þær heim skulu 
og ganga þá af grasi; 
en ósvinnur maður 
kann ævagi 
síns um mál maga. 
22. Vesall maður 
og illa skapi 
hlær að hvívetna. 
Hittki hann veit, 
er hann vita þyrfti, 
að hann er-a vamma vanur. 
23. Ósvinnur maður 
vakir um allar nætur 
og hyggur að hvívetna; 
þá er móður 
er að morgni kemur; 
allt er víl sem var. 
24. Ósnotur maður 
hyggur sér alla vera 
viðhlæjendur vini. 
Hittki hann finnur 
þótt þeir um hann fár lesi 
ef hann með snotrum situr. 
25. Ósnotur maður 
hyggur sér alla vera 
viðhlæjendur vini; 
þá það finnur 
er að þingi kemur 
að hann á formælendur fáa. 
26. Ósnotur maður 
þykist allt vita, 
ef hann á sér í vá veru. 
Hittki hann veit 
hvað hann skal við kveða 
ef hans freista firar. 
27. Ósnotur maður 
er með aldir kemur 
það er best að hann þegi. 
Engi það veit 
að hann ekki kann 
nema hann mæli til margt; 
veit-a maður 
hinn er vætki veit 
þótt hann mæli til margt. 
28. Fróður sá þykist 
er fregna kann 
og segja ið sama. 
Eyvitu leyna 
megu ýta synir 
því er gengur um guma. 
29. Ærna mælir 
sá er æva þegir 
staðlausu stafi; 
Hraðmælt tunga 
nema sér haldendur eigi 
oft sér ógott um gelur. 
30. Að augabragði 
skal-a maður annan hafa 
þótt til kynnis komi; 
margur þá fróður þykist 
ef hann freginn er-at 
og nái hann þurrfjallur þruma. 
31. Fróður þykist 
sá er flótta tekur 
gestur að gest hæðinn; 
veit-a görla 
sá er um verði glissir 
þótt hann með grömum glami. 
32. Gumnar margir 
erust gagnhollir 
en að virði [v]rekast, 
aldar róg 
það mun æ vera, 
órir gestur við gest. 
33. Árliga verðar 
skyli maður oft fá 
nema til kynnis komi; 
situr og snópir, 
lætur sem sólginn sé 
og kann fregna að fáu. 
34. Afhvarf mikið 
er til ills vinar 
þótt á brautu búi, 
en til góðs vinar 
liggja gagnvegir 
þótt hann sé firr farinn. 
35. Ganga skal, 
skal-a gestur vera 
ey í einum stað; 
ljúfur verður leiður 
ef lengi situr 
annars fletjum á. 
36. Bú er betra 
þótt lítið sé, 
halur er heima hver; 
þótt tvær geitur eigi 
og taugreftan sal, 
það er þó betra en bæn. 
37. Bú er betra 
þótt lítið sé, 
halur er heima hver; 
blóðugt er hjarta 
þeim er biðja skal 
sér í mál hvert matar. 
38. Vopnum sínum 
skal-a maður velli á 
feti ganga framar 
því að óvíst er að vita 
nær verður á vegum úti 
geirs um þörf guma. 
39. Fannk-a eg mildan mann 
eða svo matar góðan 
að ei væri þiggja þegið 
eða síns fjár 
svogi [glöggvan] 
að leið sé laun ef þægi. 
40. Fjár síns, 
er fengið hefir, 
skyli-t maður þörf þola; 
oft sparir leiðum 
það er hefir ljúfum hugað, 
margt gengur verr en varir. 
41. Vopnum og voðum 
skulu vinir gleðjast, 
það er á sjálfum sýnst. 
Viðurgefendur og endurgefendur 
erust lengst vinir 
ef það bíður að verða vel. 
42. Vin sínum 
skal maður vinur vera 
og gjalda gjöf við gjöf. 
Hlátur við hlátri 
skyli höldar taka 
en lausung við lygi. 
43. Vin sínum 
skal maður vinur vera, 
þeim og þess vin; 
en óvinar síns 
skyli engi maður 
vinar vinur vera. 
44. Veistu ef þú vin átt 
þann er þú vel trúir 
og vilt þú af honum gott geta, 
geði skaltu við þann blanda 
og gjöfum skipta, 
fara að finna oft. 
45. Ef þú átt annan 
þann er þú illa trúir, 
viltu af honum þó gott geta, 
fagurt skaltu við þann mæla 
en flátt hyggja 
og gjalda lausung við lygi. 
46. Það er enn um þann 
er þú illa trúir 
og þér er grunur að hans geði, 
hlæja skaltu við þeim 
og um hug mæla; 
glík skulu gjöld gjöfum. 
47. Ungur var eg forðum, 
fór eg einn saman, 
þá varð eg villur vega; 
auðigur þóttumk 
er eg annan fann, 
maður er manns gaman. 
48. Mildir, fræknir 
menn best lifa, 
sjaldan sút ala; 
en ósnjallur maður 
uggir hotvetna, 
sýtir æ glöggur við gjöfum. 
49. Voðir mínar 
gaf eg velli að 
tveim trémönnum; 
rekkar það þóttust 
er þeir rift höfðu; 
neis er nökkviður halur. 
50. Hrörnar þöll 
sú er stendur þorpi á, 
hlýr-at henni börkur né barr. 
Svo er maður 
sá er manngi ann. 
Hvað skal hann lengi lifa? 
51. Eldi heitari 
brennur með illum vinum 
friður fimm daga, 
en þá slokknar 
er hinn sétti kemur 
og versnar allur vinskapur. 
52. Mikið eitt 
skal-a manni gefa; 
oft kaupir sér í litlu lof; 
með hálfum hleif 
og með höllu keri 
fékk eg mér félaga. 
53. Lítilla sanda, 
lítilla sæva, 
lítil eru geð guma; 
því allir menn 
urðu-t jafnspakir; 
hálf er öld hvar. 
54. Meðalsnotur 
skyli manna hver, 
æva til snotur sé. 
Þeim er fyrða 
fegurst að lifa 
er vel margt vitu. 
55. Meðalsnotur 
skyli manna hver, 
æva til snotur sé, 
því að snoturs manns hjarta 
verður sjaldan glatt 
ef sá er alsnotur er á. 
56. Meðalsnotur 
skyli manna hver, 
æva til snotur sé. 
Örlög sín 
viti engi fyrir, 
þeim er sorgalausastur sefi. 
57. Brandur af brandi 
brenn uns brunninn er, 
funi kveikist af funa; 
maður af manni 
verður að máli kunnur 
en til dælskur af dul. 
58. Ár skal rísa 
sá er annars vill 
fé eða fjör hafa. 
Sjaldan liggjandi úlfur 
lær um getur 
né sofandi maður sigur. 
59. Ár skal rísa 
sá er á yrkjendur fáa 
og ganga síns verka á vit. 
Margt um dvelur 
þann er um morgun sefur. 
Hálfur er auður und hvötum. 
60. Þurra skíða 
og þakinna næfra, 
þess kann maður mjöt, 
og þess viðar 
er vinnast megi 
mál og misseri. 
61. Þveginn og mettur 
ríði maður þingi að 
þótt hann sé-t væddur til vel. 
Skúa og bróka 
skammist engi maður 
né hests in heldur 
þótt hann hafi-t góðan. 
62. Snapir og gnapir 
er til sævar kemur 
örn á aldinn mar; 
svo er maður 
er með mörgum kemur 
og á formælendur fáa. 
63. Fregna og segja 
skal fróðra hver 
sá er vill heitinn horskur. 
Einn vita 
né annar skal, 
þjóð veit ef þrír eru. 
64. Ríki sitt 
skyli ráðsnotra hver 
í hófi hafa. 
Þá hann það finnur 
er með fræknum kemur 
að engi er einna hvatastur. 
65. Orða þeirra 
er maður öðrum segir 
oft hann gjöld um getur. 
66. Mikilsti snemma 
kom eg í marga staði 
en til síð í suma. 
Öl var drukkið, 
sumt var ólagað; 
sjaldan hittir leiður í lið. 
67. Hér og hvar 
myndi mér heim um boðið 
ef þyrftag að málungi mat 
eða tvö lær hengi 
að ins tryggva vinar 
þar er eg hafða eitt etið. 
68. Eldur er bestur 
með ýta sonum 
og sólar sýn, 
heilindi sitt, 
ef maður hafa náir, 
og án við löst að lifa. 
69. Er-at maður alls vesall 
þótt hann sé illa heill. 
Sumur er af sonum sæll, 
sumur af frændum, 
sumur af fé ærnu, 
sumur af verkum vel. 
70. Betra er lifðum 
en sé ólifðum, 
ey getur kvikur kú. 
Eld sá eg upp brenna 
auðgum manni fyrir 
en úti var dauður fyr durum. 
71. Haltur ríður hrossi, 
hjörð rekur handar vanur, 
daufur vegur og dugir. 
Blindur er betri 
en brenndur sé, 
nýtur manngi nás. 
72. Sonur er betri 
þótt sé síð um alinn 
eftir genginn guma. 
Sjaldan bautarsteinar 
standa brautu nær 
nema reisi niður að nið. 
73. Tveir eru eins herjar, 
tunga er höfuðs bani; 
er mér í héðin hvern 
handar væni. 
74. Nótt verður feginn 
sá er nesti trúir, 
skammar eru skips rár; 
hverf er haustgríma; 
fjöld um viðrir 
á fimm dögum 
en meir á mánuði. 
75. Veit-a hinn, 
er vætki veit, 
margur verður af aurum api. 
Maður er auðigur, 
annar óauðigur, 
skyli-t þann vítka vár. 
76. Deyr fé, 
deyja frændur, 
deyr sjálfur ið sama; 
en orðstír 
deyr aldregi 
hveim er sér góðan getur. 
77. Deyr fé, 
deyja frændur, 
deyr sjálfur ið sama. 
Eg veit einn 
að aldrei deyr: 
dómur um dauðan hvern.