EYRBYGGJA SAGA Saga Þórsnesinga, Eyrbyggja og Álftfirðinga 1. kafli Ketill flatnefur hét einn ágætur hersir í Noregi. Hann var sonur Bjarnar bunu Grímssonar hersis úr Sogni. Ketill var kvongaður. Hann átti Yngveldi, dóttur Ketils veðurs hersis af Raumaríki. Björn og Helgi hétu synir þeirra en dætur þeirra voru þær Auður hin djúpúðga, Þórunn hyrna og Jórunn mannvitsbrekka. Björn sonur Ketils var fóstraður austur á Jamtalandi með jarli þeim er Kjallakur hét, vitur maður og ágætur. Jarlinn átti son er Björn hét en Gjaflaug hét dóttir hans. Þetta var í þann tíma er Haraldur konungur hinn hárfagri gekk til ríkis í Noregi. Fyrir þeim ófriði flýðu margir göfgir menn óðul sín af Noregi, sumir austur um Kjölu, sumir um haf vestur. Þeir voru sumir er héldu sig á vetrum í Suðureyjum eða Orkneyjum en um sumrum herjuðu þeir í Noreg og gerðu mikinn skaða í ríki Haralds konungs. Bændur kærðu þetta fyrir konungi og báðu hann frelsa sig af þessum ófriði. Þá gerði Haraldur konungur það ráð að hann lét búa her vestur um haf og kvað Ketil flatnef skyldu höfðingja vera yfir þeim her. Ketill taldist undan en konungur kvað hann fara skyldu. Og er Ketill sá að konungur vill ráða réðst hann til ferðarinnar og hafði með sér konu sína og börn, þau sem þar voru. En er Ketill kom vestur um haf átti hann þar nokkurar orustur og hafði jafnan sigur. Hann lagði undir sig Suðureyjar og gerðist höfðingi yfir. Sættist hann þá við hina stærstu höfðingja fyrir vestan haf og batt við þá tengdir en sendi austur aftur herinn. Og er þeir komu á fund Haralds konungs sögðu þeir að Ketill flatnefur var höfðingi í Suðureyjum en eigi sögðust þeir vita að hann drægi Haraldi konungi ríki fyrir vestan haf. En er konungur spyr þetta þá tekur hann undir sig eignir þær er Ketill átti í Noregi. Ketill flatnefur gifti Auði dóttur sína Ólafi hvíta er þá var mestur herkonungur fyrir vestan haf. Hann var sonur Ingjalds Helgasonar en móðir Ingjalds var Þóra, dóttir Sigurðar orms í auga, Ragnarssonar loðbrókar. Þórunni hyrnu gifti hann Helga hinum margra, syni Eyvindar austmanns og Raförtu dóttur Kjarvals Írakonungs. 2. kafli Björn, sonur Ketils flatnefs, var á Jamtalandi þar til er Kjallakur jarl andaðist. Hann fékk Gjaflaugar, dóttur jarls, og fór síðan austan um Kjöl, fyrst til Þrándheims og síðan suður um land og tók undir sig eignir þær er faðir hans hafði átt, rak í braut ármenn þá er Haraldur konungur hafði yfir sett. Haraldur konungur var þá í Víkinni er hann spurði þetta og fór þá hið efra norður til Þrándheims. Og er hann kom í Þrándheim stefndi hann átta fylkja þing og á því þingi gerði hann Björn Ketilsson útlaga af Noregi, gerði hann dræpan og tiltækjan hvar sem hann væri fundinn. Eftir þetta sendi hann Hauk hábrók og aðra kappa sína að drepa hann ef þeir fyndu hann. En er þeir komu suður um Staði urðu vinir Bjarnar við varir ferð þeirra og gerðu honum njósn. Björn hljóp þá á skútu eina er hann átti með skuldalið sitt og lausafé og fór undan suður með landi því að þá var vetrarmegn og treystist hann eigi á haf að halda. Björn fór þar til er hann kom í ey þá er Mostur heitir og liggur fyrir Sunnhörðalandi og þar tók við honum sá maður er Hrólfur hét Örnólfssonur fiskreka. Þar var Björn um veturinn á laun. Konungsmenn hurfu aftur þá er þeir höfðu skipað eignir Bjarnar og setta menn yfir. 3. kafli Hrólfur var höfðingi mikill og hinn mesti rausnarmaður. Hann varðveitti þar í eyjunni Þórshof og var mikill vinur Þórs og af því var hann Þórólfur kallaður. Hann var mikill maður og sterkur, fríður sýnum og hafði skegg mikið. Því var hann kallaður Mostrarskegg. Hann var göfgastur maður í eyjunni. Um vorið fékk Þórólfur Birni langskip gott og skipað góðum drengjum og fékk Hallstein son sinn til fylgdar við hann og héldu þeir vestur um haf á vit frænda Bjarnar. En er Haraldur konungur spurði að Þórólfur Mostrarskegg hafði haldið Björn Ketilsson, útlaga hans, þá gerði hann menn til hans og boðaði honum af löndum og bað hann fara útlægan sem Björn vin hans nema hann komi á konungs fund og leggi allt sitt mál á hans vald. Það var tíu vetrum síðar en Ingólfur Arnarson hafði farið að byggja Ísland og var sú ferð allfræg orðin því að þeir menn er komu af Íslandi sögðu þar góða landakosti. 4. kafli Þórólfur Mostrarskegg fékk að blóti miklu og gekk til fréttar við Þór, ástvin sinn, hvort hann skyldi sættast við konung eða fara af landi brott og leita sér annarra forlaga en fréttin vísaði Þórólfi til Íslands. Og eftir það fékk hann sér mikið hafskip og bjó það til Íslandsferðar og hafði með sér skuldalið sitt og búferli. Margir vinir hans réðust til ferðar með honum. Hann tók ofan hofið og hafði með sér flesta viðu þá er þar höfðu í verið og svo moldina undan stallanum þar er Þór hafði á setið. Síðan sigldi Þórólfur í haf og byrjaði honum vel og fann landið og sigldi fyrir sunnan, vestur um Reykjanes. Þá féll byrinn og sáu þeir að skar í landið inn fjörðu stóra. Þórólfur kastaði þá fyrir borð öndvegissúlum sínum, þeim er staðið höfðu í hofinu. Þar var Þór skorinn á annarri. Hann mælti svo fyrir að hann skyldi þar byggja á Íslandi sem Þór léti þær á land koma. En þegar þær hóf frá skipinu sveif þeim til hins vestra fjarðarins og þótti þeim fara eigi vonum seinna. Eftir það kom hafgola. Sigldu þeir þá vestur fyrir Snæfellsnes og inn á fjörðinn. Þeir sjá að fjörðurinn er ákaflega breiður og langur og mjög stórfjöllótt hvorumtveggja megin. Þórólfur gaf nafn firðinum og kallaði Breiðafjörð. Hann tók land fyrir sunnan fjörðinn, nær miðjum, og lagði skipið á vog þann er þeir kölluðu Hofsvog síðan. Eftir það könnuðu þeir landið og fundu á nesi framanverðu er var fyrir norðan voginn að Þór var á land kominn með súlurnar. Það var síðan kallað Þórsnes. Eftir það fór Þórólfur eldi um landnám sitt, utan frá Stafá og inn til þeirrar ár er hann kallaði Þórsá, og byggði þar skipverjum sínum. Hann setti bæ mikinn við Hofsvog er hann kallaði á Hofsstöðum. Þar lét hann reisa hof og var það mikið hús. Voru dyr á hliðvegginum og nær öðrum endanum. Þar fyrir innan stóðu öndvegissúlurnar og voru þar í naglar. Þeir hétu reginnaglar. Þar var allt friðarstaður fyrir innan. Innar af hofinu var hús í þá líking sem nú er sönghús í kirkjum og stóð þar stalli á miðju gólfinu sem altari og lá þar á hringur einn mótlaus, tvítugeyringur, og skyldi þar að sverja eiða alla. Þann hring skyldi hofgoði hafa á hendi sér til allra mannfunda. Á stallanum skyldi og standa hlautbolli og þar í hlautteinn sem stökkull væri og skyldi þar stökkva með úr bollanum blóði því er hlaut var kallað. Það var þess konar blóð er sæfð voru þau kvikindi er goðunum var fórnað. Umhverfis stallann var goðunum skipað í afhúsinu. Til hofsins skyldu allir menn tolla gjalda og vera skyldir hofgoðanum til allra ferða sem nú eru þingmenn höfðingjum en goði skyldi hofi upp halda af sjálfs síns kostnaði, svo að eigi rénaði, og hafa inni blótveislur. Þórólfur kallaði Þórsnes milli Vigrafjarðar og Hofsvogs. Í því nesi stendur eitt fjall. Á því fjalli hafði Þórólfur svo mikinn átrúnað að þangað skyldi engi maður óþveginn líta og engu skyldi tortíma í fjallinu, hvorki fé né mönnum, nema sjálft gengi í brott. Það fjall kallaði hann Helgafell og trúði að hann mundi þangað fara þá er hann dæi og allir á nesinu hans frændur. Þar sem Þór hafði á land komið, á tanganum nessins, lét hann hafa dóma alla og setti þar héraðsþing. Þar var og svo mikill helgistaður að hann vildi með engu móti láta saurga völlinn, hvorki í heiftarblóði og eigi skyldi þar álfrek ganga og var haft til þess sker eitt er Dritsker var kallað. Þórólfur gerðist rausnarmaður mikill í búi og hafði fjölmennt með sér því að þá var gott matar að afla af eyjum og öðru sæfangi. 5. kafli Nú skal segja frá Birni Ketilssyni flatnefs að hann sigldi vestur um haf þá er þeir Þórólfur Mostrarskegg skildu sem fyrr segir. Hann hélt til Suðureyja. En er hann kom vestur um haf þá var andaður Ketill faðir hans en hann fann þar Helga bróður sinn og systur sínar og buðu þau honum góða kosti með sér. Björn varð þess vís að þau höfðu annan átrúnað og þótti honum það lítilmannlegt er þau höfðu hafnað fornum sið, þeim er frændur þeirra höfðu haft og nam hann þar eigi yndi og enga staðfestu vildi hann þar taka. Var hann þó um veturinn með Auði systur sinni og Þorsteini syni hennar. En er þau fundu að hann vildi eigi áhlýðast við frændur sína þá kölluðu þau hann Björn hinn austræna og þótti þeim illa er hann vildi þar ekki staðfestast. 6. kafli Björn var tvo vetur í Suðureyjum áður hann bjó ferð sína til Íslands. Með honum var í ferð Hallsteinn Þórólfsson. Þeir tóku land í Breiðafirði og nam Björn land út frá Stafá, milli og Hraunsfjarðar, með ráði Þórólfs. Björn bjó í Borgarholti í Bjarnarhöfn. Hann var hið mesta göfugmenni. Hallsteini Þórólfssyni þótti lítilmannlegt að þiggja land að föður sínum og fór hann vestur yfir Breiðafjörð og nam þar land og bjó á Hallsteinsnesi. Nokkurum vetrum síðar kom út Auður djúpúðga og var hinn fyrsta vetur með Birni bróður sínum. Síðan nam hún öll Dalalönd í Breiðafirði, í milli Skraumuhlaupsár og Dögurðarár, og bjó í Hvammi. Á þessum tímum byggðist allur Breiðafjörður og þarf hér ekki að segja frá þeirra manna landnámum er eigi koma við þessa sögu. 7. kafli Geirröður hét maður er nam land inn frá Þórsá til Langadals og bjó á Eyri. Með honum kom út Úlfar kappi, er hann gaf land umhverfis Úlfarsfell, og Finngeir sonur Þorsteins öndurs. Hann bjó í Álftafirði. Hans sonur var Þorfinnur, faðir Þorbrands í Álftafirði. Vestar hét maður, sonur Þórólfs blöðruskalla. Hann kom til Ísland með föður sinn gamlan og nam land fyrir utan Urthvalafjörð og bjó á Öndverðri-Eyri. Hans sonur var Ásgeir er þar bjó síðan. Björn hinn austræni andaðist fyrst þessa landnámsmanna og var heygður við Borgarlæk. Hann átti eftir tvo sonu. Annar var Kjallakur gamli er bjó í Bjarnarhöfn eftir föður sinn. Kjallakur átti Ástríði, dóttur Hrólfs hersis, systur Steinólfs hins lága, þau áttu þrjú börn. Þorgrímur goði var sonur þeirra og Gerður dóttir er átti Þormóður goði, sonur Odds hins rakka. Þriðja var Helga er átti Ásgeir á Eyri. Frá börnum Kjallaks er komin mikil ætt og eru það kallaðir Kjalleklingar. Óttar hét annar sonur Bjarnar, Hann átti Gró Geirleifsdóttur, systur Oddleifs af Barðaströnd. Þeirra synir voru þeir Helgi, faðir Ósvífurs hins spaka, og Björn, faðir Vigfúss í Drápuhlíð. Vilgeir hét hinn þriðji sonur Óttars Bjarnarsonar. Þórólfur Mostrarskegg kvongaðist í elli sinni og fékk þeirrar konu er Unnur hét. Segja sumir að hún væri dóttir Þorsteins rauðs en Ari Þorgilsson hinn fróði telur hana eigi með hans börnum. Þau Þórólfur og Unnur áttu son er Steinn hét. Þenna svein gaf Þórólfur Þór, vin sínum, og kallaði hann Þorstein og var þessi sveinn allbráðger. Hallsteinn Þórólfsson fékk Óskar, dóttur Þorsteins rauðs. Þorsteinn hét sonur þeirra. Hann fóstraði Þórólfur og kallaði Þorstein surt en sinn son kallaði hann Þorstein þorskabít. 8. kafli Í þenna tíma kom út Geirríður, systir Geirröðar á Eyri, og gaf hann henni bústað í Borgardal fyrir innan Álftafjörð. Hún lét setja skála sinn á þjóðbraut þvera og skyldu allir menn ríða þar í gegnum. Þar stóð jafnan borð og matur á, gefinn hverjum er hafa vildi. Af slíku þótti hún hið mesta göfugkvendi. Geirríði hafði átta Björn, sonur Bölverks blindingatrjónu, og hét þeirra sonur Þórólfur. Hann var víkingur mikill. Hann kom út nokkuru síðar en móðir hans og var með henni hinn fyrsta vetur. Þórólfi þótti það lítið búland og skoraði á Úlfar kappa til landa og bauð honum hólmgöngu því að hann var við aldur og barnlaus. Úlfar vildi heldur deyja en vera kúgaður af Þórólfi. Þeir gengu á hólm í Álftafirði og féll Úlfar en Þórólfur varð sár á fæti og gekk jafnan haltur síðan. af þessu var hann kallaður bægifótur. Hann gerði bú í Hvammi í Þórsárdal. Hann tók lönd eftir Úlfar og var hinn mesti ójafnaðarmaður. Hann seldi lönd leysingjum Þorbrands í Álftafirði, Úlfari Úlfarsfell en Örlygi Örlygsstaði og bjuggu þeir þar lengi síðan. Þórólfur bægifótur átti þrjú börn. Arnkell hét sonur hans en Gunnfríður dóttir er átti Þorbeinir á Þorbeinisstöðum inn á Vatnshálsi, inn frá Drápuhlíð. Þeirra synir voru þeir Sigmundur og Þorgils en hans dóttir var Þorgerður er átti Vigfús í Drápuhlíð. Önnur dóttir Þórólfs bægifóts hét Geirríður er átti Þórólfur, sonur Herjólfs hölkinrassa, og bjuggu þau í Mávahlíð. Þeirra börn voru þau Þórarinn svarti og Guðný. 9. kafli Þórólfur Mostrarskegg andaðist á Hofsstöðum. Þá tók Þorsteinn þorskabítur föðurleifð sína. Hann gekk að eiga Þóru, dóttur Ólafs feilans, systur Þórðar gellis er þá bjó í Hvammi. Þórólfur var heygður í Haugsnesi út frá Hofsstöðum. Í þenna tíma var svo mikill ofsi Kjalleklinga að þeir þóttust fyrir öðrum mönnum þar í sveit. Voru þeir og svo margir ættmenn Bjarnar að engi frændbálkur var þá jafnmikill í Breiðafirði. Þá bjó Barna-Kjallakur, frændi þeirra, á Meðalfellsströnd þar sem nú heitir á Kjallaksstöðum. Hann átti marga sonu og vel mennta. Þeir veittu allir frændum sínum fyrir sunnan fjörðinn á þingum og mannfundum. Það var eitt vor á Þórsnessþingi að þeir mágar, Þorgrímur Kjallaksson og Ásgeir á Eyri, gerðu orð á að þeir mundu eigi leggja drag undir ofmetnað Þórsnesinga og það að þeir mundu ganga þar örna sinna sem annars staðar á mannfundum á grasi þótt þeir væru svo stolts að þeir gerðu lönd sín helgari en aðrar jarðir í Breiðafirði. Lýstu þeir þá yfir því að þeir mundu eigi troða skó til að ganga þar í útsker til álfreka. En er Þorsteinn þorskabítur varð þessa var vildi hann eigi þola að þeir saurguðu þann völl er Þórólfur faðir hans hafði tignað umfram aðra staði í sinni landeign. Heimti hann þá að sér vini sína og ætlaði að verja þeim vígi völlinn ef þeir hygðust að saurga hann. Að þessu ráði hurfu með honum Þorgeir kengur, sonur Geirröðar á Eyri, og Álftfirðingar, Þorfinnur og Þorbrandur sonur hans, Þórólfur bægifótur og margir aðrir þingmenn Þorsteins og vinir. En um kveldið er Kjalleklingar voru mettir tóku þeir vopn sín og gengu út í nesið. En er þeir Þorsteinn sáu að þeir sneru af þeim veg er til skersins lá þá hljópu þeir til vopna og runnu eftir þeim með ópi og eggjan. Og er Kjalleklingar sáu það hljópu þeir saman og vörðu sig. En Þórsnesingar gerðu svo harða atgöngu að Kjalleklingar hrukku af vellinum og í fjöruna. Snerust þeir þá við og varð þar hinn harðasti bardagi með þeim. Kjalleklingar voru færri og höfðu einvalalið. Nú verða við varir Skógstrendingar, Þorgestur hinn gamli og Áslákur úr Langadal. Þeir hljópu til og gengu í milli, en hvorirtveggju voru hinir óðustu, og fengu eigi skilið þá áður en þeir hétu að veita þeim er þeirra orð vildu heyra til skilnaðarins, og við það urðu þeir skildir og þó með því móti að Kjalleklingar náðu eigi að ganga upp á völlinn og stigu þeir á skip og fóru brott af þinginu. Þar féllu menn af hvorumtveggjum og fleiri af Kjalleklingum en fjöldi varð sár. Griðum varð engum á komið því að hvorgir vildu þau selja og hétu hvorir öðrum aðförum þegar því mætti við koma. Völlurinn var orðinn alblóðugur þar er þeir börðust og svo þar er Þórsnesingar stóðu meðan barist var. 10. kafli Eftir þingið höfðu hvorirtveggju setur fjölmennar og voru þá dylgjur miklar með þeim. Vinir þeirra tóku það ráð að senda eftir Þórði gelli er þá var mestur höfðingi í Breiðafirði. Hann var frændi Kjalleklinga en námágur Þorsteins. Þótti hann líkastur til að sætta þá. En er Þórði kom þessi orðsending fór hann til við marga menn og leitar um sættir. Fann hann að stórlangt var í millum þeirra þykkju en þó fékk hann komið á griðum með þeim og stefnulagi. Þar urðu þær málalyktir að Þórður skyldi gera um með því móti að Kjalleklingar skildu það til að þeir mundu aldrei ganga í Dritsker örna sinn en Þorsteinn skildi það til að Kjalleklingar skyldu eigi saurga völlinn nú heldur en fyrr. Kjalleklingar kölluðu alla þá hafa fallið óhelga, er af Þorsteini höfðu fallið, fyrir það er þeir höfðu fyrr með þann hug að þeim farið að berjast. En Þórsnesingar sögðu Kjalleklinga alla óhelga fyrir lagabrot það er þeir gerðu á helguðu þingi. En þó að vandlega væri undir skilið gerðina þá játaði Þórður að gera og vildi heldur það en þeir skildu ósáttir. Þórður hafði það upphaf gerðarinnar að hann kallar að sá skal hafa happ er hlotið hefir, kvað þar engi víg bæta skulu þau er orðið höfðu á Þórsnesi eða áverka, en völlinn kallar hann spilltan af heiftarblóði er niður hafði komið og kallar þá jörð nú eigi helgari en aðra og kallar þá því valda er fyrri gerðust til áverka við aðra. Kallaði hann það eitt friðbrot verið hafa, sagði þar og eigi þing skyldu vera síðan. En til þess að þeir væru vel sáttir og vinir þaðan af þá gerði hann það að Þorgrímur Kjallaksson skyldi halda uppi hofinu að helmingi og hafa hálfan hoftoll og svo þingmenn að helmingi, veita og Þorsteini til allra mála þaðan af og styrkja hann til hveriga helgi sem hann vill á leggja þingið þar sem næst verði sett. Hér með gifti Þórður gellir Þorgrími Kjallakssyni Þórhildi frændkonu sína, dóttur Þorkels meinakurs, nábúa síns. Var hann af því kallaður Þorgrímur goði. Þeir færðu þá þingið inn í nesið þar sem nú er. Og þá er Þórður gellir skipaði fjórðungaþing lét hann þar vera fjórðungsþing Vestfirðinga. Skyldu menn þangað til sækja um alla Vestfjörðu. Þar sér enn dómhring þann er menn voru dæmdir í til blóts. Í þeim hring stendur Þórs steinn er þeir menn voru brotnir um er til blóta voru hafðir og sér enn blóðslitinn á steininum. Var á því þingi hinn mesti helgistaður en eigi var mönnum þar bannað að ganga örna sinna. 11. kafli Þorsteinn þorskabítur gerðist hinn mesti rausnarmaður. Hann hafði með sér jafnan sex tigu frelsingja. Hann var mikill aðdráttamaður og var jafnan í fiskiróðrum. Hann lét fyrst reisa bæinn að Helgafelli og færði þangað bú sitt og var þar hinn mesti hofstaður í það mund. Hann lét og bæ gera þar í nesinu, nær því sem þingið hafði verið. Þann bæ lét hann og mjög vanda og gaf hann síðan Þorsteini surt, frænda sínum. Bjó hann þar síðan og varð hinn mesti spekingur að viti. Þorsteinn þorskabítur átti son er kallaður var Börkur digri. En sumar það er Þorsteinn var hálfþrítugur fæddi Þóra sveinbarn og var Grímur nefndur er vatni var ausinn. Þann svein gaf Þorsteinn Þór og kvað vera skyldu hofgoða og kallar hann Þorgrím. Það sama haust fór Þorsteinn út í Höskuldsey til fangs. Það var eitt kveld um haustið að sauðamaður Þorsteins fór að fé fyrir norðan Helgafell. Hann sá að fjallið laukst upp norðan. Hann sá inn í fjallið elda stóra og heyrði þangað mikinn glaum og hornaskvöl. Og er hann hlýddi ef hann næmi nokkur orðaskil heyrði hann að þar var heilsað Þorsteini þorskabít og förunautum hans og mælt að hann skal sitja í öndvegi gegnt föður sínum. Þenna fyrirburð sagði sauðamaður Þóru konu Þorsteins um kveldið. Hún lét sér fátt um finnast og kallar vera mega að þetta væri fyrirboðan stærri tíðinda. Um morguninn eftir komu menn utan úr Höskuldsey og sögðu þau tíðindi að Þorsteinn þorskabítur hafði drukknað í fiskiróðri og þótti mönnum það mikill skaði. Þóra hélt þar bú eftir og ræðst sá maður til með henni er Hallvarður hét. Þau áttu son er Már hét. 12. kafli Synir Þorsteins þorskabíts uxu þar upp heima með móður sinni og voru hinir efnilegustu menn og var Þorgrímur fyrir þeim í öllu og var þegar hofgoði er hann hafði aldur til. Þorgrímur kvongaðist vestur í Dýrafjörð og fékk Þórdísar Súrsdóttur og réðst hann þangað vestur til mága sinna, Gísla og Þorkels. Þorgrímur drap Véstein Vésteinsson að haustboði í Haukadal. En annað haust eftir þá er Þorgrímur var hálfþrítugur sem faðir hans þá drap Gísli mágur hans hann að haustboði á Sæbóli. Nokkurum nóttum síðar fæddi Þórdís kona hans barn og var sá sveinn kallaður Þorgrímur eftir föður sínum. Litlu síðar giftist Þórdís Berki hinum digra, bróður Þorgríms, og réðst til bús með honum til Helgafells. Þá fór Þorgrímur sonur hennar í Álftafjörð og var þar að fóstri með Þorbrandi. Hann var heldur ósvífur í æskunni og var hann af því Snerrir kallaður og eftir það Snorri. Þorbrandur í Álftafirði átti Þuríði, dóttur Þorfinns Sel-Þórissonar frá Rauðamel. Þeir voru börn þeirra: Þorleifur kimbi elstur, annar Snorri, þriðji Þóroddur, fjórði Þorfinnur, fimmti Þormóður. Þorgerður hét dóttir þeirra. Þeir voru allir fóstbræður Snorra Þorgrímssonar. Í þann tíma bjó Arnkell sonur Þórólfs bægifótar á Bólstað við Vaðilshöfða. Hann var manna mestur og sterkastur, lagamaður mikill og forvitri. Hann var góður drengur og umfram alla menn aðra þar í sveit að vinsældum og harðfengi. Hann var og hofgoði og átti marga þingmenn. Þorgrímur Kjallaksson bjó í Bjarnarhöfn, sem fyrr var sagt, og áttu þau Þórhildur þrjá sonu. Brandur var elstur. Hann bjó í Krossnesi við Brimlárhöfða. Annar var Arngrímur. Hann var mikill maður og sterkur, nefmikill, stórbeinóttur í andliti, rauðbleikur á hár og vikóttur snemma, skolbrúnn, eygður mjög og vel. Hann var ofstopamaður mikill og fullur ójafnaðar og fyrir því var hann Styr kallaður. Vermundur hét hinn yngsti sonur Þorgríms Kjallakssonar. Hann var hár maður, mjór og fríður sýnum. Hann var kallaður Vermundur hinn mjóvi. Sonur Ásgeirs á Eyri hét Þorlákur. Hann átti Þuríði, dóttur Auðunar stota úr Hraunsfirði. Þau voru þeirra börn: Steinþór, Bergþór, Þormóður, Þórður blígur og Helga. Steinþór var framast barna Þorláks. Hann var mikill maður og sterkur og manna vopnfimastur og hinn mesti atgervismaður. Hógvær var hann hversdaglega. Steinþór var til þess tekinn að hinn þriðji maður hafi best verið vígur á Íslandi með þeim Helga Droplaugarsyni og Vémundi kögur. Þormóður var vitur maður og stilltur vel. Þórður blígur var ákafamaður mikill og örorður. Bergþór var yngstur og þó hinn efnilegasti. 13. kafli Snorri Þorgrímsson var þá fjórtán vetra er hann fór utan með fóstbræðrum sínum, Þorleifi kimba og Þóroddi. Börkur hinn digri, föðurbróðir hans, galt honum fimm tigu silfurs til utanferðar. Þeir urðu vel reiðfari og komu til Noregs um haustið. Þeir voru um veturinn á Rogalandi. Snorri var með Erlingi Skjálgssyni á Sóla og var Erlingur vel til hans því að þar hafði verið forn vinátta með hinum fyrrum frændum þeirra, Hörða-Kára og Þórólfi Mostrarskegg. Um sumarið eftir fóru þeir til Íslands og urðu síðbúnir. Þeir höfðu harða útivist og komu litlu fyrir vetur í Hornafjörð. En er þeir bjuggust frá skipi, Breiðfirðingarnir, þá skaust þar mjög í tvö horn um búnað þeirra Snorra og Þorleifs kimba. Þorleifur keypti þann hest er hann fékk bestan. Hann hafði og steindan söðul allglæsilegan. Hann hafði búið sverð og gullrekið spjót, myrkblán skjöld og mjög gylltan, vönduð öll klæði. Hann hafði þar og til varið mjög öllum sínum fararefnum. En Snorri var í svartri kápu og reið svörtu merhrossi góðu. Hann hafði fornan trogsöðul og vopn lítt til fegurðar búin. Búnaður Þórodds var þar á milli. Þeir riðu austan um Síðu og svo sem leið liggur vestur til Borgarfjarðar og svo vestur um Flötu og gistu í Álftafirði. Eftir það reið Snorri til Helgafells og ætlar þar að vera um veturinn. Börkur tók því fálega og höfðu menn það mjög að hlátri um búnað hans. Tók Börkur svo á að honum hefði óheppilega með féið farist er öllu var eytt. Það var einn dag öndverðan vetur að Helgafelli að þar gengu inn tólf menn alvopnaðir. Þar var Eyjólfur hinn grái, frændi Barkar, sonur Þórðar gellis. Hann bjó í Otradal vestur í Arnarfirði. En er þeir voru að tíðindum spurðir þá sögðu þeir dráp Gísla Súrssonar og þeirra manna er látist höfðu fyrir honum áður hann féll. Við þessi tíðindi varð Börkur allgleymur og bað Þórdísi og Snorra að þau skyldu fagna Eyjólfi sem best, þeim manni er svo mikla skömm hafði rekið af höndum þeim frændum. Snorri lét sér fátt um finnast um þessi tíðindi en Þórdís segir að þá var vel fagnað "ef grautur er gefinn Gíslabana." Börkur svarar: "Eigi hlutast eg til málsverða." Börkur skipar Eyjólfi í öndvegi en förunautum hans utar frá honum. Þeir skutu vopnum sínum á gólfið. Börkur sat innar frá Eyjólfi en þá Snorri. Þórdís bar innar grautartrygla á borð og hélt með á spónum og er hún setti fyrir Eyjólf þá féll niður spónn fyrir henni. Hún laut niður eftir og tók sverð hans Eyjólfs og brá skjótt og lagði síðan upp undir borðið og kom í lær Eyjólfi en hjaltið nam við borðinu og varð þó sárið mikið. Börkur hratt fram borðinu og sló til Þórdísar. Snorri hratt Berki svo að hann féll við en tók til móður sinnar og setti hana niður hjá sér og kvað ærnar skapraunir hennar þótt hún væri óbarin. Eyjólfur hljóp upp og hans menn og hélt þar maður á manni. Þar urðu þær málalyktir að Börkur seldi Eyjólfi sjálfdæmi og gerði hann mikið fé sér til handa fyrir áverkann. Fór hann við það í brott. Af þessu óx mjög óþokki með þeim Berki og Snorra. 14. kafli Á vorþingi um sumarið heimti Snorri föðurarf sinn af Berki. Börkur svarar svo að hann mundi gjalda honum föðurarf sinn "en eigi nenni eg," segir hann, "að skipta Helgafelli sundur. En eg sé að okkur er eigi hent að eiga saman tvíbýli og vil eg leysa landið til mín." Snorri svarar: "Það þykir mér jafnlegast að þú leggir land svo dýrt sem þér líkar en eg kjósi hvor okkar leysa skal." Börkur hugsar þetta mál og hugðist svo að Snorri mundi eigi lausafé hafa að gefa við landinu ef skjótt skyldi gjalda og lagði hálft landið fyrir sex tigu silfurs og tók þó af áður eyjarnar því að hann hugðist litlu verði þær mundu fá en Snorri fengi aðra staðfestu. Það fylgdi og að þá skyldi þegar upp gjalda féið og leita eigi láns undir aðra menn til þess fjár "og kjós þú nú Snorri," sagði Börkur, "þegar í stað hvort þú vilt." Snorri svarar: "Þess kennir nú að, Börkur frændi, að þér þykir eg févani er þú leggur svo ódýrt Helgafellsland en undir mig kýs eg föðurleifð mína að þessu verði og rétt fram höndina og handsala mér landið." "Eigi skal það fyrr," segir Börkur, "en hver peningur er fyrir goldinn." Snorri mælti til Þorbrands fóstra síns: "Hvort seldi eg þér sjóð nokkurn á hausti?" "Já," segir Þorbrandur og brá sjóðnum undan kápu sinni. Var þá talið silfrið og goldið fyrir landið hver peningur og var þá eftir í sjóðnum sex tigir silfurs. Börkur tók við fénu og handsalar Snorra landið. Síðan mælti Börkur: "Silfurdrjúgari hefir þú nú orðið frændi en vér hugðum. Vil eg nú að við gefum upp óþokka þann er millum hefir farið og mun eg það til leggja til hlunninda við þig að við skulum búa báðir samt þessi misseri að Helgafelli er þú hefir kvikfjár fátt." Snorri svarar: "Þú skalt njóta kvikfjár þíns og verða í brottu frá Helgafelli." Svo varð að vera sem Snorri vildi. En er Börkur var í brott búinn frá Helgafelli gekk Þórdís fram og nefndi sér votta að því að hún sagði skilið við Börk bónda sinn og fann það til foráttu að hann hafði lostið hana og hún vildi eigi liggja undir höggum hans. Var þá skipt fé þeirra og gekk Snorri að fyrir hönd móður sinnar því að hann var hennar erfingi. Tók þá Börkur þann kost, er hann hafði öðrum ætlað, að hafa lítið fyrir eyjarnar. Eftir það fór Börkur í brott frá Helgafelli og vestur á Meðalfellsströnd og bjó fyrst á Barkarstöðum milli Orrahvols og Tungu. Síðan fór hann í Glerárskóga og bjó þar til elli. 15. kafli Snorri Þorgrímsson gerði bú að Helgafelli og var móðir hans fyrir innan stokk. Már Hallvarðsson, föðurbróðir Snorra, réðst þangað með mart búfé og tók forráð fyrir búi Snorra. Hafði hann þá hið mesta rausnarbú og fjölmennt. Snorri var meðalmaður á hæð og heldur grannlegur, fríður sýnum, réttleitur og ljóslitaður, bleikhár og rauðskeggjaður. Hann var hógvær hversdaglega. Fann lítt á honum hvort honum þótti vel eða illa. Hann var vitur maður og forspár um marga hluti, langrækur og heiftúðigur, heilráður vinum sínum en óvinir hans þóttust heldur kulda af kenna ráðum hans. Hann varðveitti þá hof. Var hann þá kallaður Snorri goði. Hann gerðist þá höfðingi mikill en ríki hans var mjög öfundsamt því að þeir voru margir er eigi þóttust til minna um komnir fyrir ættar sakir en áttu meira undir sér fyrir afls sakir og prófaðrar harðfengi. Börkur digri og Þórdís Súrsdóttir áttu þá dóttur er Þuríður hét og var hún þá gift Þorbirni digra er bjó á Fróðá. Hann var sonur Orms hins mjóva er þar hafði búið og numið Fróðárland. Þuríði, dóttur Ásbrands frá Kambi úr Breiðavík, hafði hann áður átta. Hún var systir Bjarnar Breiðvíkingakappa, er enn kemur síðar við þessa sögu, og Arnbjarnar hins sterka. Synir þeirra Þorbjarnar voru þeir Ketill kappi og Gunnlaugur og Hallsteinn. Þorbjörn var mikill fyrir sér og ósvífur við sér minni menn. Þá bjó í Mávahlíð Geirríður, dóttir Þórólfs bægifótar, og Þórarinn svarti sonur hennar. Hann var mikill maður og sterkur, ljótur og hljóðlyndur, vel stilltur hversdaglega. Hann var kallaður mannasættir. Hann var eigi fémikill og hafði þó bú gagnsamt. Svo var hann maður óhlutdeilinn að óvinir hans mæltu að hann hefði eigi síður kvenna skap en karla. Hann var kvongaður maður og hét Auður kona hans. Guðný var systir hans er átti Vermundur mjóvi. Í Holti út frá Mávahlíð bjó ekkja sú er Katla hét. Hún var fríð kona sýnum en eigi var hún við alþýðuskap. Oddur hét sonur hennar. Hann var mikill maður og knár, hávaðamaður mikill og málugur, slysinn og rógsamur. Gunnlaugur sonur Þorbjarnar digra var námgjarn. Hann var oft í Mávahlíð og nam kunnáttu að Geirríði Þórólfsdóttur því að hún var margkunnig. Það var einn dag er Gunnlaugur fór í Mávahlíð að hann kom í Holt og talaði mart við Kötlu en hún spurði hvort hann ætlar þá enn í Mávahlíð "og klappa um kerlingarnárann?" Gunnlaugur kvað eigi það sitt erindi "en svo að eins ertu ung, Katla, að eigi þarftu að bregða Geirríði elli." Katla svarar: "Eigi hugði eg að það mundi líkt vera en engu skiptir það," segir hún. "Engi þykir yður nú kona nema Geirríður ein en fleiri konur kunna sér enn nokkuð en hún ein." Oddur Kötluson fór oft með Gunnlaugi í Mávahlíð. En er þeim varð síð aftur farið bauð Katla Gunnlaugi oft þar að vera en hann fór jafnan heim. 16. kafli Það var einn dag öndverðan vetur þann er Snorri gerði fyrst bú að Helgafelli að Gunnlaugur Þorbjarnarson fór í Mávahlíð og Oddur Kötluson með honum. Þau Gunnlaugur og Geirríður töluðu þá löngum um daginn. Og er mjög leið á kveldið mælti Geirríður við Gunnlaug: "Það vildi eg að þú færir eigi heim í kveld því að margir eru marlíðendur. Eru og oft flögð í fögru skinni en mér líst nú eigi sem hamingjusamlegast á þig." Gunnlaugur svarar: "Eigi mun mig saka," segir hann, "er við erum tveir saman." Hún svarar: "Ekki gagn mun þér að Oddi verða enda muntu sjálfur gjalda einræðis þíns." Síðan gengu þeir út, Gunnlaugur og Oddur, og fóru þar til er þeir komu í Holt. Katla var þá komin í rekkju sína. Hún bað Odd bjóða Gunnlaugi þar að vera. Hann sagðist það gert hafa "og vill hann heim fara," segir hann. "Fari hann þá sem hann hefir fyrir sér gert," segir hún. Gunnlaugur kom eigi heim um kveldið og var um rætt að hans skyldi leita fara en eigi varð af. Um nóttina er Þorbjörn sá út fann hann Gunnlaug son sinn fyrir dyrum. Lá hann þar og var vitlaus. Þá var hann borinn inn og dregin af honum klæði. Hann var allur blóðrisa um herðarnar en hlaupið holdið af beinunum. Lá hann allan veturinn í sárum og var margrætt um hans vanheilsu. Flutti það Oddur Kötluson að Geirríður mun hafa riðið honum, segir að þau hefðu skilið í stuttleikum um kveldið og það hugðu flestir menn að svo væri. Þetta vor um stefnudaga reið Þorbjörn í Mávahlíð og stefndi Geirríði um það að hún væri kveldriða og hún hefði valdið meini Gunnlaugs. Málið fór til Þórsnessþings og veitti Snorri goði Þorbirni mági sínum en Arnkell goði varði málið fyrir Geirríði systur sína. Tylftarkviður átti um að skilja en hvorgi þeirra Snorra né Arnkels þótti bera mega kviðinn fyrir hleyta sakir við sækjanda og varnaraðilja. Var þá Helgi Hofgarðagoði kvaddur tylftarkviðar, faðir Bjarnar, föður Gests, föður Skáld-Refs. Arnkell goði gekk að dómi og vann eið að stallahring að því að Geirríður hafði eigi valdið meini Gunnlaugs. Þórarinn vann eið með honum og tíu menn aðrir. En eftir það bar Helgi af kviðinn og ónýttist málið fyrir þeim Snorra og Þorbirni og fengu þeir af þessu óvirðing. 17. kafli Á þessu þingi deildu þeir Þorgrímur Kjallaksson og synir hans við Illuga svarta um mund og heimanfylgju Ingibjargar Ásbjarnardóttur, konu Illuga, er Tin-Forni hafði átt að varðveita. Um þingið voru stormar miklir svo að engi maður mátti koma til þingsins af Meðalfellsströnd. Hamlaði það mjög afla Þorgríms að frændur hans komu eigi. Illugi hafði hundrað manna og einvalalið og hélt hann fram málunum en Kjalleklingar gengu að dóminum og vildu upp hleypa. Var þá þröng mikil. Áttu menn þá hlut í að skilja þá. Kom þá svo að Tin-Forni greiddi féið að tölum Illuga. Svo kvað Oddur skáld í Illugadrápu: Vestr var þröng á þingi Þórsness, með hug stórum höppum studdr þar er hodda hjálmraddar stafr kvaddi. Snarráðan kom síðan, sætt var ger með hætti, Forna sjóðs und fæði farmr dólgsvölu barma. Eftir það létti upp storminum og komu Kjalleklingar vestan af ströndinni. Vildi Þorgrímur Kjallaksson þá eigi halda sættina og veitir þeim Illuga atgöngu. Tókst þar þá bardagi. Snorri goði bað sér þá manna til meðalgöngu og komu á griðum með þeim. Þar féllu þrír menn af Kjalleklingum en fjórir af Illuga. Styr Þorgrímsson vó þar tvo menn. Svo segir Oddur í Illugadrápu: Drótt gekk sýnt á sættir svellendr en þar fellu þremja svells fyr þolli þrír andvöku randa áðr kynfrömuðr kæmi kvonar hreggs við seggi, frægt gerðist það fyrða forráð, griðum, Snorri. Illugi þakkaði Snorra goða sína liðveislu og bauð honum fyrir fé en hann kveðst eigi vildu laun fyrir hina fyrstu liðveislu. Þá bauð Illugi honum heim með sér og það þá Snorri og fékk hann þá góðar gjafir. Voru þeir Snorri og Illugi þá vinir um hríð. 18. kafli Þetta sumar andaðist Þorgrímur Kjallaksson en Vermundur mjóvi sonur hans tók þá við búi í Bjarnarhöfn. Hann var vitur maður og stundar heilráður. Styr hafði þá og búið um hríð undir Hrauni inn frá Bjarnarhöfn. Hann var vitur maður og harðfengur. Hann átti Þorbjörgu, dóttur Þorsteins hreggnasa. Þorsteinn og Hallur voru synir þeirra. Ásdís hét dóttir þeirra, drengileg kona og heldur skapstór. Styr var héraðríkur og hafði fjölmennt mjög. Hann átti sökótt við marga menn því að hann vó mörg víg en bætti engi. Þetta sumar kom út skip í Salteyrarósi og áttu hálft norrænir menn. Hét Björn stýrimaður þeirra. Hann fór til vistar á Eyri til Steinþórs. Hálft skipið áttu suðureyskir menn og hét Álfgeir stýrimaður þeirra. Hann fór til vistar í Mávahlíð til Þórarins svarta og félagi hans með honum er Nagli hét, mikill maður og fóthvatur. Hann var skoskur að kyni. Þórarinn átti víghest góðan á fjalli. Þorbjörn digri átti og stóðhross mörg saman er hann lét standa í fjallhögum og valdi af hross um haustum til sláturs. Þetta haust gerðist það til tíðinda að eigi fundust hross Þorbjarnar og var víða leitað en haustið var heldur veðurhart. Í öndverðan vetur sendi Þorbjörn Odd Kötluson suður um heiði undir Hraun. Þar bjó sá maður er Spá-Gils hét. Hann var framsýnn og eftirrýningamaður mikill um stuldi eða þá hluti aðra er hann vildi forvitnast. Oddur spyr hvort hrossum Þorbjarnar höfðu stolið útlendir menn eða utanhéraðsmenn eða nábúar hans. Spá-Gils svarar: "Segðu svo Þorbirni sem eg mæli að eg hygg að hross hans muni eigi langt gengin úr högum þeirra en vant er á menn að kveða og er betra að missa síns en stór vandræði hljótist af." En er Oddur kom til Fróðár virtu þeir Þorbjörn sem Spá-Gils hefði nokkurar sneiðir stungið Máhlíðingum um mál þessi. Sagði Oddur og að hann hafði svo mælt að þeir væru líkastir til hrossatöku er sjálfir voru févana og höfðu þó aukið hjónum úr því sem vandi var til. Í þessum orðum þótti Þorbirni kveðið á Máhlíðinga. Eftir þetta reið Þorbjörn heiman við tólfta mann. Hallsteinn sonur hans var þar í för en Ketill kappi, annar sonur hans, var þá utanlands. Þar var Þórir, sonur Arnar af Arnarhvoli, nábúi Þorbjarnar, hinn röskvasti maður. Oddur Kötluson var í þessi ferð. En er þeir komu í Holt til Kötlu færði hún Odd son sinn í kyrtil móbrúnan er hún hafði þá nýgert. Síðan fóru þeir í Mávahlíð og var Þórarinn og heimamenn í dyrum úti er þeir sáu mannferðina. Þeir kvöddu Þorbjörn og spurðu tíðinda. Síðan mælti Þorbjörn: "Það er vort erindi hingað Þórarinn," segir hann, "að vér leitum eftir hrossum þeim er stolin voru frá mér í haust. Viljum vér hér beiða rannsóknar hjá yður." Þórarinn svarar: "Er rannsókn þessi nokkuð með lögum upp tekin eða hafið þér nokkura lögsjáendur til kvadda að skynja þetta mál eða viljið þér nokkur grið selja oss í rannsókn þessi eða hafið þér nokkuð víðara farið til rannsóknar?" Þorbjörn svarar: "Ekki ætlum vér að víðar þurfi þessa rannsókn að fremja." Þórarinn svarar: "Þá viljum vér þverlega þessar rannsóknar synja ef þér viljið aflaga eftir leita og upp hefja." Þorbjörn svarar: "Þá munum vér það fyrir satt hafa að þú sért sannur að sökinni er þú vilt þig eigi láta undan bera með rannsókninni." "Gerið það sem yður líkar," segir Þórarinn. Eftir það setti Þorbjörn dyradóm og nefndi sex menn í dóm. Síðan sagði Þorbjörn fram sökina á hendur Þórarni um hrossatökuna. Þá gekk Geirríður út í dyrnar og sá hvað er títt var og mælti: "Of satt er það er mælt er að meir hefir þú Þórarinn kvenna skap en karla er þú skalt þola Þorbirni digra hverja skömm og eigi veit eg hví eg á slíkan son." Þá mælti Álfgeir stýrimaður: "Veita munum vér þér allt það er vér megum hvað sem þú vilt upp taka." Þórarinn svarar: "Eigi nenni eg nú lengur hér að standa." Eftir þetta hlaupa þeir Þórarinn út og vilja hleypa upp dóminum. Þeir voru sjö saman og sló þegar í bardaga. Þórarinn vó húskarl Þorbjarnar en Álfgeir annan. Þar féll og húskarl Þórarins. Ekki festi vopn á Oddi Kötlusyni. Auður húsfreyja hét á konur að skilja þá og köstuðu þær klæðum á vopn þeirra. Eftir það gengur Þórarinn inn og hans menn en þeir Þorbjörn riðu í brott og sneru áður málum til Þórsnessþings. Þeir riðu upp með voginum og bundu sár sín undir stakkgarði þeim er Korngarður heitir. Í túninu í Mávahlíð fannst hönd þar sem þeir höfðu barist og var sýnd Þórarni. Hann sá að þetta var konuhönd. Hann spurði hvar Auður var. Honum var sagt að hún lá í sæng sinni. Þá gekk hann til hennar og spurði hvort hún var sár. Auður bað hann ekki um það hirða en hann varð þó vís að hún var handhöggin. Kallar hann þá á móður sína og bað hana binda sár hennar. Þá gekk Þórarinn út og þeir félagar og runnu eftir þeim Þorbirni. Og er þeir áttu skammt til garðsins heyrðu þeir mælgi til þeirra Þorbjarnar og tók Hallsteinn til orða og mælti: "Af sér rak Þórarinn ragmælið í dag." "Djarflega barðist hann," segir Þorbjörn, "en margir verða vaskir í einangrinum þó að lítt séu vaskir þess í milli." Oddur svarar: "Þórarinn mun vera hinn röskvasti maður en slys mun það þykja er hann henti þá er hann hjó höndina af konu sinni." "Var það satt?" segir Þorbjörn. "Satt sem dagur," segir Oddur. Þá hljópu þeir upp og gerðu að þessu mikla sköll og hlátur. Í þessu komu þeir Þórarinn eftir og varð Nagli skjótastur. En er hann sá að þeir ofruðu vopnunum glúpnaði hann og hljóp umfram og í fjallið upp og varð að gjalti. Þórarinn hljóp að Þorbirni og hjó með sverði í höfuðið og klauf ofan í jaxla. Eftir það sótti Þórir Arnarson að Þórarni við þriðja mann. Hallsteinn sótti Álfgeir við annan mann. Oddur Kötluson sótti félaga Álfgeirs við annan mann. Þrír förunautar Þorbjarnar sóttu tvo menn Þórarins og var bardagi þessi sóttur með miklu kappi. Þeirra skipti fóru svo að Þórarinn hjó fót af Þóri þar er kálfi var digrastur en drap báða förunauta hans. Hallsteinn féll fyrir Álfgeiri sár til ólífis en er Þórarinn var laus rann Oddur Kötluson við þriðja mann. Hann var eigi sár því að eigi festi vopn á kyrtli hans. Allir lágu eftir aðrir förunautar þeirra. Látnir voru og báðir húskarlar Þórarins. Þeir Þórarinn tóku hesta þeirra Þorbjarnar og ríða þeim heim og sáu þeir þá hvar Nagli hljóp hið efra um hlíðina. Og er þeir komu í túnið sáu þeir að Nagli var kominn fram um garðinn og stefndi inn til Búlandshöfða. Þar fann hann þræla Þórarins tvo er ráku sauði úr höfðanum. Hann segir þeim fundinn og liðsmun hver var. Kallaðist hann víst vita að Þórarinn og hans menn voru látnir og í því sáu þeir að menn riðu heiman eftir vellinum. Þá tóku þeir Þórarinn að hleypa því að þeir vildu hjálpa Nagla að hann hlypi eigi á sjó eða fyrir björg. Og er þeir Nagli sjá að mennirnir riðu æsilega hugðu þeir að Þorbjörn mundi þar fara. Tóku þeir nú rás af nýju allir inn til höfðans og runnu þar til er þeir koma þar sem nú heitir Þrælaskriða. Þar fengu þeir Þórarinn tekið Nagla því að hann var nálega sprunginn af mæði en þrælarnir hljópu þar fyrir ofan og fram af höfðanum og týndust sem von var því að höfðinn er svo hár að allt hefir bana það sem þar fer ofan. Síðan fóru þeir Þórarinn heim og var Geirríður í dyrum og spyr þá hve farist hefir. Þórarinn kvað þá vísu: Varði eg mig þar er myrðir morðfárs vega þorði, hlaut örn af ná neyta nýjum, kvenna frýju. Barkat vægð að vígi valnaðrs í styr þaðra. Mæli eg hól fyr hæli hjaldrsgoðs af því sjaldan. Geirríður svarar: "Segið þér víg Þorbjarnar?" Þórarinn kvað: Knátti hjör und hetti, hræflóð, bragar Móða, rauk um sóknar sæki, slíðrbeittr staðar leita. Blóð féll, en var voði vígtjalds náar skaldi, þá var dæmisalr dóma dreyrafullr, um eyru. "Tekið hefir þá brýningin," sagði Geirríður, "og gangið inn og bindið sár yður." Og svo var. Nú er að segja frá Oddi Kötlusyni. Hann fór þar til er hann kom til Fróðár og sagði þar tíðindin. Lét Þuríður húsfreyja safna þá mönnum og fara eftir líkunum en flytja heim sára menn. Þorbjörn var í haug lagður en Hallsteinn sonur hans var græddur. Þórir af Arnarhvoli var og græddur og gekk við tréfót síðan. Því var hann kallaður Þórir viðleggur. Hann átti Þorgrímu galdrakinn. Þeirra synir voru þeir Örn og Valur, drengilegir menn. 19. kafli Eina nótt var Þórarinn heima í Mávahlíð. En um morguninn spyr Auður Þórarinn hvert ráð hann ætlar fyrir sér "vildum vér eigi úthýsa þér," segir hún, "en hrædd er eg að hér séu fleiri settir dyradómarnir í vetur því að eg veit að Snorri goði mun ætla að mæla eftir Þorbjörn mág sinn." Þá kvað Þórarinn: Myndit vitr í vetri vekjandi mig sekja, þar á eg lífhvötuð leyfðan, löngráns, um þær vánir, ef niðbræði næðag nás valfallins ásar, Hugins létum nið njóta nágrundar, Vermundi. Þá mælti Geirríður: "Það er nú ráðlegast að leita að slíkum tengdamönnum sem Vermundur er eða Arnkell bróðir minn." Þórarinn svarar: "Meiri von að hvortveggja þurfi áður lýkur þessum málum en þar munum vér þó fyrst á treysta er Vermundur er." Og þann sama dag riðu þeir allir er að vígum höfðu verið inn um fjörðu og komu í Bjarnarhöfn um kveldið og gengu inn er menn voru komnir í sæti. Vermundur heilsar þeim og rýmdi þegar öndvegið fyrir þeim Þórarni. En er þeir höfðu niður sest þá spurði Vermundur tíðinda. Þórarinn kvað: Skal eg þrymviðum þremja, þegi her meðan, segja, von er ísarns ásum örleiks, frá því görla hvé hjaldrviðir héldu, haldendr, við mig, skjaldar, roðinn sá eg Hrundar handa hnigreyr, löngum, dreyra. "Hvað er þar frá að segja mágur?" segir Vermundur. Þórarinn kvað: Sóttu heim, þeir er hættu, hjör-Nirðir mig, fjörvi. Gnýljómi beit geymi geira stígs að vígi. Svo görðum vér sverða sókn-miðjungar Þriðja, sleitka líknar leiki lostigr, fáa kosti. Guðný systir hans nam staðar á gólfinu og mælti: "Hefir þú nokkuð varið þig nú frýjuorðinu þeirra út þar?" Þórarinn kvað: Urðum vér að verja, varð ár drifin sára, hrafn naut hræva, Gefnar hjaldrskýja mig frýju, þá er við hjálm á hólmi hrein míns föður sveini, þaut andvaka unda unnr, benlækir runnu. Vermundur mælti: "Brátt þykir mér sem þér hafið við ást." Þórarinn kvað: Knáttu hjálmi hættar hjaldrs á mínum skjaldi Þrúðar vangs hins þunga þings spámeyjar singva þá er bjúgröðull bógar baugs fyr óðaldraugi, Gjöll óx vopns á völlum, varð blóðdrifinn Fróða. Vermundur mælti: "Hvort vissu þeir nú hvort þú varst karlmaður eða kona?" Þórarinn kvað: Reka þóttumk eg, Rakna, remmiskóðs við Móða, kunnfáka hné kennir, klámorð af mér borða, hvatki er Hildar götva, hrafn sleit af ná beitu, síks við sína leiku sælingr um það mælir. Eftir það segir Þórarinn tíðindin. Þá spurði Vermundur: "Hví fórstu þá eftir þeim? Þótti þér eigi ærið að orðið hið fyrra sinn?" Þórarinn kvað: Kveðin man, Hrofts, að heiftum, hyrskerðir, mér verða, kunni eg áðr fyr Enni, ylgteiti, vel beita, er lútviðir létu lækendr, þeir er skil flækja, eggjum hófs, að hjöggag Hlín guðvefjar mína. "Vorkunn var það," segir Vermundur, "að þú stæðist það eigi. En hversu gáfust þér þeir hinir útlensku menn?" Þórarinn kvað: Nágöglum fékk Nagli nest dálega flestum. Kafsunnu réð kennir klökkr í fjall að stökkva. Heldr gekk hjálmi faldinn, hjaldrs, að vopna galdri, þurði eldr of aldir, Álfgeir af hvöt meiri. "Bar Nagli sig eigi allvel?" kvað Vermundur. Þórarinn kvað. Grátandi rann gætir geira stígs frá vígi. Þar varat grímu geymi góð von friðar honum svo að merskyndir myndi, men-skiljandi, vilja, hugði bjóðr á bleyði bifstaups, á sjó hlaupa. Og er Þórarinn hafði verið um nótt í Bjarnarhöfn þá mælti Vermundur: "Eigi mun þér mér þykja fara mikilmannlega mágur um liðveisluna við þig. Eg ber eigi traust á að taka við yður svo að eigi gangi fleiri menn í þetta vandræði. Og munum vér ríða inn í dag á Bólstað og finna Arnkel frænda þinn og vita hvað hann vill veita oss því að mér sýnist Snorri goði þungur í eftirmálinu." "Þér skuluð ráða," segir Þórarinn. Og er þeir voru á leið komnir kvað Þórarinn: Muna munum vér að vorum Vermundr glaðir stundum, auðar þöll, áðr ollum auðvarpaðar dauða. Nú séumk hitt, að hlaupa, hör-Gerðr, munum verða, leið erum randa rauðra regn, fyr prúðum þegni. Þessu veik hann til Snorra goða. Þeir Vermundur og Þórarinn riðu inn á Bólstað og fagnaði Arnkell þeim vel og spyr að tíðindum. Þórarinn kvað: Var til hreggs að hyggja hrafn-víns á bæ mínum, þurði eldr of aldir, ugglegt, Munins tuggu þá er á fyrða fundi frán víkinga mána lind beit, lögðis kindir liðu Högna vé gögnum. Arnkell spyr eftir atburðum um tíðindi þau er Þórarinn sagði. Og er hann hafði frá sagt sem var, þá mælti Arnkell: "Reiðst hefir þú nú frændi, svo hógvær maður sem þú ert." Þórarinn kvað: Hétu hirðinjótar haukaness til þessa, heftandi var eg heiftar, hóglífan mig drífu. Oft kemr, alnar leiftra ævifús, úr dúsi, nú kná jörð til orða, æðiregn, að fregna. "Verða kann það," segir Arnkell, "en það vil eg við þig mæla, Þórarinn frændi, að þú ver með mér þar til er lýkur málum þessum á nokkurn hátt. En þó að eg gerist nokkuð gerkólfur í þessu boði þá vil eg það við þig mæla, Vermundur, að þú sért eigi við skilinn mál þessi þó að eg taki við Þórarni." "Skylt er það," segir Vermundur, "að eg veiti Þórarni það er eg má, eigi að síður þóttú sért fyrirmaður að liðveislu við hann." Þá mælti Arnkell: "Það er mitt ráð að vér sitjum hér í vetur allir saman samtýnis við Snorra goða." Og svo gerðu þeir að Arnkell hafði fjölmennt um veturinn. Var Vermundur ýmist í Bjarnarhöfn eða með Arnkatli. Þórarinn hélt hinum sömum skapshöfnum og var löngum hljóður. Arnkell var híbýlaprúður og gleðimaður mikill. Þótti honum og illa ef aðrir voru eigi jafnglaðir sem hann og ræddi oft um við Þórarin að hann skyldi vera kátur og ókvíðinn, lést hafa spurt að ekkjan að Fróðá bæri vel af sér harmana "og mun henni hlæglegt þykja ef þér berið yður eigi vel." Þórarinn kvað: Skalat öldrukkin ekkja, eg veit að gat beitu hrafn af hræva efni, hoppfögr af því skoppa að hjördöggvar hyggjag, hér er fjón komin ljóna, haukr unir hörðum leiki hræva stríðs, á kvíðu. Þá svarar einn heimamaður Arnkels: "Eigi veistu fyrr en í vor er lokið er Þórsnessþingi hversu einhlítur þú verður þér í málunum." Þórarinn kvað: Láta hitt að hljóta haldendr munum skjaldar, sækjum ráð und ríkjan, rómusamt úr dómi nema Arnketill órum orðgóðr við lof þjóðar, vel trúi eg grímu geymi galdrs, sakmálum haldi. 20. kafli Geirríður húsfreyja í Mávahlíð sendi þau orð inn á Bólstað að hún var þess vís orðin að Oddur Kötluson hafi höggið höndina af Auði, kallaðist hafa til þess orð hennar sjálfrar og svo kvað hún Odd hafa því hælst fyrir vinum sínum. Og er þeir Þórarinn og Arnkell heyrðu þetta riðu þeir heiman við tólfta mann út til Mávahlíðar og voru þar um nótt. En um morguninn riðu þeir út í Holt og er sén ferð þeirra úr Holti. Þar var eigi karla fyrir fleira en Oddur. Katla sat á palli og spann garn. Hún bað Odd sitja hjá sér "og ver hljóður og kyrr." Hún bað konur sitja í rúmum sínum "og verið hljóðar," kvað hún, "en eg mun hafa orð fyrir oss." Og er þeir Arnkell komu gengu þeir inn þegar og er þeir komu í stofu heilsaði Katla Arnkatli og spurði að tíðindum. Arnkell kvaðst engi segja og spyr hvar Oddur sé. Katla kvað hann farinn suður til Breiðavíkur "og mundi hann eigi forðast fund þinn ef hann væri heima því að vér treystum þér vel um drengskapinn." "Vera má það," segir Arnkell, "en rannsaka viljum vér hér." "Það skal sem yður líkar," segir Katla og bað matselju bera ljós fyrir þeim og lúka upp búri "það eitt er hús læst á bænum." Þeir sáu að Katla spann garn af rokki. Nú leita þeir um húsin og finna eigi Odd og fóru brott eftir það. Og er þeir komu skammt frá garðinum nam Arnkell staðar og mælti: "Hvort mun Katla eigi hafa héðni veift um höfuð oss? Og hefir þar verið Oddur sonur hennar er oss sýndist rokkurinn." "Eigi er hún ólíkleg til," segir Þórarinn, "og förum aftur." Þeir gerðu svo. Og er sást úr Holti að þeir hurfu aftur, þá mælti Katla við konur: "enn skuluð þér sitja í rúmum yðrum en við Oddur munum fram ganga." En er þau koma fram um dyr gekk hún í öndina gegnt útidyrum og kembir þar Oddi syni sínum og sker hár hans. Þeir Arnkell hljópu inn í dyrnar og sáu hvar Katla var og lék að hafri sínum og jafnaði topp hans og skegg og greiddi flóka hans. Þeir Arnkell gengu í stofu og sáu hvergi Odd. Lá þar rokkur Kötlu í bekknum. Þóttust þeir þá vita að Oddur mundi eigi þar hafa verið, gengu síðan út og fóru í brott. En er þeir koma nær því sem fyrr hurfu þeir aftur þá mælti Arnkell: "Ætlið þér eigi að Oddur hafi verið í hafurslíkinu?" "Eigi má vita," segir Þórarinn. "En ef vér hverfum nú aftur þá skulum vér hafa hendur á Kötlu." "Freista munum vér enn," segir Arnkell, "og vita hvað í gerist," og snúa enn aftur. En er sén var ferðin bað Katla Odd ganga með sér. En er þau koma út gekk hún til öskuhaugs og bað Odd leggjast niður undir hauginn "og ver þar hvað sem í gerist." En er þeir Arnkell komu á bæinn hljópu þeir inn og til stofu og sat Katla á palli og spann. Hún heilsar þeim og kvað þá þykkfarið gera. Arnkell kvað það satt. Förunautar hans tóku rokkinn og hjuggu í sundur. Þá mælti Katla: "Eigi er nú það heim að segja í kveld að þér hafið eigi erindi haft hingað í Holt er þér hjugguð rokkinn." Síðan gengu þeir Arnkell og leituðu Odds úti og inni og sáu ekki kvikt utan túngölt einn, er Katla átti, er lá undir haugnum og fóru brott eftir það. Og er þeir koma miðleiðis til Mávahlíðar kom Geirríður í móti þeim og verkamaður hennar með henni og spurði hversu þeim hefði farist. Þórarinn sagði henni. Hún kvað þá hafa varleitað hans Odds "og vil eg enn að þér hverfið aftur og mun eg fara með yður og mun eigi mega með laufsegli að sigla þar sem Katla er." Síðan snúa þeir aftur. Geirríður hafði blá skikkju yfir sér. Og er ferð þeirra var sén úr Holti er Kötlu sagt að nú væru fjórtán menn saman og einn í litklæðum. Þá mælti Katla: "Mun Geirríður tröllið þar komin og mun þá eigi sjónhverfingum einum mega við koma." Stóð hún þá upp af pallinum og tók hægindin undan sér. Var þar hlemmur undir og holur innan pallurinn. Lét hún Odd þar í koma og bjó um sem áður og settist á ofan og kvað sér vera heldur kynlegt. En er þeir koma í stofu þá varð eigi að kveðjum með þeim. Geirríður varp af sér skikkjunni og gekk að Kötlu og tók selbelg er hún hafði haft með sér og færði hann á höfuð Kötlu. Síðan bundu förunautar þeirra að fyrir neðan. Þá bað Geirríður brjóta upp pallinn. Var Oddur þar fundinn og síðan bundinn. Eftir það voru þau færð inn til Búlandshöfða og var Oddur þar hengdur. Og er hann spornar gálgann mælti Arnkell til hans: "Illt hlýtur þú af þinni móður. Kann og vera að þú eigir illa móður." Katla mælti: "Vera má víst að hann eigi eigi góða móður en eigi hlýtur hann af því illt af mér að eg vildi það. En það væri vilji minn að þér hlytuð allir illt af mér. Vænti eg og að það mun svo vera. Skal nú og eigi leyna yður því að eg hefi valdið meini Gunnlaugs Þorbjarnarsonar er þessi vandræði hafa öll af hlotist. En þú Arnkell," segir hún, "mátt eigi af þinni móður illt hljóta er þú átt enga á lífi en um það vildi eg að mín ákvæði stæðust að þú hlytir því verra af föður þínum en Oddur hefir af mér hlotið sem þú hefir meira í hættu en hann. Vænti eg og að það sé mælt áður lýkur að þú eigir illan föður." Eftir það börðu þeir Kötlu grjóti í hel þar undir höfðanum. Síðan fóru þeir í Mávahlíð og voru þar um nóttina en riðu heim eftir um daginn. Spurðust nú þessi tíðindi öll jafnsaman og var engum harmsaga í. Líður nú svo veturinn. 21. kafli Eftir um vorið var það einn dag að Arnkell kallar á tal við sig Þórarin frænda sinn, Vermund og Álfgeir og spurði hver liðveisla þeim þætti vinveittust við sig, hvort þeir færu til þings "og kostum að því allra vina vorra," segir hann. "Kann vera að þá sé annaðhvort að menn sættist og mun yður það verða féskylt að bæta þá menn alla er þar létust eða fyrir sárum urðu. Það kann og vera ef á þingreiðina er hætt að vandræðin aukist ef málin eru með ofurkappi varin. Hinn er annar kostur," segir hann, "að leggja á allan hug að þér komist utan með lausafé yðvart en þá leikist um lönd sem auðið er, þau sem eigi verða seld." Þeirrar liðveislu var Álfgeir fúsastur. Þórarinn kvaðst og eigi sjá efni sín til að bæta sakir þær allar með fé er gerst höfðu í þessum málum. Vermundur kvaðst eigi mundu skilja við Þórarin, hvort er hann vildi að hann færi utan með honum eða veita honum vígsgengi hér á landi. En Þórarinn kaus að Arnkell veitti þeim til utanferðar. Síðan var maður sendur út á Eyri til Bjarnar stýrimanns að hann skyldi allan hug á leggja að búa skip þeirra sem fyrst mátti hann. 22. kafli Nú skal segja frá Snorra goða að hann tók við eftirmáli um víg Þorbjarnar mágs síns. Hann lét og Þuríði systur sína fara heim til Helgafells því að sá orðrómur lék á að Björn, sonur Ásbrands frá Kambi, vendi þangað komur sínar til glapa við hana. Snorri þóttist og sjá allt ráð þeirra Arnkels, þegar hann spurði skipbúnaðinn, að þeir mundu eigi ætla fébótum uppi að halda eftir vígin við það að engar voru sættir boðnar af þeirra hendi. En þó var kyrrt allt framan til stefnudaga. En er sá tími kom safnar Snorri mönnum og reið inn í Álftafjörð með átta tigu manna því að það voru þá lög að stefna heiman vígsök svo að vegendur heyrðu eða að heimili þeirra og kveðja eigi búa til fyrr en á þingi. En er ferð þeirra Snorra var sén af Bólstað þá ræddu menn um hvort þegar skyldi sæta áverkum við þá því að fjölmennt var fyrir. Arnkell segir að eigi skal það vera "og skal þola Snorra lög," segir hann og kvað hann það eitt að gera svo búið er nauðsyn rak til. Og er Snorri kom á Bólstað voru þar engi áköst með mönnum. Síðan stefndi Snorri Þórarni til Þórsnessþings og þeim öllum er að vígum höfðu verið. Arnkell hlýddi vel stefnunni. Eftir það riðu þeir Snorri í brott og upp til Úlfarsfells. Og er þeir voru á brott farnir kvað Þórarinn vísu: Erat sem gráps fyr glæpi, grund fagrvita mundar, fúra fleygiáru frænings lögum ræni ef sannvitendr sunnu, sé eg þeira lið meira, oss megni goð gagni, Gauts þekju mig sekja. Snorri goði reið upp um háls til Hrísa og svo til Drápuhlíðar og um morguninn út til Svínavatns og svo til Hraunsfjarðar og þaðan, sem leið liggur, út til Tröllaháls og létti eigi ferðinni fyrr en við Salteyrarós. En er þeir komu þar varðveittu sumir Austmennina en sumir brenndu skipið og riðu þeir Snorri goði svo heim, að þetta allt var gert. Arnkell spyr þetta, að Snorri hefir brennt skipið. Þá gengu þeir á skip Vermundur og Þórarinn með nokkura menn og reru vestur um fjörð til Dögurðarness. Þar stóð skip uppi er Austmenn áttu. Þeir Arnkell og Vermundur keyptu það skip og gaf Arnkell Þórarni hálft skipið en Vermundur bjó sinn hluta. Þeir fluttu skipið út í Dímun og bjuggu þar. Sat Arnkell þar við til þess er þeir voru búnir og fór síðan með þeim út um Elliðaey og skildu þar með vináttu. Sigldu þeir Þórarinn á haf en Arnkell fór heim til bús síns og lagðist sá orðrómur á að þessi liðveisla þætti hin skörulegasta. Snorri goði fór til Þórsnessþings og hélt fram málum sínum. Varð Þórarinn þar sekur og allir þeir er að vígum höfðu verið en eftir þingið heimti Snorri sér slíkt er hann fékk af sektarfé og lauk svo þessum málum. 23. kafli Vigfús sonur Bjarnar Óttarssonar bjó í Drápuhlíð sem fyrr segir. Hann átti Þorgerði Þorbeinisdóttur. Hann var gildur bóndi og ódældarmaður mikill. Með honum var á vist systursonur hans er Björn hét. Hann var örorður maður og ógegn. Um haustið eftir Máhlíðingamál fundust stóðhross Þorbjarnar digra á fjalli og hafði hesturinn eigi haldið högum fyrir hesti Þórarins og hafði fennt hrossin og fundust öll dauð. Þetta sama haust áttu menn rétt fjölmenna í Tungu milli Laxá upp frá Helgafelli. Þangað fóru til réttar heimamenn Snorra goða. Var Már Hallvarðsson föðurbróðir Snorra fyrir þeim. Helgi hét sauðamaður hans. Björn frændi Vigfúss lá á réttargarðinum og hafði fjallstöng í hendi. Helgi dró sauði. Björn spurði hvað sauð það væri er hann dró. En er að var hugað þá var mark Vigfúss á sauðnum. Björn mælti: "Slundasamlega dregur þú sauðina í dag Helgi." "Hættara mun yður það," segir Helgi, "er sitjið í afrétt manna." "Hvað mun þjófur þinn vita til þess," segir Björn og hljóp upp við og laust hann með stönginni svo að hann féll í óvit. Og er Már sá þetta brá hann sverði og hjó til Bjarnar og kom á höndina upp við öxl og varð það mikið sár. Eftir það hljópu menn í tvo staði en sumir gengu í milli og skildu þá svo að eigi varð fleira til tíðinda þar. Um morguninn eftir reið Vigfús ofan til Helgafells og beiddi bóta fyrir vansa þenna en Snorri sagði að hann kveðst eigi mun gera þeirra atburða er þar höfðu orðið. Þetta líkaði Vigfúsi illa og skildu þeir með hinum mesta styttingi. Um vorið bjó Vigfús áverkamálið til Þórsnessþings en Snorri drepið til óhelgi við Björn og urðu þau málalok að Björn varð óheilagur af frumhlaupinu við Helga og fékk engar bætur fyrir áverkann en hann bar í fatla höndina jafnan síðan. 24. kafli Á þessu sama þingi sóttu þeir Þorgestur hinn gamli og synir Þórðar gellis Eirík hinn rauða um víg sona Þorgests er látist höfðu um haustið þá er Eiríkur sótti setstokkana á Breiðabólstað og var þetta þing allfjölmennt. Þeir höfðu áður haft setur fjölmennar. Eiríkur bjó um þingið skip sitt til hafs í Eiríksvogi í Öxnaey og veittu þeir Eiríki Þorbjörn Vífilsson og Víga-Styr og synir Þorbrands úr Álftafirði og Eyjólfur Æsuson úr Svíney. en Styr einn var á þinginu liðveislumanna Eiríks og dró alla menn undan Þorgesti þá er hann mátti. Styr beiddi þá Snorra goða að hann skyldi eigi fara að Eiríki eftir þingið með Þorgestlingum og hét Snorra í mót að hann mun veita honum í annað sinn þó að hann eigi vandræði að halda. Og fyrir þessi heit Styrs leiðir Snorri hjá sér þessi málaferli. En eftir þingið fóru þeir Þorgestur með mörgum skipum inn í eyjar en Eyjólfur Æsuson leyndi skipi Eiríks í Dímunarvogi og komu þeir Styr og Þorbjörn þar til móts við Eirík. Gerðu þeir Eyjólfur og Styr þá eftir dæmum Arnkels að þeir fylgdu Eiríki á sinni ferju hvor þeirra út um Elliðaey. Í þeirri ferð fann Eiríkur rauði Grænland og var þar þrjá vetur og fór síðan til Íslands og var þar einn vetur áður hann fór að byggja Grænland. En það var fjórtán vetrum fyrir kristni lögtekna á Íslandi. 25. kafli Nú er að segja frá þeim Vermundi og Þórarni svarta að þeir komu af hafi norður við Þrándheimsmynni og héldu inn í Þrándheim. Þá réð Hákon jarl Sigurðarson fyrir Noregi og fór Vermundur til jarls og gerðist honum handgenginn. Þórarinn fór vestur um haf þegar um haustið með Álfgeiri og gaf Vermundur þeim sinn hlut í skipinu og er Þórarinn eigi við þessa sögu héðan af. Hákon jarl sat að Hlöðum um veturinn. Vermundur var með honum í kærleikum. Var jarl vel til hans því að hann vissi að Vermundur var stórættaður út hér. Með jarli voru bræður tveir, sænskir að ætt. Hét annar Halli en annar Leiknir. Þeir voru menn miklu meiri og sterkari en í þann tíma fengjust þeirra jafningjar í Noregi eða víðara annars staðar. Þeir gengu berserksgang og voru þá eigi í mannlegu eðli er þeir voru reiðir og fóru galnir sem hundar og óttuðust hvorki eld né járn. En hversdaglega voru þeir eigi illir viðureignar ef eigi var í móti þeim gert en þegar hinir mestu örskiptamenn er þeim tók við að horfa. Eiríkur hinn sigursæli Svíakonungur hafði sent jarli berserkina og setti varnað á að hann skyldi gera vel til þeirra og sagði sem var að hið mesta fullting mátti að þeim verða ef til yrði gætt skapsmuna þeirra. Um vorið er Vermundur hafði verið einn vetur með jarli þá fýstist hann til Íslands og bað jarl gefa sér orlof til þeirrar ferðar. Jarl bað hann fara sem hann vildi og bað hann hugsa um áður "ef nokkurir eru þeir hlutir í mínu valdi, aðrir meir en aðrir, er þú vilt þiggja þér til framkvæmdar en báðum okkur til sæmdar og virðingar." En er Vermundur hugsaði eftir hverra hluta hann skal af jarli beiðast þá kom honum í hug að honum mundi mikillar framkvæmdar afla á Íslandi ef hann hefði slíka eftirgöngumenn sem berserkirnir voru. Og staðfestist það í skapi hans að hann mundi leita eftir ef jarlinn vildi fá honum berserkina til eftirgöngu. En það bar til er hann beiddist þessa að honum þótti Styr bróðir sinn mjög sitja yfir sínum hlut og hafa ójafnað við sig sem flesta aðra þá er hann fékk því við komið. Hugði hann að Styr mundir þykja ódælla við sig að eiga ef hann hefði slíka fylgdarmenn sem þeir bræður voru. Nú segir Vermundur jarli að hann vill þann sóma af honum þiggja að hann gefi honum til trausts og fylgdar berserkina. Jarl svarar: "Þar beiddist þú þess er mér sýnist að þér muni engi nytsemd í verða þó að eg veiti þér. Hygg eg að þeir verði þér stirðir og skapstórir þegar er þér kaupist við. Hygg eg það flestum bóndasonum ofurefli að stýra þeim eða halda hræddum þó að þeir hafi mér hlýðnir verið í sinni þjónustu." Vermundur kvaðst mundu til hætta að taka við þeim ef jarl vildi gefa þá í hans vald. Jarl bað hann leita fyrst við berserkina ef þeir vildu honum fylgja. Hann gerði svo, leitaði ef þeir vildu fara með honum til Íslands og veita honum fylgd og sporgöngu en hann hét í mót að gera vel til þeirra um þá hluti er þeim þætti sig varða og þeir kynnu honum til að segja. Berserkirnir kváðust eigi hafa sett hug sinn eftir að fara til Íslands. Létust þeir og eigi vita von þar þeirra höfðingja er þeim þætti sér hent að þjóna "en ef þú kostgæfir svo mjög Vermundur að við skulum fara til Íslands með þér máttu svo ætla að við munum því illa kunna ef þú veitir okkur eigi slíkt er við beiðum ef þú hefir föng á." Vermundur kvað það og eigi vera skyldu. Eftir það fékk hann jáyrði af þeim að fara með sér til Íslands ef það væri jarls vilji og samþykki. Nú segir Vermundur jarli hvar þá var komið. Jarl veitti þá úrskurð að berserkirnir skulu fara með honum til Íslands "ef þér þykir það þín sæmd mest ger," en bað hann svo hugsa að honum mundi fjandskapur í þykja ef hann lýkur illa við þá svo sem þeir eru nú á hans vald komnir. En Vermundur kvaðst eigi mundu þurfa til þess að taka. Eftir það fór Vermundur til Íslands með berserkina og varð vel reiðfara og kom heim í Bjarnarhöfn til bús síns hið sama sumar sem Eiríkur rauði fór til Grænlands, sem fyrr er ritað. Brátt er Vermundur kom heim vakti Halli berserkur til þess við Vermund að hann mundi fá honum kvonfang mjög sæmilegt. En Vermundur þóttist eigi vita von þeirrar konu af góðum ættum er sig mundi binda við berserk né sín forlög og hafði Vermundur undandrátt um þetta mál. En er Halli fann það sló hann á sig úlfúð og illsku og fór þá allt í þverúð með þeim. Gerðu berserkir sig stóra og ómjúka við Vermund. Tók Vermundur þá að iðrast að hann hafði berserkina á hendur tekist. Um haustið hafði Vermundur boð mikið og bauð Arnkatli goða til sín og Eyrbyggjum og Styr bróður sínum. Og er boðinu var lokið bauð Vermundur að gefa Arnkatli berserkina og kallar það best henta, en hann vill eigi þiggja. Þá leitar Vermundur ráðs við Arnkel hversu hann skal af sér koma þessu vandræði en hann lagði það til að hann skyldi gefa Styr, kallar honum best fallið að hafa slíka menn fyrir sakir ofsa og ójafnaðar. Og er Styr var brott búinn gekk Vermundur að honum og mælti: "Nú vildi eg bróðir að við legðum niður fæð þá er með okkur var áður eg fór utan en við tækjum upp holla frændsemi með góðri vináttu og þar með vil eg gefa þér menn þá er eg hefi út flutt þér til styrktar og fylgdar og veit eg eigi þeirra manna von að traust muni til hafa að stríða við þig ef þú hefir slíka sporgöngumenn sem þeir eru." Styr svarar: "Vel vil eg því taka frændi að batni frændsemi okkur en þá eina frétt hefi eg til þessa manna er þú hefir út flutt að það mun heldur vera vandræðatak en menn muni framkvæmd eða auðnu af þeim hljóta. Nú vil eg aldrei að þeir komi í mín híbýli því að ærnar eru mínar óvinsældir þó að eg hljóti eigi vandræði af þeim." "Hvert ráð gefur þú þá til frændi," segir Vermundur, "að eg komi þessu vandræði af mér?" "Annað mál er það," sagði Styr, "að eg leysi vandræði þitt en hitt að þiggja menn þessa af þér í vingjöf og það vil eg eigi. En vandræði þitt er engi maður jafnskyldur að leysa sem eg ef okkur þykir einn veg báðum." En þó að Styr mælti svo um þá kaus Vermundur að Styr tæki við berserkjunum og skilja þeir bræður nú með kærleik. Fór Styr þá heim og berserkirnir með honum og voru þeir þess eigi fúsir í fyrstu og kalla Vermund eigi eiga að selja sig né gefa sem ánauðga menn en þó kalla þeir nær sínu skapi að fylgja Styr en Vermundi. Og fóru þeirra skipti mjög líklega fyrst. Þá voru berserkirnir með Styr er hann fór vestur um fjörð að drepa Þorbjörn kjálka er bjó í Kjálkafirði. Hann átti lokrekkju sterka gerva af timburstokkum og brutu berserkirnir þegar upp svo að af gengu nafarnar fyrir utan, en þó varð Styr banamaður Þorbjarnar kjálka. 26. kafli Það haust er berserkirnir komu til Styrs varð það til tíðinda að Vigfús í Drápuhlíð fór til kolgerðar þangað sem heita Seljabrekkur og með honum þrælar hans þrír. Einn hét Svartur hinn sterki. Og er þeir komu í skóginn mælti Vigfús: "Allmikill harmur er það, og svo mun þér þykja Svartur, er þú skalt vera ánauðigur maður svo sem þú ert sterkur og drengilegur að sjá." "Víst þykir mér mikið mein að því," segir hann, "en eigi er mér það sjálfrátt." Vigfús mælti: "Hvað viltu til vinna að eg gefi þér frelsi?" "Eigi má eg það með fé kaupa, því að eg á ekki, en þá hluti er eg má mun eg enga til spara." Vigfús mælti: "Þú skalt fara til Helgafells og drepa Snorra goða en eftir það skaltu sannlega fá frelsi þitt og þar með góða kosti er eg skal veita þér." "Því mun eg eigi til leiðar koma," segir Svartur. "Eg skal ráð til setja," segir Vigfús, "það er þetta skal framkvæmt verða mannhættulaust." "Heyra vil eg það," segir Svartur. "Þú skalt fara til Helgafells og ganga í loft það er þar er yfir útidyrum og rýma fjalir í gólfinu svo að þú fáir þar lagt atgeiri í gegnum. En þá er Snorri gengur til kamars þá skaltu leggja atgeirinum í gegnum loftsgólfið í bak Snorra svo fast að út gangi um kviðinn, hlaup síðan út á ræfrið og svo ofan fyrir vegginn og lát náttmyrkrið gæta þín." Og með þessu ráði fór Svartur til Helgafells og rauf ræfrið yfir útidyrum og gekk þar inn í loftið. Það var í þann tíma er þeir Snorri sátu við málelda. Í þann tíma voru útikamrar á bæjum. En er þeir Snorri gengu frá eldinum ætluðu þeir til kamarsins og gekk Snorri fyrstur og bar undan út í dyrnar áður tilræðið Svarts varð. En Már Hallvarðsson gekk næst Snorra og lagði Svartur atgeirinum til hans og kom lagið á herðarblaðið og renndi út undir höndina og skar þar út og varð það eigi mikið sár. Svartur hljóp út og ofan fyrir vegginn. Honum varð hált á brústeinunum og féll hann fall mikið er hann kom niður og fékk Snorri tekið hann áður hann stóð upp. Voru þá hafðar af honum sannar sögur og sagði hann þá allt hversu farið hafði með þeim Vigfúsi og svo það að hann er að kolbrennu undir Seljabrekkum. Síðan var bundið sár Más. Eftir það fóru þeir Snorri sjö saman út til Drápuhlíðar. Sáu þeir, þá er þeir koma upp í hlíðina, eldinn er þeir Vigfús brenndu kolin. Þeir komu að þeim Vigfúsi óvörum og drápu Vigfús en gáfu grið húskörlum hans. Síðan fór Snorri heim en húskarlar Vigfúss sögðu þessi tíðindi heim í Drápuhlíð. Vigfús var heygður eftir um daginn. Þann sama dag fór Þorgerður kona Vigfúss inn á Bólstað að segja Arnkatli frænda sínum og bað hann taka við eftirmáli um víg Vigfúss. En Arnkell veik því af sér og kvað það koma til Kjalleklinga frænda hans og vísaði hann þessu máli helst á Styr, segir hans vera að mæla eftir Vigfús frænda sinn með því að hann vildi þó í mörgu starfa. Þormóður Trefilsson kvað vísu þessa um víg Vigfúss: Felldi fólksvaldi fyrst hins gullbyrsta velti valgaltar, Vigfús þann hétu. Slíta þar síðan sára benskárar bráð af böð-Nirði, Bjarnar arfnytja. 27. kafli Eftir þetta fór Þorgerður út undir Hraun og bað Styr mæla eftir Vigfús frænda sinn. Hann svarar: "Því hét eg Snorra goða í vor þá er hann sat hjá málum vorum Þorgestlinga að eg skyldi eigi með fjandskap ganga í mót honum um þau mál er margir væru jafnnær sem eg. Nú máttu sækja Vermund bróður minn að þessu máli eða aðra frændur vora." Eftir það fór hún út til Bjarnarhafnar og beiddi Vermund liðveislu og kallar honum vandast um "því að Vigfús trúði þér best af öllum sínum frændum." Vermundur svarar: "Skyldur er eg hér nokkuð gott til að leggja en eigi nenni eg að ganga í þetta vandræði fyrir aðra frændur vora. En vera skal eg aðveitandi bæði með framkvæmd og ráðum, slíkt er eg fæ að gert. Vil eg fyrst að þú farir út á Eyri og finnir Steinþór frænda Vigfúss. Honum er nú léttvígt og er mál að hann reyni sig í nokkurs konar málaferlum." Þorgerður svarar: "Mikið gerið þér mér fyrir þessu máli en eigi mundi eg mitt erfiði til spara ef til framkvæmdar yrði." Síðan fór hún út á Eyri og fann Steinþór og bað hann gerast formann eftirmælis þessa. Steinþór svarar: "Hví beiðir þú mig þessa? Eg er ungur maður og átt eigi hlut að málum manna en frændur Vigfúss, þeir er honum eru nánari en eg, eru meiri uppivöðslumenn en eg. Er og þess engi von að eg taki þetta mál fyrir hendur þeim en eigi mun eg skiljast við frændur mína þá er eftir þessu máli eiga að sjá." Fékk Þorgerður þar eigi önnur svör. Fór hún eftir það inn yfir fjörðu á fund Vermundar og sagði honum hvar þá var komið, kvað allt sitt mál fyrir borði verða nema hann gerðist skörungur fyrir þessu máli. Vermundur svarar: "Meiri von er að reki verði að ger þessum málum þér til hugganar. Skal eg þó til leggja enn ráð með þér ef þú vilt þér að fylgja." Hún svarar: "Flesta hluti mun eg til þess vinna." "Nú skaltu heim fara," sagði Vermundur, "og láta upp grafa Vigfús bónda þinn. Tak síðan höfuð hans og fær Arnkatli og seg honum svo að þetta höfuð mundi eigi við aðra meta að mæla eftir hann ef þess þyrfti við." Þorgerður kvaðst eigi vita hvar þessu máli mundi koma en sjá kvaðst hún að þeir spörðu hana eigi til erfiðis og skaprauna "en til mun eg þetta vinna," segir hún, "ef þá yrði þyngri hlutur óvina minna en áður." Eftir það fór hún heim og hafði þessa meðferð alla sem henni var kennd. Og er hún kom á Bólstað segir hún Arnkatli að frændur Vigfúss vildu að hann gerðist fyrirmaður að eftirmáli um víg Vigfúss en þeir hétu allir sinni liðsemd. Arnkell kvaðst sagt hafa áður hversu honum var gefið um þetta mál. Þá brá Þorgerður höfðinu undan skikkju sinni og mælti: "Hér er nú það höfuð er eigi mundi undan teljast að mæla eftir þig ef þess þyrfti við." Arnkatli brá mjög við þetta og hratt henni frá sér og mælti: "Far brott," segir hann, "og seg svo frændum Vigfúss að þeir skjöplist eigi meir í liðveislunni móti Snorra goða en eg mun í fyrirvist málanna. En svo segir mér hugur um hversu sem þetta mál fer að fyrr leggi þeir undir land en eg. En sé eg að þetta eru ráð Vermundar er þú ferð nú með en eigi mun hann þurfa að eggja mig fram hvar sem við mágar erum staddir." Síðan fór Þorgerður heim. Leið veturinn. En um vorið bjó Arnkell mál um víg Vigfúss á hendur þeim mönnum öllum er til vígs höfðu farið nema Snorra goða en Snorri lét til búa fjörráðamál við sig og áverkamál Más til óhelgi Vigfúsi og fjölmenntu hvorirtveggju til Þórsnessþings og veittu allir Kjalleklingar Arnkatli og urðu þeir fjölmennari. Hélt Arnkell fram þessum málum með mikilli freku. Og er málin komu í dóm gengu menn að og voru málin í gerð lagin með umgangi og sættarboðum góðgjarnra manna og kom svo að Snorri goði gekk til handlaga fyrir víg Vigfúss og voru þá gervar miklar fésektir. En Már skyldi vera utan þrjá vetur. En Snorri galt fé upp og lauk svo þinginu að þar var sæst á öll mál. 28. kafli Nú gerðist það næst til tíðinda, sem fyrr er ritað, að berserkir voru með Styr. Og er þeir höfðu þar verið um hríð slóst Halli á tal við Ásdísi dóttur Styrs. Hún var ung kona og sköruleg, ofláti mikill og heldur skapstór. En er Styr fann tal þeirra þá bað hann Halla eigi gera sér svívirðing eða skapraun í því að glepja dóttur hans. Halli svarar: "Það er þér engi svívirðing þó að eg tali við dóttur þína. Vil eg það og eigi gera til vanvirðu við þig. Er þér það skjótt af að segja að eg hefi svo mikinn ástarhug til hennar fellt að eg fæ það eigi úr hug mér gert. Nú vil eg," segir Halli, "leita eftir staðfastri vináttu við þig og biðja að þú giftir mér Ásdísi dóttur þína en þar í mót vil eg leggja mína vináttu og trúlega fylgd og svo mikinn styrk með krafti Leiknis bróður míns að á Íslandi skal eigi fást jafnmikil frægð í tveggja manna fylgd sem við skulum þér veita. Skal og okkur framkvæmd meir styrkja þinn höfðingskap en þó að þú giftir dóttur þína þeim bónda er mestur er í Breiðafirði. Skal það þar í mót koma að við erum eigi fésterkir. En ef þú vilt hér engan kost á gera þá mun það skilja vora vináttu. Munu þá og hvorir verða að fara með sínu máli sem líkar. Mun þá og raunlítið tjóa að vanda um tal okkart Ásdísar." En er hann hafði þetta mælt þá þagnaði Styr og þótti nokkur vandi á svörum og mælti er stund leið: "Hvort er þessa leitað með alhuga eða er þetta orðaframkast og málaleitan?" "Svo skaltu svara," segir Halli, "sem þetta sé eigi hégómatal og mun hér öll vor vinátta undir felast hversu þessu máli verður svarað." Styr mælti: "Þá vil eg þetta mál tala við vini mína og taka ráð af þeim hversu þessu skal svara." Halli mælti: "Þetta mál skaltu tala við þá menn er þér líkar, innan þriggja nátta. Vil eg eigi þessi svör láta draga fyrir mér lengur því að eg vil eigi vera vonbiðill þessa ráðs." Og eftir þetta skildu þeir. Um morguninn eftir reið Styr inn til Helgafells. Og er hann kom þar bauð Snorri honum þar að vera en Styr kvaðst tala vilja við hann og ríða síðan. Snorri spurði ef hann hefði nokkur vandamál að tala. "Svo þykir mér," sagði Styr. Snorri svarar: "Þá skulum við ganga upp á Helgafell. Þau ráð hafa síst að engu orðið er þar hafa ráðin verið." "Þér skuluð slíku ráða," sagði Styr. Síðan gengu þeir á fjallið upp og sátu þar á tali allt til kvelds. Vissi það engi maður hvað þeir töluðu. Síðan reið Styr heim. Um morguninn eftir gengu þeir Halli á tal. Spyr Halli Styr hvern stað eiga skal hans mál. Styr svarar: "Það er mál manna að þú þykir heldur félítill eða hvað skaltu til þessa vinna með því að þú hefir eigi fé fram að leggja?" Halli svarar: "Til mun eg vinna það er eg má en eigi tek eg þar fé er eigi er til." Styr svarar: "Sé eg," sagði hann, "að það mun þér mislíka ef eg gifti þér eigi dóttur mína. Nú mun eg gera sem fornir menn að eg mun láta þig vinna til ráðahags þessa þrautir nokkurar." "Hverjar eru þær?" segir Halli. "Þú skalt ryðja," segir Styr, "götu yfir hraunið út til Bjarnarhafnar og leggja hagagarð yfir hraunið mill landa vorra og gera byrgi hér fyrir innan hraunið. En að þessum hlutum fram komnum mun eg gifta þér Ásdísi dóttur mína." Halli svarar: "Eigi er eg vanur til vinnu en þó mun eg undir þetta játtast ef eg skal þá auðveldlega komast að ráðahagnum." Styr kvað þá þessu kaupa mundu. Eftir þetta tóku þeir að ryðja götuna og er það hið mesta mannvirki. Þeir lögðu og garðinn sem enn sér merki. Og eftir það gerðu þeir byrgið. En meðan þeir voru að þessu verki lét Styr gera baðstofu heima undir Hrauni og var grafin í jörð niður og var gluggur yfir ofninum, svo að utan mátti á gefa, og var það hús ákaflega heitt. Og er lokið var mjög hvorutveggja verkinu, var það hinn síðasta dag er þeir voru að byrginu, þá gekk Ásdís Styrsdóttir hjá þeim en það var nær bænum. Hún hafði tekið sinn besta búnað. En er þeir Halli mæltu við hana svarar hún engu. Þá kvað Halli vísu þessa: Hvert hafið, Gerðr, of görva, gangfögr liðar hanga, ljúg vætr að mér, leygjar, línbundin, för þína, því að í vetr, hin vitra, vangs, sákat þig ganga, hirðidís, frá húsi, húns, skrautlegar búna. Þá kvað Leiknir: Sólgrund Siggjar linda sjaldan hefr of faldið jafnhátt, öglis stéttar elds nú er skart á þellu. Hoddgrund, hvað býr undir, Hlín, oflæti þínu, hýrmælt, hóti fleira, hvítings, en vér lítum? Eftir þetta skildi með þeim. Berserkirnir gengu heim um kveldið og voru móðir mjög sem háttur er þeirra manna sem eigi eru einhama að þeir verða máttlausir mjög er af þeim gengur berserksgangurinn. Styr gekk þá í mót þeim og þakkaði þeim verk og bað þá fara í bað og hvíla sig eftir það. Þeir gerðu svo. Og er þeir komu í baðið lét Styr byrgja baðstofuna og bera grjót á hlemminn er var yfir forstofunni en hann lét breiða niður nautshúð hráblauta hjá uppganginum. Síðan lét hann gefa utan á baðið í glugg þann er yfir var ofninum. Var þá baðið svo heitt að berserkirnir þoldu eigi í baðinu og hljópu á hurðirnar. Fékk Halli brotið hlemminn og komst upp og féll á húðinni. Veitti Styr honum á banasár. En er Leiknir vildi hlaupa upp úr dyrunum lagði Styr í gegnum hann og féll hann inn í baðstofuna og lést þar. Síða lét Styr veita umbúnað líkum þeirra. Voru þeir færðir út í hraunið og kasaðir í dal þeim er þar er í hrauninu er svo djúpur að engan hlut sér úr nema himin yfir sig. Það er við sjálfa götuna. Yfir grefti berserkjanna kvað Styr vísu: Sýndist mér sem myndi móteflandar spjóta Ála ekki dælir Él-herðöndum verða. Uggi eg eigi seggja ofrgang of mig strangan. Nú hefr bilgrönduðr brandi berserkjum stað merktan. En er Snorri goði spyr þetta reið hann út undir Hraun og sátu þeir Snorri og Styr enn allan dag. En af tali þeirra kom það upp að Styr fastnaði Snorra goða Ásdísi dóttur sína og tókust þessi ráð um haustið eftir og var það mál manna að hvortveggja þótti vaxa af þessum tengdum. Var Snorri goði ráðagerðarmaður meiri og vitrari en Styr atgöngumeiri. Báðir voru þeir frændmargir og fjölmennir innan héraðs. 29. kafli Þóroddur hét maður. Hann var ættaður af Meðalfellsströnd, skilgóður maður. Hann var farmaður mikill og átti skip í ferðum. Þóroddur hafði siglt kaupferð vestur til Írlands, til Dyflinnar. Í þann tíma hafði Sigurður jarl Hlöðvésson í Orkneyjum herjað til Suðureyja og allt vestur í Mön. Hann lagði gjald á Manarbyggðina. Og er þeir höfðu sæst setti jarl eftir menn að bíða skattsins en hann var mest goldinn í brenndu silfri. En jarl sigldi þá undan norður til Orkneyja. En er þeir voru seglbúnir er skattsins biðu tóku þeir útsunnanveður. Og er þeir höfðu siglt um stund gekk veður til landsuðurs og austurs og gerði storm mikinn og bar þá norður um Írland og brutu þar skipið í spón við ey eina óbyggða. Og er þeir voru þar að komnir bar þar að þeim Þórodd Íslending er hann sigldi úr Dyflini. Jarlsmenn kölluðu á kaupmenn til hjálpar sér. Þóroddur lét skjóta báti og gekk þar á sjálfur. En er þeir fundust hétu jarlsmenn á Þórodd til hjálpar sér og buðu honum fé til að hann flytti þá heim til Orkneyja á fund Sigurðar jarls en Þóroddur þóttist það eigi mega er hann var áður búinn til Íslandsferðar. En þeir skoruðu á hann fast því að þeim þótti við liggja fé sitt og frelsi að þeir væru eigi upp leiddir á Írland eða Suðureyjar þar sem þeir höfðu áður herjað. Og svo kom að hann seldi þeim bátinn frá hafskipinu og tók þar við mikinn hlut af skattinum. Héldu þeir síðan bátinum til Orkneyja en Þóroddur sigldi bátlaust til Íslands og kom sunnan að landinu. Hélt hann síðan vestur fyrir og sigldi inn á Breiðafjörð og kom með heilu í Dögurðarnes og fór um haustið til vistar með Snorra goða til Helgafells. Hann var síðan kallaður Þóroddur skattkaupandi. Þetta var litlu eftir víg Þorbjarnar digra. Þann vetur var að Helgafelli Þuríður, systir Snorra goða, er Þorbjörn digri hafði átt. Litlu eftir það er Þóroddur kom út hafði hann uppi orð sín og bað Snorra goða að hann gifti sér Þuríði systur sína. En með því að hann var auðigur að fé og Snorri vissi góð skil á honum og hann sá að hún þurfti mjög forvistu, við þetta allt saman sýndist Snorra að gifta honum konuna og veitti hann brúðkaup þeirra um veturinn þar að Helgafelli. En um vorið eftir tók Þóroddur við búi að Fróðá og gerðist hann góður bóndi og skilríkur. En þegar Þuríður kom til Fróðár vandi Björn Ásbrandsson þangað komur sínar og var það alþýðumál að með þeim Þuríði væru fíflingar. Tók Þóroddur þá að vanda um komur hans og hafði eigi að sök. Þá bjó Þórir viðleggur að Arnarhvoli. Voru synir hans þá vaxnir, Örn og Valur, og voru hinir efnilegustu menn. Þeir lögðu Þóroddi til ámælis að hann þoldi Birni slíka skömm sem hann veitti honum og buðust þeir til fylgdar með Þóroddi ef hann vildi ráða bætur á komum Bjarnar. Það var eitt sinn að Björn kom til Fróðár að hann sat á tali við Þuríði. En Þóroddur var jafnan vanur inni að sitja þá er Björn var þar en nú sést hann hvergi. Þuríður mælti: "Hugsa þú svo um ferðir þínar Björn," sagði hún, "að eg hygg Þóroddur ætli nú af að ráða hingaðkomur þínar og get eg að þeir hafi farið á veg fyrir þig og mun hann ætla að þér skulið eigi jafnliða finnast." Þá kvað Björn vísu þessa: Guls mundum við vilja viðar og blás í miðli, grand fæ eg af stoð stundum strengs, þenna dag lengstan, alls í aftan, þella, eg tegumk sjálfr að drekka oft horfinnar erfi, armlinns, gleði minnar. Eftir það tók Björn vopn sín og gekk í brott og ætlar heim. En er hann kom upp um Digramúla hljópu upp fyrir honum fimm menn. Þar var Þóroddur, húskarlar hans tveir og synir Þóris viðleggs. Þeir veittu Birni atgöngu en hann varðist vel og drengilega. Gengu þeir fastast að Þórissynir. Þeir veittu honum áverka en hann varð banamaður beggja þeirra. Eftir það leitaði Þóroddur undan með húskarla sína og var sár lítt en þeir ekki. Björn gekk leið sína þar til er hann kom heim og gekk til stofu og bað húsfreyja griðkonu að vinna honum beina. Og er hún kom í stofu með ljós þá sá hún að Björn var blóðugur mjög. Gekk hún þá fram og sagði Ásbrandi föður hans að Björn var blóðugur heim kominn. Gekk Ásbrandur í stofu og spurði hann hví Björn var blóðugur "eða hafið þið Þóroddur fundist?" Björn svarar og segir að svo var. Ásbrandur spurði hversu farið hefðu viðskipti þeirra. Björn kvað: Munat hyrlesti hraustum hríðar mér að stríða, heldr hef eg vígi valdið Viðleggs sona tveggja, sem vígbalkar válki valdr geymi-Bil falda eða dalsveigi deigum Draupnis skatt að kaupa. Síðan batt Ásbrandur sár hans og varð hann græddur að heilu. Þóroddur sótti Snorra goða að eftirmáli um víg Þórissona og lét Snorri búa mál til Þórsnessþings en synir Þorláks á Eyri veittu Breiðvíkingum að málum þessum. Og urðu þær málalyktir að Ásbrandur gekk til handsala fyrir Björn son sinn og hélt upp fébótum fyrir vígin en Björn var sekur ger utan um þrjá vetur og fór hann í brott samsumars. Það sama sumar fæddi Þuríður að Fróðá sveinbarn og var nefndur Kjartan. Óx hann upp heima að Fróðá og var snemma mikill og efnilegur. En er Björn kom um haf fór hann suður til Danmarkar og þaðan suður til Jómsborgar. Þá var Pálna-Tóki fyrir Jómsvíkingum. Björn gekk þar í lög þeirra og var þar kappi kallaður. Hann var þá í Jómsborg er Styrbjörn hinn sterki vann hana. Björn fór og til Svíþjóðar er Jómsvíkingar veitu Styrbirni. Hann var og í orustunni á Fýrisvöllum þá er Styrbjörn féll og komst þaðan á skóg með öðrum Jómsvíkingum. Og meðan Pálna-Tóki lifði var Björn með honum og þótti hinn besti drengur og hinn hraustasti í öllum mannraunum. 30. kafli Nú skal segja frá Þórólfi bægifót. Hann tók nú að eldast fast og gerðist illur og æfur við ellina og mjög ójafnaðarfullur. Lagðist og mjög ómjúkt á með þeim Arnkatli feðgum. Það var einn dag að Þórólfur reið inn til Úlfarsfells að finna Úlfar bónda. Hann var forverksmaður góður og tekinn til þess að honum hirðist skjótar hey en öðrum mönnum. Hann var og svo fésæll að fé hans dó aldrei af megri eða drephríðum. En er þeir Þórólfur fundust spurði Þórólfur hvert ráð Úlfar gæfi honum hversu hann skyldi haga verksháttum sínum eða hversu honum segði hugur um sumar hversu þerrisamt vera mundi. Úlfar svarar: "Eigi kann eg þér annað ráð að kenna en sjálfum mér. Eg mun láta bera út ljá í dag og slá undir sem mest má þessa viku alla því að eg hygg að hún muni verða regnsöm en eg get að eftir það mun verða gott til þerra hinn næsta hálfan mánuð." Fór þetta svo sem hann sagði því að það fannst oft á að hann kunni gerr veður að sjá en aðrir menn. Síðan fór Þórólfur heim. Hann hafði með sér mart verkmanna. Lét hann nú og þegar taka til engiverka. Veður fór þannig sem Úlfar hafði sagt. Þeir Þórólfur og Úlfar áttu engi saman upp á hálsinn. Þeir slógu fyrst hey mikið hvorirtveggju. Síðan þurrkuðu þeir og færðu í stórsæti. Það var einn morgun snemma að Þórólfur stóð upp. Sá hann þá út. Var veður þykkt og hugði hann að glepjast mundi þerririnn. Bað hann þræla sína upp standa og aka saman heyi og bað þá að vinna sem mest um daginn "því að mér sýnist veður eigi trúlegt." Þrælarnir klæddust og fóru til heyverks en Þórólfur hlóð heyinu og eggjaði á fast um verkið að sem mest gengi fram. Þenna morgun sá Úlfar út snemma og er hann kom inn spurðu verkmenn að veðri. Hann bað þá sofa í náðum "veður er gott," sagði hann, "og mun skína af í dag. Skuluð þér slá í töðu í dag en vér munum annan dag hirða hey vort, það er vér eigum upp á hálsinn." Fór svo um veðrið sem hann sagði. Og er á leið kveld sendi Úlfar mann upp á hálsinn að sjá um andvirki sitt það er þar stóð. Þórólfur lét aka þrennum eykjum um daginn og höfðu þeir hirt heyið að nóni það er hann átti. Þá bað hann þá aka heyi Úlfars í garð sinn. Þeir gerðu sem hann mælti. En er sendimaður Úlfars sá það hljóp hann og sagði Úlfari. Úlfar fór upp á hálsinn og var óður mjög og spyr hví Þórólfur rændi sig. Þórólfur kvaðst eigi hirða hvað hann sagði og var málóði og illur viðureignar og hélt þeim við áhöld. Sá Úlfar þá engan sinn kost annan en verða á brottu. Fer Úlfar þá til Arnkels og segir honum skaða sinn og bað hann ásjá, lést ella allur mundu fyrir borði verða. Arnkell sagðist mundu beiða föður sinn bóta fyrir heyið en kvað sér þó þungt hug segja um að nokkuð mundi að sök hafa. Og er þeir feðgar fundust bað Arnkell föður sinn bæta Úlfari heytökuna en Þórólfur kvað þræl þann helsti auðgan. Arnkell bað hann gera fyrir sín orð og bæta honum heyið. Þórólfur kveðst ekki gera þar fyrir nema versnaði hlutur Úlfars og skildust þeir við það. En er Arnkell fann Úlfar segir hann honum hversu Þórólfur hefir svarað. Það fannst á Úlfari að honum þótti sem Arnkell hefði lítt fylgt málinu og kvað hann ráða slíku við föður sinn ef hann vildi. Arnkell galt Úlfari fyrir heyið slíkt verð sem honum líkaði. Og er þeir feðgar fundust í annað sinn heimti Arnkell enn heyverð að föður sínum en Þórólfur lét eigi batna um svörin og skildu þeir þá reiðir. Um haustið eftir lét Arnkell reka af fjalli yxn sjö er Þórólfur faðir hans átti og lét drepa alla í bú sitt. Þetta líkaði Þórólfi stórilla og heimti verð af Arnkatli en Arnkell kvað þá skyldu koma fyrir heyið Úlfars. Þá líkaði Þórólfi miklu verr en áður og kallast þetta af Úlfari hlotið hafa, kvað hann sig skyldu fyrir finna. 31. kafli Þenna vetur um jól hafði Þórólfur drykkju mikla og veitti kappsamlega þrælum sínum. En er þeir voru drukknir eggjar hann þá að fara inn til Úlfarsfells og brenna Úlfar inni og hét að gefa þeim þar til frelsi. Þrælarnir sögðust þetta mundu vinna til frelsis sér ef hann efndi orð sín. Síðan fóru þeir sex saman inn til Úlfarsfells. Tóku þeir viðköst og drógu að bænum og slógu eldi í. Í þenna tíma sátu þeir Arnkell við drykkju á Bólstað. Og er þeir gengu til svefns sáu þeir eld til Úlfarsfells, fóru þá þegar til og tóku þrælana en slökktu eldinn. Voru þá enn lítt brennd húsin. Um morguninn eftir lét Arnkell flytja þrælana inn í Vaðilshöfða og voru þeir þar hengdir allir. Eftir það handsalaði Úlfar Arnkatli fé sitt allt og gerðist hann þá varnaðarmaður Úlfars. Þetta handsal líkaði illa Þorbrandssonum því að þeir þóttust eiga allt fé eftir Úlfar, leysingja sinn, og tókst af þessu fæð mikil með þeim Arnkatli og Þorbrandssonum og máttu þeir þaðan af eigi leika saman eiga. En áður höfðu þeir leikist við og var Arnkell þó sterkastur að leikum. En sá maður tók best í móti honum og var annar sterkastur er hét Freysteinn bófi og var fóstri Þorbrands og kenningarson því að það var flestra manna sögn að hann væri hans son en ambátt var móðir hans. Hann var dregilegur maður og mikill fyrir sér. Þórólfi bægifót líkaði stórilla við Arnkel er þrælarnir voru drepnir og beiddi bóta fyrir en Arnkell synjaði þverlega að gjalda fyrir þá nokkurn pening. Líkaði Þórólfi nú verr en áður. Það var einn dag að Þórólfur reið út til Helgafells að finna Snorra goða og bauð Snorri honum þar að vera en Þórólfur kvaðst eigi þurfa að eta mat hans "er eg því hér kominn að eg vil að þú réttir hlut minn því að eg kalla þig héraðshöfðinja og skyldan að rétta þeirra manna hlut er áður eru vanhluta." "Fyrir hverjum liggur hlutur þinn undir, bóndi?" sagði Snorri. "Fyrir Arnkatli syni mínum," segir Þórólfur. Snorri mælti: "Það skaltu eigi kæra því að þér á svo hver hlutur að þykja sem honum því að hann er betri maður en þú." "Þann veg er eigi," segir hann, "því að hann veitir mér nú mestan ágang. Vil eg nú gerast vinur þinn fullkominn, Snorri, en þú tak við eftirmálum um þræla mína er Arnkell hefir drepa látið og mun eg eigi mæla mér allar bæturnar." Snorri svarar: "Eigi vil eg ganga í deilu með ykkur feðgum." Þórólfur svarar: "Engi ertu vinur Arnkels. En það kann vera að þér þyki eg féglöggur en nú skal eigi það. Eg veit," sagði hann, "að þú vilt eiga Krákunes og skóginn með er mest gersemi er hér í sveit. Nú mun eg þetta allt handsala þér en þú mæl eftir þræla mína og fylg því svo skörulega að þú vaxir af en þeir þykist ofgert hafa er mig svívirtu. Vil eg og engum manni hlífa láta þeim er hér hafa hlut í átt hvort sem hann er meiri eða minni minn vandamaður." Snorri þóttist mjög þurfa skóginn. Og er svo sagt að hann tók handsölum á landinu og tók við eftirmáli þrælanna. Reið Þórólfur síðan heim og undi vel við en þetta mæltist lítt fyrir af öðrum mönnum. Um vorið lét Snorri búa mál til Þórsnessþings á hendur Arnkatli um þræladrápið. Fjölmenntu þeir báðir til þingsins og hélt Snorri fram málum. Og er mál koma í dóm kvaddi Arnkell sér bjargkviðar og færði það til varna að þrælarnir voru teknir með kveiktum eldi til bæjarbrennu. Þá færði Snorri það fram að þrælarnir voru óhelgir á þeim vettvangi "en það að þér færðuð þá inn í Vaðilshöfða og drápuð þá þar, það hygg eg að þeir væru þar eigi óhelgir." Hélt þá Snorri fram málinu og eyddi bjargkviðnum Arnkels. Eftir það áttu menn hlut í að sætta þá og var sættum á komið. Skyldu þeir bræður gera um málið, Styr og Vermundur. Þeir dæmdu fyrir þrælana tólf aura fyrir hvern, gjaldist féið þegar á þinginu. Og er féið var goldið fékk Snorri Þórólfi sjóðinn. Hann tók við og mælti: "Eigi ætlaði eg til þess þá er eg fékk þér land mitt að þú mundir þessu svo lítilmannlega fylgja og það veit eg að eigi mundi Arnkell þessa hafa varnað mér að eg hefði slíkar bætur fyrir þræla mína ef eg hefði undir hann lagið." Snorri svarar: "Það kalla eg að þú sért skammlaus af þessu en eigi vil eg veðsetja virðing mína til móts við illgirni þína og ranglæti." Þórólfur svarar: "Það er og mest von að eg sæki þig eigi oftar að málum og sofi yður þó eigi öll vá héraðsmönnum." Eftir þetta fóru menn af þinginu og undu þeir Arnkell og Snorri illa við þessar málalyktir en Þórólfur þó verst. 32. kafli Svo er sagt að það gerðist nú til tíðinda að Örlygur á Örlygsstöðum tók sótt. Og er að honum tók að líða sat Úlfar bróðir hans yfir honum. Hann andaðist af þessi sótt. En er Örlygur var látinn sendi Úlfar þegar eftir Arnkatli. Fór Arnkell þegar á Örlygsstaði og tóku þeir Úlfar fé allt undir sig það er þar stóð saman. En er Þorbrandssynir spurðu andlát Örlygs fóru þeir á Örlygsstaði og veittu tilkall um fé það er þar stóð saman og kalla sína eign það er leysingi þeirra hafði átt en Úlfar kvaðst arf eiga eftir bróður sinn að taka. Þeir spurðu hvern hlut Arnkell vildi að eiga. Arnkell kvað Úlfar óræntan skyldu fyrir hverjum manni meðan félag þeirra væri ef hann mætti ráða. Fóru Þorbrandssynir þá í brott og fyrst út til Helgafells og segja Snorra goða og beiddu hann liðveislu en Snorri goði kvaðst eigi mundu þetta mál leggja í þrætur við Arnkel með því að þeim hafði svo sleppt til tekist í fyrstunni að þeir Arnkell höfðu fyrri komið höndum á féið. Þorbrandssynir kváðu hann eigi mundu meira stjórna ef hann hirti eigi um slíkt. Þetta haust eftir hafði Arnkell inni haustboð mikið en það var vandi hans að bjóða Úlfari vin sínum til allra boða og leiða hann jafnan með gjöfum út. Þann dag er menn skyldu frá boðinu fara af Bólstað reið Þórólfur bægifótur heiman. Hann fór að finna Spá-Gils vin sinn, hann bjó í Þórsárdal á Spá-Gilsstöðum, og bað hann ríða með sér inn á Úlfarsfellsháls. Þræll Þórólfs fór með honum. Og er þeir komu inn á hálsinn þá mælti Þórólfur: "Þar mun Úlfar fara frá boðinu og meiri von að hann hafi gjafir sæmilegar með að fara. Nú vildi eg Spá-Gils," segir hann, "að þú færir mót honum og sætir fyrir honum undir garðinum að Úlfarsfelli og vil eg að þú drepir hann. En þar til vil eg gefa þér þrjár merkur silfurs og eg skal bótum upp halda fyrir vígið. En þá er þú hefir drepið Úlfar skaltu taka af honum gripi þá er hann hefir þegið af Arnkatli. Þú skalt hlaupa út með Úlfarsfelli til Krákuness. En ef nokkurir menn fara eftir þér, lát þá skóginn hlífa þér. Far síðan á minn fund og svo skal eg til sjá að þig skal eigi saka." En með því að Spá-Gils var ómegðarmaður og mjög féþurfi þá tók hann við flugu þessi og fór utan undir túngarðinn að Úlfarsfelli. Sá hann þá að Úlfar gekk neðan frá Bólstað og hafði skjöld góðan er Arnkell hafði gefið honum og sverð búið. Og er þeir fundust beiddist Spá-Gils að sjá sverðið. Hann hældi Úlfari mjög og kvað hann vera göfgan mann er hann þótti þess verður að þiggja hinar sæmilegustu gjafir af höfðingjum. Úlfar vatt við skegginu og seldi honum sverðið og skjöldinn. Gils brá þegar sverðinu og lagði í gegnum Úlfar. Eftir það hljóp hann út með Úlfarsfelli til Krákuness. Arnkell var úti staddur. Hann sá hvar maður hljóp og hafði skjöld og þóttist kenna skjöldinn. Kom honum í hug að Úlfar mundi eigi hafa skjöldinn látið sjálfráður. Kvaddi Arnkell þá menn til að fara eftir manninum "en með því," segir hann, "að hér hafa komið fram ráð föður míns og hafi þessi maður veitt Úlfari bana, þá skuluð þér þegar drepa hann hver sem hann er og látið hann eigi koma mér í augsýn." Þá gekk Arnkell upp til Úlfarsfells. Fundu þeir þar Úlfar dauðan. Þórólfur bægifótur sá að Spá-Gils hljóp út með Úlfarsfelli og hafði skjöld. Þóttist hann þá vita hversu farið hafði með þeim Úlfari. Þá mælti hann við þrælinn er honum fylgdi: "Nú skaltu fara inn á Kársstaði og segja Þorbrandssonum að þeir fari til Úlfarsfells og láti nú eigi ræna sig leysingjaarfinum sem fyrr því að nú er Úlfar drepinn." Eftir það reið Þórólfur heim og þóttist nú hafa vel sýslað. En þeir er eftir Spá-Gilsi hljópu fengu tekið hann út við klif er upp ríður úr fjörunni. Fengu þeir þá af honum sannar sögur. Og er hann hafði sagt allt sem farið hafði tóku þeir hann af lífi og kösuðu hann þar við klifið en þeir tóku gripina og færðu Arnkatli. Þræll Þórólfs kom á Kársstaði og sagði Þorbrandssonum orðsending Þórólfs. Þá fóru þeir út til Úlfarsfells og er þeir komu þar var Arnkell þar fyrir og mart manna með honum. Þá veittu Þorbrandssynir tilkall um fé það er Úlfar hafði átt en Arnkell leiddi fram vottasögu þeirra er við voru handsal þeirra Úlfars og kvaðst það halda mundu því að hann kvað þar eigi ósáttir á hafa gengið að lögum, bað þá eigi ákall veita um fé þetta því að hann kvaðst halda mundu sem föðurarfi sínum. Sáu Þorbrandssynir þá sinn kost að hverfa frá. Fóru þeir þá enn út til Helgafells og sögðu Snorra goða hvar þá var komið og báðu hann liðveislu. Snorri kvað enn farið hafa sem fyrr að þeir höfðu orðið tafli seinni en Arnkell "og munuð þér", sagði hann, "eigi þrífa í hendur honum eftir þessum peningum með því að hann hefir áður tekið undir sig lausafé en löndin liggja yður öllum jafnnær og munu þeir þau hafa sem handsterkari eru. En þess er þó meiri von að Arnkell hafi hér af meira hlut sem af öðrum yðrum skiptum. Er það og satt að segja að má yður það er yfir margan gengur því að Arnkell situr nú yfir hvers manns hlut hér í héraði og mun það svo vera meðan hann lifir hvort sem það er lengur eða skemur." Þorleifur kimbi svarar: "Satt segir þú það Snorri. Má það og kalla vorkunn að þú réttir eigi vorn hlut við Arnkel því að þú heldur engu máli til fulls við hann því er þið eigist við með ykkur að skipta." Eftir það fóru þeir Þorbrandssynir heim og líkaði þeim allþungt. 33. kafli Snorri goði lét nú vinna Krákunesskóg og mikið að gera um skógarhöggið. Þórólfi bægifót þótti spillast skógurinn. Reið Þórólfur þá út til Helgafells og beiddi Snorra að fá sér aftur skóginn og kveðst hafa léð honum en eigi gefið. Snorri kvað það skyldu skýrra vera þá er þeir bera um er við handsalið voru, kvaðst og eigi skyldu skóginn láta nema þeir bæru af honum. Þórólfur reið þá í brott og var í allillu skapi. Hann reið þá inn á Bólstað að finna Arnkel son sinn. Arnkell fagnar vel föður sínum og spyr að erindum hans. Þórólfur svarar: "Það er erindi mitt hingað að eg sé missmíði á að fæð er með okkur. Vildi eg að nú legðum við það niður og tækjum upp frændsemi okkra því að það er óskaplegt að við séum ósáttir því að mér þætti sem við mundum miklir verða hér í héraði við harðfengi þína en ráðagerðir mínar." "Því betur þætti mér," segir Arnkell, "er fleira væri með okkur." "Það vil eg," sagði Þórólfur, "að við höfum upphaf að sættargerð okkarri og vináttu að við heimtum Krákunesskóg að Snorra goða því að mér þykir það verst er hann skal sitja yfir hlut okkrum en hann vill nú eigi lausan láta skóginn fyrir mér og kallar að eg hafi gefið honum en það er lygð," segir hann. Arnkell svarar: "Eigi gerðir þú það til vináttu við mig er þú fékkst Snorra skóginn og mun eg eigi gera það fyrir róg þitt að deila við Snorra um skóginn. En veit eg að hann hefir eigi réttar heimildir á skóginum. En eigi vil eg að þú hafir það fyrir illgirni þína að gleðjast af deilu okkarri." "Það hygg eg," segir Þórólfur, "að meir komi þar til lítilmennska en þú sparir að eg hendi gaman að deilu ykkarri." "Haf þú það fyrir satt sem þú vilt þar um," segir Arnkell, "en eigi mun eg svo búið deila um skóginn við Snorra." Við þetta skildu þeir feðgar. Fór Þórólfur heim og unir stórilla sínum hlut og þykist nú eigi sinni ár fyrir borð koma. Þórólfur bægifótur kom heim um kveldið og mælti við engan mann. Hann settist niður í öndvegi sitt og mataðist eigi um kveldið. Sat hann þar eftir er menn fóru að sofa. En um morguninn, er menn stóðu upp, sat Þórólfur þar enn og var dauður. Þá sendi húsfreyja mann til Arnkels og bað segja honum andlát Þórólfs. Reið þá Arnkell upp í Hvamm og nokkurir heimamenn hans. Og er þeir komu í Hvamm varð Arnkell þess vís að faðir hans var dauður og sat í hásæti en fólk allt var óttafullt því að öllum þótti óþokki á andláti hans. Gekk Arnkell nú inn í eldaskálann og svo inn eftir setinu á bak Þórólfi. Hann bað hvern að varast að ganga framan að honum meðan honum voru eigi nábjargir veittar. Tók Arnkell þá í herðar Þórólfi og varð hann að kenn aflsmunar áður hann kæmi honum undir. Síðan sveipaði hann klæðum að höfði Þórólfi og bjó um hann eftir siðvenju. Eftir það lét hann brjóta vegginn á bak honum og draga hann þar út. Síðan voru yxn fyrir sleða beittir. Var Þórólfur þar í lagður og óku honum upp í Þórsárdal og var það eigi þrautarlaust áður hann kom í þann stað sem hann skyldi vera. Dysjuðu þeir Þórólf þar rammlega. Eftir það reið Arnkell heim í Hvamm og kastaði sinni eign á fé það allt er þar stóð saman og faðir hans hafði átt. Var Arnkell þar þrjár nætur og var þessa stund tíðindalaust. Fór hann síðan heim. 34. kafli Eftir dauða Þórólfs bægifóts þótti mörgum mönnum verra úti þegar er sólina lægði. En er á leið sumarið urðu menn þess varir að Þórólfur lá eigi kyrr. Máttu menn þá aldrei í friði úti vera þegar er sól settist. Það var og með að yxn þeir er Þórólfur var ekinn á urðu tröllriða, og allt fé það er nær kom dys Þórólfs ærðist og æpti til bana. Smalamaður í Hvammi kom svo oft heim að Þórólfur hafði eltan hann. Sá atburður varð um haustið í Hvammi að hvorki kom heim smalamaður né féið og um morguninn var leita farið og fannst smalamaður dauður skammt frá dys Þórólfs. Var hann allur kolblár og lamið í hvert bein. Var hann dysjaður hjá Þórólfi en fénaður allur, sá er verið hafði í dalnum, fannst sumur dauður en sumur hljóp á fjöll og fannst aldrei. En ef fuglar settust á dys Þórólfs féllu þeir niður dauðir. Svo gerðist mikill gangur að þessu að engi maður þorði að beita upp í dalinn. Oft heyrðu menn úti dunur miklar um nætur í Hvammi. Urðu menn og þess varir að oft var riðið skálanum. Og er vetur kom sýndist Þórólfur oft heima á bænum og sótti mest að húsfreyju. Varð og mörgum manni að þessu mein en henni sjálfri hélt við vitfirring. Svo lauk þessu að húsfreyja lést af þessum sökum. Var hún og færð upp í Þórsárdal og var dysjuð hjá Þórólfi. Eftir þetta stukku menn burt af bænum. Tók Þórólfur nú að ganga svo víða um dalinn að hann eyddi alla bæi í dalnum. Svo var og mikill gangur að afturgöngum hans að hann deyddi suma menn en sumir stukku undan. En allir menn þeir er létust voru sénir í ferð með Þórólfi. Kærðu menn nú þetta vandkvæði mjög. Þótti mönnum Arnkell eiga að ráða bætur á. Arnkell bauð þeim öllum til sín er það þótti vildara en vera annars staðar. En hvar sem Arnkell var staddur varð aldrei þar mein að Þórólfi og sveitungum hans. Svo voru allir menn hræddir við afturgöngur Þórólfs að engir menn þorðu að fara ferða sinna, þó að erindi ættu, um veturinn. En er af leið veturinn voraði vel. Og er þeli var úr jörðu sendi Arnkell mann inn á Kársstaði eftir Þorbrandssonum og bað þá fara til með sér að færa Þórólf brott úr Þórsárdal og leita annars legstaðar. Jafnskylt var öllum mönnum í lögum þeirra að færa dauða menn til graftrar sem nú ef þeir eru kvaddir. En er Þorbrandssynir heyrðu þetta kváðu þeir sér enga nauðsyn til bera að leysa vandkvæði Arnkels eða manna hans. Þá svarar Þorbrandur karl: "Það er nauðsyn," segir hann, "að fara ferðir þær allar er mönnum eru lögskuldir til og eruð þér nú þess beiddir er þér eigið eigi að synja." Þá mælti Þóroddur við sendimanninn: "Far þú og seg Arnkatli að eg mun fara ferð þessa fyrir oss bræður og kem eg til Úlfarsfells og finnumst þar." Nú fór sendimaðurinn og sagði Arnkatli. Bjó hann nú ferð sína og voru þeir tólf saman. Höfðu þeir með sér eyki og graftól. Fóru þeir fyrst til Úlfarsfells og fundu þar Þórodd Þorbrandsson og voru þeir þrír saman. Þeir fóru upp yfir hálsinn og komu í Þórsárdal og til dysjar Þórólfs, brjóta dysina og finna Þórólf þar ófúinn og var hann nú hinn illilegasti. Þeir tóku hann upp úr gröfinni og lögðu hann í sleða og beittu fyrir tvo sterka yxn og drógu hann upp á Úlfarsfellsháls og voru þá þrotnir yxnirnir og teknir aðrir og drógu hann inn á hálsinn. Ætlaði Arnkell að færa hann inn á Vaðilshöfða og jarða hann þar. En er þeir komu inn á hálsbrúnina þá ærðust yxnirnir og urðu þegar lausir og hljópu þegar af hálsinum fram og stefndu út með hlíðinni fyrir ofan garð að Úlfarsfelli og þar út til sævar og voru þá sprungnir báðir. En Þórólfur var þá svo þungur að þeir fengu hvergi komið honum talsvert. Færðu þeir hann þá á einn lítinn höfða er þar var hjá þeim og jörðuðu hann þar og heitir þar síðan Bægifótshöfði. Lét Arnkell síðan leggja garð um þveran höfðann fyrir ofan dysina svo hávan að eigi komst yfir nema fugl fljúgandi og sér enn þess merki. Lá Þórólfur þar kyrr alla stund meðan Arnkell lifði. 35. kafli Snorri goði lét vinna Krákunesskóg allt að einu þó að Þórólfur bægifótur hefði um vandað en það fannst á Arnkatli goða að honum þótti eigi að lögum farið hafa heimildartakan á skóginum. Þótti honum Þórólfur hafa gert arfskot í því er hann hafði fengið Snorra goða skóginn. Það var eitt sumar er Snorri sendi þræla sína að vinna skóginn og hjuggu þeir timbur mart og hlóðu saman og fóru heim eftir það. En er timbrið þornaði lét Arnkell sem hann mundi heim bera timbrið en það varð þó eigi en þó bað hann smalamann sinn verða varan við þá er Snorri léti sækja timbrið og segja sér. En er þurr var viðurinn sendi Snorri þræla sína þrjá að sækja viðinn. Hann fékk til Hauk, fylgdarmann sinn, að fylgja þrælunum til styrks við þá. Fóru þeir síðan og bundu timbrið á tólf hesta, sneru síðan heim á leið. Smalamaður Arnkels varð var við ferð þeirra og segir Arnkatli. Hann tók vopn sín og reið eftir þeim og gat farið þá út frá Svelgsá, milli og Hóla, og þegar hann kemur eftir þeim hljóp Haukur af baki og lagði til Arnkels með spjóti, kom það í skjöldinn og varð hann eigi sár. Þá hljóp Arnkell af baki og lagði til Hauks með spjóti og kom það á hann miðjan og féll hann þar sem nú heitir Hauksá. Og er þrælarnir sáu fall Hauks tóku þeir á rás og hljópu heim á leið og elti Arnkell þá allt um Öxnabrekkur. Hvarf þá Arnkell aftur og rak heim með sér viðarhestana, tók af þeim viðinn en lét lausa hestana og festi reipin upp á þá. Var þeim síðan vísað út með fjalli. Ganga þá hestarnir til þess er þeir komu heim til Helgafells. Spurðust nú þessi tíðindi. Stóð allt kyrrt þessi misseri. En um vorið eftir bjó Snorri goði til vígsmálið Hauks til Þórsnessþings en Arnkell bjó frumhlaupið til óhelgi Hauki. Og fjölmenntu mjög hvorirtveggju til þingsins og gengu með miklu kappi að þessum málum. En þær urðu málalyktir að Haukur varð óheilagur að frumhlaupinu og ónýttust mál fyrir Snorra goða og riðu við það heim af þinginu. Voru þá dylgjur miklar með mönnum um sumarið. 36. kafli Þorleifur hét maður. Hann var austfirskur og hafði orðið sekur um konumál. Hann kom til Helgafells um haustið og beiddi Snorra goða viðtöku en hann veik honum af höndum og töluðu þeir mjög lengi áður hann fór á brott. Eftir það fór Þorleifur inn á Bólstað og kom þar um kveldið og var þar aðra nótt. Arnkell stóð upp snemma um morguninn og negldi saman útihurð sína. En er Þorleifur reis upp gekk hann til Arnkels og beiddi hann viðtöku. Hann svarar heldur seinlega og spyr ef hann hefir fundið Snorra goða. "Fann eg hann," segir Þorleifur, "og vildi hann engan kost á gera að taka við mér enda er mér lítið um," segir Þorleifur, "að veita þeim manni fylgd er jafnan vill sinn hlut láta undir liggja við hvern mann sem um er að eiga." "Eigi kemur mér það í hug," segir Arnkell, "að Snorri kaupi sínu kaupi betur þótt hann gefi þér mat til fylgdar." "Hér vil eg á halda um viðtökuna Arnkell sem þú ert," segir Þorleifur. "Eigi er eg vanur," segir Arnkell, "að taka við utanhéraðsmönnum." Áttust þeir þar við um hríð. Hélt Þorleifur á um málið en Arnkell veik af höndum. Þá boraði Arnkell hurðarokann og lagði niður meðan tálguöxina. Þorleifur tók hana upp og reiddi skjótt yfir höfuð sér og hugði að setja í höfuð Arnkatli. En er Arnkell heyrði hvininn hljóp hann undir höggið og hóf Þorleif upp á bringu sér og kenndi þar aflsmunar því að Arnkell var rammur að afli. Felldi hann Þorleif svo mikið fall að honum hélt við óvit en öxin hraut úr hendi honum og fékk Arnkell hana tekið og setti í höfuð Þorleifi og veitti honum banasár. Sá orðrómur lagðist á að Snorri goði hefði þenna mann sendan til höfuðs Arnkatli. Snorri lét þetta mál eigi til sín taka og lét hér ræða um hvern það er vildi og liðu svo þau misseri að eigi varð til tíðinda. 37. kafli Annað haust eftir að veturnóttum hafði Snorri goði haustboð mikið og bauð til vinum sínum. Þar var öldrykkja og fast drukkið. Þar var ölteiti mörg. Var þar talað um mannjöfnuð hver þar væri göfgastur maður í sveit eða mestur höfðingi. Og urðu menn þar eigi á eitt sáttir sem oftast er ef um mannjöfnuð er talað. Voru þeir flestir að Snorri goði þótti göfgastur maður en sumir nefndu til Arnkel. Þeir voru enn sumir er nefndu til Styr. En er þeir töluðu þetta þá svarar þar til Þorleifur kimbi: "Hví þræta menn um slíka hluti er allir menn mega sjá hversu er?" "Hvað viltu til segja Þorleifur," sögðu þeir, "er þú deilir þetta mál svo mjög brotum?" "Miklu mestur þykir mér Arnkell," segir hann. "Hvað finnur þú til þess?" segja þeir. "Það er satt er," segir hann. "Eg kalla að þar sé sem einn maður er þeir eru Snorri goði og Styr fyrir tengda sakir, en engir liggja heimamenn Arnkels ógildir hjá garði hans þeir er Snorri hefir drepið, sem Haukur fylgdarmaður Snorra liggur hér hjá garði hans er Arnkell hefir drepið." Þetta þótti mönnum mjög mælt og þó satt þar sem þeir voru komnir og féll niður þetta tal. En er menn fóru í brott frá boðinu valdi Snorri gjafir vinum sínum. Hann leiddi Þorbrandssonu til skips inn til Rauðavíkurhöfða. Og er þeir skildu gekk Snorri að Þorleifi kimba og mælti: "Hér er öx Þorleifur er eg vil gefa þér og á eg þessa háskeftasta og mun hún eigi taka til höfuðs Arnkatli, þá er hann býr um hey sitt á Örlygsstöðum, ef þú reiðir heiman til úr Álftafirði." Þorleifur tók við öxinni og mælti: "Hugsa þú svo," segir hann, "að eg mun eigi dvelja að reiða öxina að honum Arnkatli þá er þú ert búinn að hefna Hauks fylgdarmanns þíns." Snorri svarar: "Það þykist eg eiga að yður Þorbrandssonum að þér haldið njósnum nær færi gefur á Arnkatli en ámælið mér þá ef eg kem eigi til móts við yður, ef nokkuð má að skapast, ef þér gerið mig varan við." Skildu þeir við það að hvorirtveggju létust búnir að ráða Arnkel af lífi en Þorbrandssynir skyldu halda njósn um ferðir hans. Snemma vetrar gerði íslög mikil og lagði fjörðu alla. Freysteinn bófi gætti sauða í Álftafirði. Hann var settur til að halda njósnum ef færi gæfi á Arnkatli. Arnkell var starfsmaður mikill og lét þræla sína vinna alla daga milli sólsetra. Arnkell hafði undir sig bæði löndin, Úlfarsfell og Örlygsstaði, því að engir urðu til að taka löndin fyrir ófrelsi Þorbrandssona. En um veturinn var það siður Arnkels að flytja heyið af Örlygsstöðum um nætur er nýlýsi voru því að þrælarnir unnu alla daga. Hirti hann og eigi þó að Þorbrandssynir yrðu eigi varið við þá er heyið var flutt. Það var eina nótt um veturinn fyrir jól að Arnkell stóð upp um nótt og vakti þræla sína þrjá og hét einn Ófeigur. Arnkell bóndi fór með þeim inn á Örlygsstaði. Þeir höfðu fjóra yxn og tvo sleða með. Þorbrandssynir urðu varir við ferð þeirra og fór Freysteinn bófi þegar um nótt út til Helgafells eftir ísnum og kom þar er menn höfðu í rekkju verið um hríð. Hann vakti upp Snorra goða. Snorri spyr hvað hann vill. Hann svarar: "Nú er örninn gamli floginn á æslið á Örlygsstaði." Snorri stóð upp og bað menn klæðast. Og er þeir voru klæddir þá tóku þeir vopn sín og fóru níu saman inn eftir ísnum til Álftafjarðar. Og er þeir komu inn í fjarðarbotninn komu Þorbrandssynir til móts við þá, sex saman. Fóru þeir síðan upp til Örlygsstaða. Og er þeir komu þar þá hafði þrællinn einn heim farið með heyhlassið en þeir Arnkell voru þá að gera annað. Þá sáu þeir Arnkell að vopnaðir menn fóru frá sæ neðan. Ræddi Ófeigur um að ófriður mundir vera "og er sá einn til að vér förum heim." Arnkell svarar: "Hér kann eg gott ráð til því að hér skulu gera hvorir það er betra þykir. Þið skuluð hlaupa heim og vekja upp fylgdarmenn mína og munu þeir koma skjótt til móts við mig en hér er vígi gott í stakkgarðinum og mun eg héðan verjast ef þetta eru ófriðarmenn því að mér þykir það betra en renna. Mun eg eigi skjótt verða sóttur. Munu mínir menn koma skjótt til móts við mig ef þið rekið drengilega erindið." Og er Arnkell hafði þetta mælt hófu þrælarnir á rás. Varð Ófeigur skjótari. Hann varð svo hræddur að hann gekk nálega af vitinu og hljóp í fjall upp og þaðan í foss einn og týndist og heitir þar Ófeigsfoss. Annar þræll hljóp heim á bæinn og er hann kom til hlöðunnar var þar fyrir félagi hans og bar inn heyið. Hann kallar á þann þrælinn er hljóp að hann skyldi leggja inn heyið með honum en það fannst á að þrælnum var verkið eigi leitt og fór hann til með honum. Nú er að segja frá Arnkatli að hann kenndi ferð þeirra Snorra goða. Þá reif hann meiðinn undan sleðanum og hafði upp í garðinn með sér. Garðurinn var hár utan en vaxinn mjög upp innan og var það gott vígi. Hey var í garðinum og voru teknir á garðsetar. En er þeir Snorri komu að garðinum þá er eigi getið að þeir hefðust orð við og veittu þeir honum þegar atgöngu og mest með spjótalögum en Arnkell laust af sér með meiðnum og gengu mjög í sundur spjótsköftin fyrir þeim en Arnkell varð eigi sár. En er þeir höfðu látið skotvopnin þá rann Þorleifur kimbi að garðinum og hljóp upp á garðinn með brugðið sverð en Arnkell laust sleðmeiðnum í mót honum og lét Þorleifur þá fallast undan högginu öfugur út af garðinum en meiðurinn koma á garðinn og gekk úr garðinum upp fyrir jarðartorfa frosin en sleðmeiðurinn brotnaði í fjötraraufinni og hraut annar hluturinn út af garðinum. Arnkell hafði reist við heyið sverð sitt og skjöld. Tók hann þá upp vopnin og varðist með þeim. Varð honum þá skeinisamt. Komust þeir þá upp í garðinn að honum en Arnkell hljóp upp á heyið og varðist þaðan um hríð. En þó urðu þær málalyktir að Arnkell féll og huldu þeir hann í garðinum með heyi. Eftir þetta fóru þeir Snorri heim til Helgafells. Um dráp Arnkels kvað Þormóður Trefilsson vísu þessa: Fékk hinn fólkrakki, framdist ungr sigri, Snorri sá-orra sverði nógs verðar. Laust í lífs köstu Leifa máreifir unda gjálfrs eldi þá er hann Arnkel felldi. Nú er að segja frá þrælum Arnkels að þeir gengu inn þá er þeir höfðu inn borið heyið og fóru af skinnstökkum sínum. Þá vöknuðu fylgdarmenn Arnkels og spurðu hvar hann var. Þá var sem þrællinn vaknaði af svefni og svarar: "Það er satt," segir hann, "hann mun berjast inn á Örlygsstöðum við Snorra goða." Þá hljópu menn upp og klæddust og fóru sem skyndilegast inn á Örlygsstaði og fundu Arnkel bónda sinn dauðan og var hann öllum mönnum harmdauði því að hann hefir verið allra menna best að sér um alla hluti í fornum sið og manna vitrastur, vel skapi farinn, hjartaprúður og hverjum manni djarfari, einarður og allvel stilltur. Hafði hann og jafnan hinn hærra hlut í málaferlum við hverja sem skipta var. Fékk hann af því öfundsamt sem nú kom fram. Tóku þeir nú lík Arnkels og bjuggu um og færðu til graftar. Arnkell var lagður í haug við sæinn út við Vaðilshöfða og er það svo víður haugur sem stakkgarður mikill. 38. kafli Eftir víg Arnkels voru konur til erfðar og aðildar og var fyrir því eigi svo mikill reki að ger um vígið sem von mundi þykja um svo göfgan mann. En þó var sæst á vígið á þingi og urðu þær einar mannsektir að Þorleifur kimbi skyldi vera utan þrjá vetur því að honum var kennt banasár Arnkels. En með því að eftirmálið varð eigi svo sæmilegt sem líklegt þótti um svo mikinn höfðingja sem Arnkell var þá færðu landsstjórnarmenn lög á því að aldrei síðan skyldi kona vera vígsakaraðili né yngri karlmaður en sextán vetra og hefir það haldist jafnan síðan. 39. kafli Þorleifur kimbi tók sér fari um sumarið með kaupmönnum þeim er bjuggust í Straumfirði og var hann í sveit með stýrimönnum. Það var þá kaupmanna siður að hafa eigi matsveina en sjálfir mötunautar hlutuðu með sér hverjir búðarvörð skyldu halda dag frá degi. Þá skyldu og allir skiparar eiga drykk saman og skyldi ker standa við siglu er drykkur var í og lok yfir kerinu en sumur drykkur var í verplum og var þaðan bætt í kerið svo sem úr var drukkið. En er þeir voru mjög búnir þá kom þar maður á Búðarhamar. Þessi maður var mikill vexti og hafði byrði á baki. Sýndist mönnum hann nokkuð undarlegur. Hann spyr að stýrimanni og var honum vísað til hans búðar. Hann lagði af sér baggann hjá búðardyrum og gekk síðan inn í búðina. Hann spyr ef stýrimaður vildi veita honum far um hafið. Þeir spurðu hann að nafni en hann nefndist Arnbjörn, sonur Ásbrands frá Kambi, og kvaðst vilja fara utan og leita Bjarnar bróður síns er utan hafði farið fyrir nokkurum vetrum og hafði eigi til hans spurst síðan hann fór til Danmerkur. Austmenn sögðu að þá var bundinn búlki og þóttust eigi leysa mega. Hann lést eigi hafa fararefni meiri en liggja megi á búlka. En með því að þeim þótti honum nauðsyn á ferðinni þá tóku þeir við honum og var hann einn saman í mötuneyti og bjó á þiljum fram. Í bagga hans voru þrjú hundruð vaðmála og tólf vararfeldir og farnest hans. Arnbjörn var liðgóður og ofléttur og virðist kaupmönnum hann vel. Þeir fengu hæga útivist og komu við Hörðaland og tóku þar útsker eitt. Þeir bjuggu þar mat sinn á landi. Þorleifur kimbi hlaut búðarvörð og skyldi gera graut. Arnbjörn var á landi og gerði sér graut. Hafði hann búðarketil þann er Þorleifur skyldi hafa síðan. Gekk Þorleifur þá á land upp og bað Arnbjörn fá sér ketilinn en hann hafði þá enn eigi þafðan sinn graut og hrærði þá enn í katlinum. Stóð Þorleifur yfir honum uppi. Þá kölluðu Austmenn af skipinu að Þorleifur skyldi matbúa og sögðu hann vera mjög íslenskan fyrir tómlæti sitt. Þá varð Þorleifi skapfátt og tók ketilinn en steypti niður grautinum Arnbjarnar og sneri á brott síðan. Arnbjörn sat eftir og hélt á þvörunni og laust með henni til Þorleifs og kom á hálsinn. Það var lítið högg en með því að grauturinn var heitur þá brann Þorleifur á hálsinum. Hann mælti: "Eigi skulu Noregsmenn að því hlæja, með því að við erum hér komnir tveir samlendir, að þeir þurfi að draga okkur í sundur sem hunda en minnast skal þessa þá er við erum á Íslandi. Arnbjörn svarar engu. Lágu þeir þar fár nætur áður þeim byrjaði að landi inn og skipuðu þar upp. Vistaðist Þorleifur þar en Arnbjörn tók sér fari með byrðingsmönnum nokkurum austur til Víkur og þaðan til Danmerkur að leita Bjarnar bróður síns. 40. kafli Þorleifur kimbi var tvo vetur í Noregi og fór síðan