Lives of the Saints from the Book of Lismore Author: [unknown] p.1 1] BE(THA) Patraic inso, & tabrad g(ach a)on legfas bennacht for 2] a(n)mannaibh na lanamhna dar' sc(ríbad in lebhar so). 3] POPULUS qui sedebat in tenibris uidit lucem magnam'' Is. 9:2, Mt. 4:16 .i. in pobul 4] dessidh i n-dorchaibh at-connairc soillse (móir), et in foireann ro bui i 5] bh-foscudh (bái)s fuarutar soillsi dia tainig a (n-inshor)cugud. IN Spirut Naemh 6] immorro, an Spirut (as) uaisli cech spirut, in Spirut do-rinfidh (& ro) thecuisc 7] in eclais ceachtardhai, petar(l)aice & nu-fhiadhnaisi, o rath h-ecnai & fhaitsine, IS 8] h-e in spirut sin ro raidh na briathra-so {§}tria gin in prím-fatha Ysaias mic Amois, 9] de cuius laude loquitur Hieronymus§ dicens: Potius dicendus est propheta 10] quam euangelista'' . IS dia molad sidhe at-beir Cirine faidh conadh cora 11] suiscelaigthe do radha friss ina faidh, ara foillsi & ara imchuibhdhe frisin nua-fiadnaise 12] ro innis scela Crist & na h-ecailsi noeimhe, cuna budh doig la nech 13] cu m-badh taircetul ro-fhet etar do neth, acht aisneis ret rem-thechtach 14] cena iar bh-forbhthiugud in gníma. 15] Oen didiu dia taircetluib foillsigthib inni it-fiadhar sunn tria aisneis 16] sechmadachte. Populus qui sedebat in tenebris uidit lucem magnam'' Is. 9:2, Mt. 4:16 . IN 17] pobul didiu dessidh i n-dorchaibh at-connairc soillsi moir. IS e didiu leth 18] atoibe in n-aisneis-sea lasin bh-faidh cu du i n-debairt remhe in suiscelaigthe 19] cetnai: primo tempore eleuata est terra Stabulon et terra Neptalim'' Is. 9:1 . 20] Tainic didiu la h-athnuadhugud na h-aimsire gloiri mhor & indocbail do treib 21] Zabulon & do treibh Neptalim. Conudh for slicht na h-aisnesean-sin at-beir: 22] `Populus qui' et cetera. IN (popul) deissidh i n-dorchaibh. Madh iar sdair{folio 42rb} 23] cipinnus popul Israel sin ro boi i n- dorchata na daeiri la h-Asardhaibh. 24] At-connairc soillsi na taithchreca don daeiri-sin .i. Estras & Nemias & Iosue & 25] Zorbobel. Madh iar sians immorro is e popul it- berur sunn, popul na 26] n-gennte ro bui a n-dorchaib aineoluis ic adhradh idhal & arracht, cu ro arthraigh 27] in fhir-shoillsi dhoibh .i. Íssu Crist cona apsalaib, air bui dorchata mhor for 28] cridhib na n-gennte cein co ro scail grian na firinne .i. Íssu Crist a ruithne fo 29] ceathra h-airdib in domain dia inshorchugud. 30] Oen iarum dona ruithnibh ro eisreid grian na firinne isin n- domun-sa, in 31] ruithen & in lasair & in lia loghmhar & in lochrand lainderdha ro shoillsigh ----- p.2 32] iarthar in bhetha, inti uasal dia ta lith & foraithmet a n-ecmhong na ree-sea 33] & na h-aimsire .i. noemh Patraic mac Calprainn, aird-esbul iarthair domuin, 34] athair bathais & creitmhe bh- fer n-Erenn. 35] IS ann iarum cheleabrait lucht na h-ecailsi lith & foraithmhet inti noem 36] Patraic, & innister ni dia fertuibh & mhirbhuilib i ndh-ecalsaib na Cristaidi, 37] isin séssed la dec Kl. April arai laithe mis grene isin bliadain i tam cipinnus, in 38] margreit & in leg loghmhar isa lithlaithe so .i. sanctus Patricius episcopus. 39] Ad-fiadhat ind eolaig ba do Iudaidib dho iar m-bunadus, air is follus 40] as na mirbhuilib do-rinne Dia air-sium conad do clainn Israel dó, air is 41] dibh ro batar Iudaidi arcena; air in tan tucad in digal la Tit & Vespesan 42] ro h-esreideth Iudaidi fon m-bith & tainic a chinél bunaidh-sium Phatraic cu 43] Bretnu, & do-gabhadh foirb leo ann, uair at-fet Patraic fein sin i n-aroili leabur 44] dia epistlibh: Nos dispersi sumus per multas regiones terrarum propter 45] peccata nostra eo quod Domini praecepta et mandata eius non custodiuimus'' cf. Conf. 1 . 46] Cunad don eisreideth-sin do-rocht a chenel bunaidh-sium cu Bretnu. 47] Patraic didiu do Bretnaib Al Cluaide a athair, Poduig deochain a shenathair, 48] Conches ainm a mhathar, ingen Ochmais do Frangaib{folio 42va} & 49] siur do Mhartan h- í, & i Nemhtor ro ghenair, & in leac fors ro genair in tan 50] do-berar lugha n-eithig foithi do-fussim uisqui amal bhidh oc caíneadh in 51] gu fhoircill. Madh fir immorro in lugha tairisidh in cloch 'na h- aicnidh fein. 52] Ceit fhirt Patraic inso & a m-broinn a mháthar do-roine .i. mac righ 53] Breatan tainic co h-airm i m-bui in ben, co ro innail si dho & ro ghabh greim eisdi: 54] co tuc a shetich-siumh dig neme do Chochmais tria ét, co nus-ibh, cu ro ghab 55] Patraic in neim ina ghlaic, & do- righne cloich di ina laimh, conidh amhlaid sin 56] rucadh-sum. Ro morad ainm De & Patraic de sin. 57] O ro ghenair didiu Patraic rucadh dia bhaithius cusin mac n-dall claireinech, 58] Gornias a ainm, et ni bui usce oca as a n-dingned in bathius, cu tard 59] sigin na croichi do laim na nuidhin tarsin talmain cur' mebaidh topur as; 60] & nighidh Gornias a einech assin topur, & ro errslaic a ruscu dho; & ro 61] erlegh in m-baithius, inti na ro fhoghlaim litir riam. Do- rine Dia tra firt 62] treda annsin .i. topar as in talmain & a rusca don doll & airleghiunn uird in 63] bhaithis donti nach faca litir riamh. Ro fothaiged immorro eclais forsin 64] topar sin in ro baistedh Patraic, ocus is ann ita an topar oc unn altoir, & 65] techtaidh fuath na croichi, amal it-fiadhat ind eolaig. 66] Ron-gabh dano siur a mháthar ind altramh, áir ba h-aimrit h-i fein. ----- p.3 67] Ro n-alt iarum Patraic i Nemptor cur' bhó gilla, et is lia a tuirium & a ais- neis a 68] n-do-rindi Dia do fertuibh & mhírbhuilib aire ina naidin & ina gillaighecht; 69] ár bui rath Dé 'na comuidecht in cech aeis. 70] Fect didiu do Phatraic a tigh a muime a n-aimsir gheimrid do-thoet tola 71] mor & linad usce forsin n-árus i rabutar, cur' bhaidh in tene, cu m-batar na 72] leastra & fointreabh an tighi for snamh. Ro chai-sium dano for a mhuime, 73] oc cuinghidh bhidh amal is bes do noidinuibh. `Ni h-e sin snim fil oruinn', ol 74] in muime. `Dous-fuil didiu ní is toisechu dhuin inas biadh do denumh 75] duit-si, áir ni beo cidh in tene'. O ra-chuala Pátraic sin, ro cuinnig loc isin tigh 76] in bhail nach rainic in t-uisqui, & ro thum a laimh isin n-uisqui. Na coic 77] banna iarum do-bruinndis as a meruib batar cóic oeible teined fo cétoir.{folio 42vb} 78] Ro las didiu in tene, & ní ro arthraigh in t-usce iar sin. Ro m(órad) ainm De & 79] Pátraic don moir-mirbuil-sin. 80] Fecht a n-aimsir geimrid con-aitecht a muime brosn(a) connaidh cur' 81] tinoil lan a urtlaig do phisibh oighridh, & tuc lais dia thig (c)o a muime. 82] `Ro bad fhearr dhún', ol a muime, `brosna connaid chrin do thabairt diar 83] n-gorad inas a tucuis'. As-bert-som fria muime: `Creit-si conad sochma do 84] Dhia cu ro lasat na pisi amal crinach'. Amal ro suidhighed forsin teinid 85] ro lassat fo cétoir [gap: extent: 10 letters] 86] Feacht do Phatraic & da shiair Lup(ait) (oc ingaire) caerach. Atn-aigset 87] na h-uain cu h-(opunn, amal) ba bes doibh, docum a (ma)ithrech d(o ól lomma.) 88] O 't-connuic Pátraic & a shiúr in ni-sin, ro reithset co di(an) dia terpadh. Ad-rochair 89] an ingen, & ro ben a cenn fria cloich cur' bo comhfhocus bas di. Luidh 90] Pátraic dia saigid cu tard airrdhi na croichi tarsin crecht, & ba slan fo cétair. 91] Feacht aili do Pátraic oc na caeirib co ruc in cu allaid chaeirig uadh, cu ro 92] chairig a muime gu mor. Luid didiu in cu arabháruch cusin maigin cétna, 93] & in chúra imlan leis; et fa h-ingnad in ní-sin .i. aisec a fiaclaib in con allaid 94] immon m-biadh n-gnáhach. Morthar ainm Dé & Pátraic de sin. 95] Feacht ann luid a mhuime-sium do bleagun a bó. Luid-sium do ol dighi 96] leamhnachta lé. Dasachtaighter immorro im boin isin m- buaili .i. Demon 97] do-chuaidh innti, & do-beir a h-adharc isin m-boin ba nesa dhi & nos-marbhann. 98] Ro marbh dono .v. bú ba dech isinn indis, & luidh iar sin isin n-dithreibh. 99] Teid iarum an noem .i. Sucait, tre comairle in Spirta Noeim docum na .v. 100] m-bo, & dos-fuisigh iat a b-bas. Bennachais in m-boin n- dasachtaig ucut, & ba 101] cennuis iar sin amal chaeirig. ----- p.4 102] Bui dal mhor la Breatnu. Luidh-sium don dail-sin la aidi & laa muime. 103] Tecmaing tra co n-erbailt a aite isin dail-sin. Ro shochtsat na h-uili dhe sin, 104] & ro chiset a comnesomh, & ro chí a com- mam, & adubairt: `A gill(i), cidh 105] umar' leicis h-imarchoirthidh do ec'? Luid iar sin Patraic docum a aidi & 106] do-rad a lama ima brag(ait){folio 42vb} & at-bert fris: `Eirigh co n-dighsium 107] asso'. At-raigh fo cétoir la breithir Patraic & ruc for a muin dia thig inní Patraic. 108] Feacht n-aill do-bertis meic beca in phuirt mil dia maitribh as na miltenaibh. 109] Co n-debairt a muime fris- sium: `Ni thabraisi mil dam-sa, a meic, 110] amal do-bearuit meic in baili dia maithribh'. Teit-sium iarumh docum in 111] uisqui, & leastar lais, & senais an t-uisqui cur' bo mil, & co n-dernta cretre 112] don mhil-sin, & no ic(ad c)ech teidm. 113] Feacht ann at-bat(h lena)m alaile bannscaile no cungnadh la muime 114] Patraic ic bleagun a bo. As-bert iarum muime Patraic: `Tuc lat do mac 115] inniu isin n-innis feib no berthea cech dia'. Do-ghní samlaid. A m-batar 116] iarum na mna oc on bleagun, & in mac marbh for lar na buaile, do-breath 117] a mhuime leamlacht do Patraic & is-bert fris: `Gairm cucatt in mac aile 118] co n-eisbhiudh comaidh friut'. `Táre, a naidhiu', oul se, `ille'! At-racht fo cedair 119] in mac a bas la togairm Patraic co n- eisbetar commaid iarum. Ro morad 120] ainm De & Pátraic de sin. 121] Feacht aili do-chuaidh rechtaire in righ da fhuacra for Patraic & for a 122] muime co n-dighsitis do glanad th(e)allaig in righ-thigi i n-Al Cluaide. Teit 123] iarum Pátraic & a muime, co tainic in t-aingeal co Pátraic, co n- debairt fris: 124] `Guidh in Coimdhi, & ni ba h- eicin duit ind obar-sin cu brath'. Glanais in 125] t-aingel in teallach iar sin, & at-beir ce no loiscthea a bh-fil do chonnudh i 126] m-Bretnaib isin tealluch ni bheth luaithne arnabharach ann, & comuillter fos sin. 127] Feacht aile didiu do-luidh rechtuiri in righ do chuinghidh chisa grotha 128] & imme co muime Patraic, & ní raibhi aici ní do- berad ind isin gaimredh. 129] IS and sin do-righne Pátraic gruth & imm don t-snechta co rugad don righ, 130] & o ro taisilbhadh don righ (r)o soadh a n-aicned snechta doridisi. Ro (m)aithedh 131] iar sin do Phatraic on righ in cis-sin. 132] Becc tra de mhor annso do mac-fertuibh inni noem Pátraic. 133] IS h-e tra tuirthiudh toid- hechta Pátraic docum n-Eirenn. Batar .iiii. 134] meic rig Bretan for longius. Rancatar{folio 43rb} cu n-dernsat orcuin i nn- 135] Urmarc Leathu, & do-recmaing lucht do Bretnaib Al Cluaidhi for turus ----- p.5 136] n-Urmarc Lethu in tan-sin, & ro h-orta isin orcuin sin. Ro h-ort ann cetamus 137] Calpurnus mac Potaidhe athair Patraic & a máthair .i. Conces. Ro ghabhsat 138] Pátraic & a dhi siair .i. Lupait & Tigris. IS ed didiu leth lotar meic rig 139] Bretan, timcill Eirenn atuaidh, cu ro rensat ini Patraic fri Miliuc mac h-ui 140] Bhuain cona triur brathar. Ba h-esidhe ri Dal n-Aruidhi, et ro rensat a shiair 141] leth n-aili & ni ma-fitir daibh. Ba de tra ro lil- sium in t-ainm as Cothruighi 142] ar foghnum do cethrar muinntire. 143] Bai tra do dhichracht in fhoghnuma i m-bai Pátraic co toimniudh cechae 144] dona cetheora muinteruib dia bh-foghnad cumad do a oenar foighneth, et 145] bai gidh in anmcairdine ele fair-sium .i. cét slectain matan & cét fescor & 146] oen-proind on trath co araili. 147] Batar didiu .iiii. h-anmanna fair .i. Sucait a ainm o thuistidhibh: 148] Cothraighi dia m- bui ic foghnum do cheathrar: Magonius oc German: 149] Patricius .i. athair na caitherdha, a ainm la Selistinus .i. comarba Petuir 150] O 't-connuic Míliuc gur' bo mogh irisiuch, ro cennuigh on triur aili cu 151] fognadh dó a oenar, & ro fhoghain fo bes na n-Ebraidhi fria re .iiii. 152] m-bliadne, uair ba deithber dhó iar n-aili genealaig; et iss ed ro h-erbadh do, 153] ingaire muc; & ro cesair mór n-imned i n-ditribh Slébi Mis, amail it-fet fein 154] i liubar a eipistlech. 155] IS lia tra tuiriumh & aisneis a n-do-roine Dia air-sium isin ditribh. 156] IS ann sin don-athuiged-som Victor aingel & no fhorchanad im ord n-ernaigthi. 157] Tictís dono chuici-sium meic & ingena Milcon cona cnamat do, & nos-forchanadh 158] im chrabud cristaidi do reir forcetuil in aingil. 159] IS inn inbaidh-sin it-connaic Miliuc fís .i. Cothraighi do thuidhecht cuca, 160] & lasair theined as a ghion, cu ro lái-seom uadh in teinid na ro loiscedh, & 161] ro loiscc a meic & a ingina comdar luaithred, & ro h-esreided a luaith fo Eirinn. 162] Ruc iarum Cotraigi breith{folio 43va} forsin n-aisling, & at-bert ba h-e tene in 163] raith diadha asa coimlaifed uad-sum iardain co Miliuc, & ni creitfedh do. 164] No loiscfed immorro pectha a mac & a ingen, & no creitfitis, & bidh irdraicc 165] a n-ainm fo Eirinn. 166] I n-araili aidchi didiu isin du sin ro- cuala guth in aingil, & at-bert fris 167] i fis: Bene, serue Dei, ieiunas et oras, et cito exiturus eris ad patriam tuam'' . 168] Ro comhfhaicsigh tra aimsir fuaslaicthi Patraic a daire, air no clechtatais na 169] gennte soerad a moga cecha sechtmad bliadne. Ro imraidh iarum Miliuc 170] cinnus no fhastfadh a mhogad ocai .i. Patraic. Crenaidh didiu chumhail ----- p.6 171] .i. Lupait siur Patraic. Dos-bert Miliuc dia mhogaid. Ro tinoiltea i teach 172] fo leth aidhche a m-baindsi. IS annsen ro pritchai Pátraic don cumail cu 173] ro thocaitetar in aidhchi oc ernaigthi. ISin maduin iarnamharach at-connuic 174] Pátraic in gelchrecht i n-dreich na cumaile, cu ro fhiafraigh fochunn in crechta. 175] As-bert in cumal: `In tan ro bhasa i Nemptor i m-Bretnaib rot- ecmaing gur' ben 176] mu cheann re cloich gur' bho comfhocus bas damh. O at- connaic mu brathair 177] Sucait in crecht do-rat airrdhe na croiche cona laimh tar mo cenn, 178] & ro h-ictha fo cétoir'. Ro raidh Pátraic: `Misi do brathair, & is me rot-íc, & 179] is trocaire De fo-dera ar n-accomal doridhisi iarnar n- esreideadh'. Ro ghniset 180] iar sin atlaigi buidhi do Dhia, & do-cuatar isin n- dithrub iar sin. 181] O ro bui Pátraic isin dithrub at- cuala guth in aingil ica radh: `IS fuiridhe 182] didiu in long co n-dighi-sa innti cusin n-Eatail do fhogluim na screptra noime'. 183] IS ed ro raidh Pátraic frisin aingel: `In duine dia bh-foghnaim-si fria re .uii. 184] m-bliadne ni fharcabh-sa h-e cen a airle dam'. IS-pert didiu in t-aingel: `Eirc-si 185] co bh-fesair'. Do-roine Pátraic amlaid sin. As-bert Miliuc na comarleicfeadh 186] muna thardad tallann oir dia chinn. `IS tualang Dia cidh eadh on', ol 187] Pátraic. Do-riacht Pátraic isin dítreibh & at-cuaidh don aingel briathra 188] Milcon. At-bert in t-aingel fris du i tat Foillichta in Aingil: `Coimhet-sa 189] amarach araili torc ic claidhi in talman, & do- cuirfea bruth oir dhuit ass, & 190] tabhuir ar do shaeire'. Ro comailled amlaid & ro leicedh{folio 43vb} Sucait 191] do imthecht soer iar sin. Aithrech immorro la Milcoin deonugud dia 192] mhogad imthecht, & fuid- hius a muinntir 'na dhegaid dia thabairt for culai; 193] sech ni tharra-sum Patraic & ni tharraid in t-or ar n-impod. 194] Luid didiu Patraic i crich h-Ua Neill for aighidhecht co Sein Chianan. 195] Is h-e ro fheall fair. Rod-rir ar chaire n-umai. Suidhighidh a coiri for fraighidh 196] a theghduisi co ro lensat a lamha don choire iar sin. Luidh a ben dia chabair. 197] Ro leansat a lamha-sidhe don coire. Luidh in mhuinnter uili cusin coiri, & 198] ro leansat a lamha uili don coiri, & ro lean in coiri don froigid. IS annsin 199] ro raidhset: `Is mogh righ mhor-chumhachtaig ro rensam. Gairmter duin 200] doridisi'. Do-lluidh Pátraic iar sin cuca, & do-lleic a l-lamha dhoibh trena 201] n-aitrighi, & ro laiset in coire for culai. 202] Luid Pátraic iar sin la Gulla for muir & dus-fobair ainbhthine moir. 203] Ro ghuidh Pátraic a Dhia leo & ba raeithinach in muir. IAr n-gabail tiri 204] dóib do bhatar tredenus i nd-oine iar scithlim a l- loin. Guidhset Pátraic iarum 205] im cuinghidh bídh doibh co Dia. IAr sin do-rat Dia dhoibh muic n-uir ----- p.7 206] fhonaithi, et do-breath mil choillidi do Pátraic amal Iohain Babtaist. 207] Scarais friu-saidhe & do-lluidh co Nemptor. O rainic iarum a athardha 208] ro ghuidhset h-e im anad acu, ocus ni frith uadh, uair cech tan at-codlad 209] indar lais ba h-i inis na n-Gaeidel at-ceth co cluineth claiscetul na macraidi 210] o Chaill Fochlad. 211] Do-luidh didiu tar Muir n-Icht i n- airrterdeiscirt na h-Etailli docum Germain 212] .i. sai-eascop na h-Eorpa uili in tan-sin, cu ro legh in canoin n- eclusdai lais. 213] DO-LUIDH co Martan iar sin cu Torinis, cu tart berrad manaig fair. 214] .XXX. bliadne didiu a aoes in tan ro- siacht gu German, xxx. bliadne oc 215] foghlaim oca iarum, & xl. bliadne ic proicept a n-Eirinn. 216] Ro fhaidh German iar sin inhí Patraic do Roimh do airidin graidh 217] espoic fair, & senoir sruith lais .i. Egedius prespiter, dia theastugud fiadh 218] Romanchu. 219] Luidh iarum for muir, nonbur a lin, co rala an innsi cu n-fhaca in tech nua{folio 44ra} 220] & lanamain ann; & at-bert frisin oclach bui isin tigh, cia fot ro batar 221] annsin. `O aimsir Íssu', ar se, `& is e ron-bennach conar tegduis, & bemait 222] amlaid co brath, et timarnai Dia duit- si', ol in t-oclach, `dul do proicept i tír 223] n-Gaeidel, et for- fhacaibh Íssu bhacaill lindi dia tabhairt duit- si'. Do-breat 224] iarum Patraic bachaill Íssu leis, & do-luidh co Germán for cula. (As)- pert 225] Victor fris. `Timarnai Dia doit-si du(l do) proicept i tir Ghoidel'. `Dia 226] cloisinn dam', ol Pátraic, [gap: extent: 4]ad dó no raguinn. `Tair-si', ol 227] Victor, `dia acallaim- seom i Sliab Herimon'. 228] LUID Pátraic iar sin, & ron- ecain fri Dia dúrcraidhitaid na n- Gaoidel. 229] As-p(er)t Dia: `Biat-sa', ol se, `oc furtacht duid'. 230] LUID iarum Pátraic do Roim co ro-et gradh esbuic o comarba Petair .i. 231] Selestinus .xl.ú. o Phetur. IS e ro fhaidh Palladiam espuc docum n-Eirenn, 232] acht ni ro gabhsat Gaeidil a proicept-side, ár ni dó ro cinn Dia a comhshódh, 233] acht is do Patraic. Luidh iarum Palladius for cula co n-erbailt a m-Bretnaib. 234] Luidhset a caeimthechtaidhi co Roim. 235] IN tan luidh Pátraic fo gradh n-espuic is ann do-breth in t-ainm is Patricius 236] fair. Do-radad grad for Pátraic iar sin o German & o Shelistinus & 237] ó Mhatha o righ Romhan. IN tan tra ro bas occ tabuirt graid espuic fair 238] ro freacairset na teora classai .i. class muinteri nime & class na Romanach & 239] class macraidhi Cailli Fochlaid. Et is ed ro cansad uile: `Ibernienses omnes ----- p.8 240] clamant ad te puer' cf Conf. 71 . Ro fhaidh didiu comarba Petair inhí Pátraic do proicept 241] do Ghaeideluib. 242] A m-bai Pátraic for muir ic ascnamh docum n-Eirenn co n-acai an clamh 243] forsin carraic oc cuinchidh inaidh ar Dia isin curach. IS ann sin rola Pátraic 244] a leic isin muir resin clam, acht in tan do-rochtatar Eirinn fuaratar in lec 245] ara cind isin purt. 246] Luidh iarum Pátraic co n-geibh Innber De i Crich Cualunn, & nibdar 247] failtigh na h-iascaire fris. IS ann sin do-rad-sum breithir forsin n-innbhir 248] cu nach biadh torad ann cu brath. Et is e thainic a n-agaid Patraic .i. Sínell 249] mac Finnchada. Is h-e cedna fer do-chreid{folio 44rb} do Dhia & do Pátraic. 250] Et facbhuidh bennachtuin fair & for a shil. 251] .XL. bliadne on ló tainic Pátraic a n-Eirinn co la a etseachtai. 252] Fo-cerd a luing iar sin sech Eirinn soir co h-Inis Pátraic. Luid i tír. 253] Aroet araili fer for áighidecht i suide & creitis dó. Luidh Pátraic cum 254] a luingi d' acallam Laeghairi co Temhraig. Ro imir as-sidhe co h-Innber na 255] m-Barc, & do-gní aoighidhecht a tigh fhir mhaith annsin. Sescnech a ainm. 256] Pritchaid Pátraic breithir n-De dhó, & creidid do Dia & do Pátraic. Baister 257] h-e iarum. Bai mac bec aigi. Ro toltnaigh-sidhe do Patraic & ro char gu mor 258] intí Pátraic. Gabhuis in mac cos Pátraic 'na ucht, & ní r' aemh codlud le 259] a máthair na a athair in aidhchi sin, acht ba toirrsech & no chaifedh muna 260] leicthi i fochair Pátraic h-e. Ar madain immorro, in tan do-chuaidh Pátraic do 261] imthecht fora set, tucad a carpat cuice. Cuiris Pátraic a chois isin carbat. 262] Iadhaidh in mac bec a dhi laimh im chois Pátraic, & is ed ro raid: `Rom-leicid 263] aroen fria Pátraic, ár is e Pátraic m' athair dileas'. Do-raidh Patraic: `Baistter 264] in mac & do-berur isin carbut'. Co n-ebert Pátraic iardain: `Bidh comarba 265] dam-sa in mac-sin'. Et do-breth Pátraic ainm fair, Benignus .i. Benén. 266] Teit iar sin a coeimthecht Pátraic co Ferta bh-Fer bh-Feic i Muig Breg 267] adaig chasc. IS annsin ro celeabair Pátraic ord na casc, & adaiter tene 268] cosecartha acu do oifreann. Ba h-i sin aidhchi fhele Laeghuiri meic Neill, 269] ár ro gnithea la Laeguiri feil a gene do gres gacha bliadne i Temraig Breg, & 270] ni lamhtha la Laeguiri tene d' fatudh in Erinn resiu no h-aduighthea tene 271] lais-sium i Temraig. 272] IS annsin ro mhallach Pátraic Innber n-Domnann & Innber n-De, & 273] ro bennach Innber m-Boinne ar fuair iasc ann. 274] LUIDH iar sin co h-Innber Slainghe cu ro fholuigh a lunga isin du-sin. ----- p.9 275] Conidh ann do fhuair mucaid Dichon meic Trechimh, bhail ita Sabull 276] Patraic inniu, co n-ecidh dia thigerna. Luidh Dichu co n-greis a choin fona 277] clerchiu. IS ann sin do ghab Pátraic in fersa: Ne tradas bestis animam 278] confitentium tibi'' cf. 1 Kings 13:4 et cetera. IAr sin sochtais in cu & ni ro urchoidig doibh. 279] O 't-connaic Dichú inhi Pátraic ro fhuasluicc a claidhiub dia orcain. Seacais 280] a laim os a cinn{folio 44va} acedoir, cu n-derna atach Patraic & ron-gabh congain 281] cridi, & ro creit, & ron-baist Patraic iar sin, conid h-e tóisech ro ghab baisde & 282] creidium la h-Ulltu o Pátraic. IS annsin ro idbair Dichu do Pátraic in 283] Sabull. Senoir immorro Dichu in tan-sin. Do-rat Pátraic a rogha dó, a 284] athnuaideged i n-aeis trichtaigi nó a dhul i flaith nime fo cétoir. `IS ferr leam' 285] ol se, `mo athnuaigeded ind aes trichtaig'. Bendachais Pátraic Díchoin 286] gu n-deachaid i n-oitiud as a h-aithli. 287] Feacht do Pátraic isin t-Sabull oc oifreann. Luidh araili drai sech in 288] eaclais. Fo-cerd a eachlaisc dar senistir na h-ecailsi isin coileach. Sluicid 289] in talam in drai fo cétoir. 290] LUID Pátraic do proicept do Miliuc mac h-ui Bhuáin, & ór lais ar gabail 291] in chreidme uadh, áir ro-fhidir cur' bhó sanntach um crudh & um ór h-e 292] do sunnraid. O 't-cuala Miliuc Pátraic do techt cuigi nir' bo failid dhe, ar ba 293] meabhul lais creidium dia mogh & dia fhogantaidh. IS i didiu comairli 294] ro aslag Demon fair .i. tene do tabairt fair ina thigh bodein, cu ro loisced ann 295] & co n-dechaid dochum n-ithfirn. Ro foillsiged do Pátraic inní-sin, & is ed 296] ro raidh: `Ní bia rí na righdamhna uadh, & is ac foghnum dhaine ele bias 297] a shil & a seimeth do gres, & ni tharga a ainim a h-ifirn cu bráth na iar m-brath'. 298] IS i sin aimser do-rala ri feochair for Eirinn .i. Laeghaire mac Neill. 299] IS ann didiu bai a shosad & a greim rigda i Temraig. Teora bliadni re 300] tuidhecht do Pátraic i nn-Eirinn ro terchansat na druidhi a taidhecht 301] .i. Luccatmhael & Luccra. Et is ed ro raidhset: 302] Ticcfat tailcinn tar muir meirceann, 303] a m-bruit .i. a cocaill oifrind toillceann, 304] a crainn .i. a m-bachla croimcenn, 305] a miasa .i. a n-altoire a n-airrther a tigi, 306] friscerat uile amen. 307] IAr sin is-pert Pátraic ria Dichoin: `Eirg uaim', ar se, `co Laegairi mac 308] Neill co n-ebre mo aithiusc fris, cu rabh flaith & eclais isin tir'. `Dia n-deochus-sa ----- p.10 309] cu Laeguiri', ol Dichu, `itat .ix. n-geill dam-sa occa i Temraig. Muirbhfiter 310] mo geill & nom-muirbfiter fein in lín raghat.' `Ternaife-sa fein & ternaifeat 311] do geill{folio 44vb} [gap: extent: 8 letters] sum [gap: extent: 6 letters] mdid [gap: extent: 2 let- ters] ge [gap: extent: 2 letters] gingu terno', ol Dichu, 312] `ragat ar do bennachtain'. Luidh iarum Dichu co Temhraig. `IS e tra in 313] fer', ol Laeguiri, `ceta ro creit don Tailcenn ria feru Eirenn. Beridh', ol se, 314] `in fer-so a n-aen-tech re gia(llu), & tarduidh biadh saillti doibh & na tardaid 315] di(gh)'. Do-ronad samlaid. Dosn-ainic [gap: extent: 5 letters] macdhacht & do-breath 316] drolmhuigh fhina dhóib [gap: extent: 6 letters]ae Pátraic & [gap: extent: 3 letters] dáil doib & do-breth soillsi 317] [gap: extent: 4 letters] doibh [gap: extent: 3 letters]. Dosn- ainic cleirech cu casal lin uime & tall (na) glasa & na slabhrada 318] dib, & tuc a n-eochu do ba for lár in lis ina srianuibh, & ro oslaic doirrs(ea 319] na) Temrach reompa. Leangait iar sin for a n-eochu & ti [gap: extent: 4 letters] co Pátraic i tir 320] n-Ulad. At-fet iarum Dichu a scel do Pátraic. `IS doigh', ol Pátraic, `ní icfut 321] fáithe nait fir fessa in fer-sin co rissa fein'. 322] O ro comfocsig so(llumun) na casc ro midir Pátraic nach raibhi baili in bu(d) 323] cora dhoib ard-shollumun na bliadne do cheileabrad ina i Muig Bregh baile i m-bui 324] cenn druidechta & idlachta na h-Eirenn , & i n-ard-dingna na h-Eirenn .i. i Tem(raig). 325] Ro cheleabair do Dhichoin, & do-rad a luing for muir, & luidh co h-Indber 326] Colptha & co Ferta b-Fer b-Feic for tir, & saidhidh a phubull ann, & ro bean(ad) 327] in tene chascda coisecarta lais. Ba h-i (sin) aimser no ceileabraitis na gennte 328] in t-sol(lomun)-sin, & ba geis do righ Temhra tene d' fatud re teinid na Temrach 329] in adaig-sin. Ni fhidir didiu Pátraic (in) geis-sin, & cia ro-fesadh ni tairmiscfed. 330] A( m-b)atar ann lucht na Temhra co bh-facatar in ten(id) ro atta Pátraic, air 331] ro soillsigh Mag m-Breg uile. Ro raidh in ri didiu: `Is coll cana & gesi dham sud, 332] & finnta dhun cia do-rine in tene u(t)'. `At-ciam in tene', bhar na druidhe `& 333] ra-fhetam(ar) in aidhche a n-dernad h-i acht mina didbhuig(ther re) maduin ni 334] baithfiter co brath'. Ro gab f(erg) in ri iar sin, & ro h-innled a carpat do, & do-dech(aid) 335] co Ferta b-Fer bh-Feic. Do raidset na d(ruid) fria Laeghaire: `Na h-eirc-si 336] cusna fira ucu(t) air do-ragat-som cucat'. Do-deochaid didiu Pátraic cu h-airm i m- bui Laeghaire. At-bert Laeghaire. [gap: chasm in MS/extent: 2 folia] {folio 47ra} 337] Luidh iarum Pátraic co Sith n-Aeda (et ro )bennach Conall 338] & Fergus a mac. IS annsin do [gap: extent: 6 letters] ar a lamha for cenn an meic. Ingnad 339] la Conoll inni-sin. As-bert Pátraic: 340] Gignidh macan dia fine, 341] bidh sai, bidh faidh, bidh file, 342] inmhain lespaire glan glé, 343] nat ebera imarbhe. ----- p.11 344] Colomb Cille mac Feilimthe insin. 345] Ro bennuch Pátraic didiu Conull mac Neill & a cenel, & for-fácuibh 346] bennacht for a n-dáinibh & for a n- innberuibh & for a ceallaib. 347] LUIDH Pátraic i Tir n-Eogain & as-bert fria muntir `Fomnid nach 348] for-tair in leo uathmhar .i. Eogan mac Neill'. IM-atarraidh doib frisin set .i. 349] Muiredach mac Eogain ro bui i tosach luirc na n-occ, Sechnall immorro do-bhui 350] i n-dereth luirc na clérech. IS ann as-bert Sechnall fria Muiredach. `Rat-fia 351] a logh leam da creidi h-athair do Dhia'. `Cia logh'? ol se. `Righi uait', ol 352] Secnall. `Do-ghena amh', ol Muiredach. A bh-Fidh Mhor is ann con-rainicc 353] Muiredach & Eogan fria Pátraic. Ro creit didiu Eoghan do Dia & do 354] Pátraic. `Damadh a tigh no creit- tea', ol Pátraic, `do-ticfatis geill Eirenn 355] dod tigh. Uair nach edh, ni ticfat co tisat tria nert airm'. 356] LUID Pátraic cu h-Oiliuch na Righ cu ro bennuch (in dún,) & for-facuibh 357] a licc ann, & ro tarrngair righi & ordan re h-edh for Eirinn a h-Ailech, & do-rat 358] beannachtain gaiscidh for Eogan, & at-bert Pátraic: 359] Mu bheannacht for na tuatha 360] do-biur o Bealach Ratha, 361] ocus for Cinel Eogain 362] deoraidh co laithi m-bratha. 363] Cein bes macha fo toruibh 364] beit a catha for feruibh, 365] cenn sluag bh-fer bh-Fail dia maigin, 366] saigidh daibh for cech tealaigh. 367] LUIDH Pátraic iar sin a n-Dail Araidhi cu da macuibh déc Caelbaidh, 368] & do-rat beannachtain foraib acht Sarán a oenar, & do-rat mallachtain fair sein 369] cu nach gabhtha righi uadh cu brath. 370] Luidh Pátraic i n-Dail Araidhi cu ro baist espac Olcán fil in airrter 371] Maigi Cobhai, & cu ro legh Mac Nisse Conaire a shalma lais. 372] Luidh Pátraic co h- Eochaig mac Muiredaigh, co righ Ulad, dia m-bui oc 373] damnad{folio 47rb} & oc pianad da naemh- ogh ro edbradair a n-oighi do Dhia, 374] ica (timt)urgud i l-lanamhnus & i n-adhrad idhal. Ro ghuidh Pátraic itghi leo arna 375] ro phiandais, occus ni etas. Do-rat didiu Cairill mac Muiredaigh .i. brathair 376] in rig, impidi la Pátraic, & ni ro aemh in ri fair. At-bert Pátraic fria h-Eochaig: 377] `Ni bhiat righ nait rigdamna uait co brath ocus a n-oidhidh fort bhudhein. 378] Do brathair immorro .i. Cairill bhidh ri é budhein & beit righa uaidh & ----- p.12 379] flaithi os do claind-si & os Ulltaib uili co brath', conud iat sin sil na righi .i. sil 380] Demmain meic Cairill tre breitir Pátraic. 381] Luidh didiu seitig in righ & slechtais fo chosaib Pátraic. Do-rat Pátraic 382] bennacht dí, & ro bennaig in gein bui ina broinn, conud h-e Domhanghart mac 383] Eochach insin. IS e for-facaibh Pátraic ina churp fesin i Sleibh Slanga & 384] bíaid ann co brath. Uair is h-e sin in sechtmad fer for-facuibh Pátraic 385] ana bhethaid oc coimet h-Eirenn. 386] Luidh Pátraic iar sin a Dail Araidhi tar Fertais Tuama co h-Uaibh Tuirtre. 387] Do-dechaid iar sin a n-Uaibh Meith Tire. IS ann tallsatar triar do Uaibh 388] Meith in dara boc no bidh oc tabhairt usci do Pátraic, & do-dechatar do luighi 389] eithich do Pátraic cu ro mheichleastar in bocc fesin a bragait in tres fear dos-tall. 390] `Mo de broth', ol Pátraic, `aisneidhidh in boc fes(in) a bhaile ar' h-ithed. 391] Et o aniu cu brath', ol Pátraic, `leanat buic fort claind & chenel', & is ed on 392] comalltur fos. 393] LUID Patraic co Firu Rois iar sin. IS ann sin ro soe i clochu na faiscre 394] grotha cosin nemh. Et ro baithtea isin ath uile laich ro mhidhatar orcain 395] Patraic. 396] LUIDH Patraic iarum tar Magh m-Breg i crich Laigh(en) co Dun Nais. 397] Ata lathrach pupla Pátraic i fhaighthi fria sligid anair, et ita tipra fria dun 398] atuaidh du in ro baisd Patraic da mac Dunlaing .i. Ailill & Illann & di ingin 399] A recent hand has made Aill into Ailbi Ailill .i. Mugain & Fedhelm ro i(d)ber(tatar){folio 47va} a n-oighi do Dhia, & 400] senais Pátraic caille for a cenn. IS annsin do-cuas o Phatraic for cenn rechtuire 401] Náis, Faillén a ainm. Ro doilbh-sein cotlud fair, & adubhradh bai in rechtaire 402] 'na chodlud. `Mo Dhe brath', ol Patraic, `ni h-ingnad cidh tiug chotlud'. 403] Do-chuatar a muinnter iar sin do duscud in rechtairi. Et frith marb h-e ar 404] an anumaldoit do-rine do Pátraic, conid de sin is athiusc m-breithri la Gaedelu: 405] codlud Faillein i n-Dun Nais. 406] Dricriu didiu is e ba ri O n-Garrcon for cinn Pátraic in tan sin, et inghen 407] Laegaire meic Neill do mnai oca. Et do-diultsat fre Pátraic immon 408] bh-fleidh oc Raith Innbhir. Et do-rat Cilline foilti dhó, & ro marbh a 409] aen-boin do, & do-rat dó i n-airmed mine fo-ghebadh dia fhulung i tigh in righ. IS 410] ann sin at-bert Patraic fria mnai fhuine, & si oc derchainedh a meic: 411] A ben, taisigh do macan! 412] to-taet torc mor do orcan: ----- p.13 413] is do aibhell do-taet breo, 414] bid beo, bidh slan do macan. 415] IN t-arbur 416] is dech do losail talman: 417] is se Marcan mac Cillin 418] duini bus dech d' Ibh Garrcon. 419] Fothaighis Pátraic iarum cealla & congbala imdha i Laignib, ocus for-facuib 420] bennachtain forru & for h-Uibh Cennselaig sainriudh, & for-facuibh 421] h-Uasailli i Cill h- Uasailli & Mac Tail i Cill Cuilinn, et ro oirdnestar Fiachu 422] Finn i Sleibtib in espocoidi in cuicid. Ro mhaidh dano Failge Berraidhi 423] co muirbhfedh Pátraic du i comhraicfed fris a n-dighuil an idhail Cinn 424] Croich, ar is eisidhe ro ba dia do Fhailgi. Ro ceilset tra a muinnter ar 425] Pátraic inni ro raidh Failghe. Laa n-ann as-bert Odhran a aru fre Pátraic: 426] `Ol atusa fri re cian og aruidecht duit-si, a popa, a Pátraic, nom-leic-sea 427] isin prim-shuidi inniu, & ba tusu bus ara'. Do-rine Pátraic samlaid. 428] Luid Pátraic i crich Ua Failghi iar sin. Teit Failghi cu tard fuasmadh 429] triaOdran i rict Pátraic. Nir' cian iarum co n-erbail Failghi co n-dechaid 430] a ainim a n-ithfern. Teit iar sin Demun i curp Failghe co m-bui eter 431] dainibh{folio 47vb} amal b[gap: extent: 7] Teit Pátraic iar céin mair iar sin co 432] Failghe, & ro thoiris an dorus in dunaidh i muigh, cu ro fhiafraig do aen do 433] mhoghuibh Failghi cait i m-bui Failghi. `Ro fhacbas-sa ina thigh', ol in 434] mogh. `Raidh fris', ol Pátraic, `tuidecht dom acallaim'. Teit in mogh 435] ar cenn Failghi, & ni fuair dhe isin tigh acht a cnamha lomai cen fhuil, cen 436] feoil. Tic in mogh co Patraic cu m-bron & toirrsi & at-fet dó amal do-connuic 437] Failghi. As-bert Pátraic: `On lo ro ghon Failge mo araid am fhiadhnuisi 438] do-chuaidh a ainim a n-ithfern isin gnim do-rinne, & do-choidh demun ina 439] corp'. Conid h-i oided Fhailghi insin. 440] Failghe Rois immorro issi a clann fil isin tir inniu, & ro bennuch 441] Pátraic, & is uadh flaithius in tire co brath. 442] LUIDH Pátraic iar sin for Bealuch n-Gabrain i tir n-Osraigi, & for- fothaig 443] cella & congbhala ann, & adubairt no bhetis oirdnidi laech & clérech dibh 444] co brath, & ni biadh furail nach coicid forru cein no beitis do reir Patraic. 445] Ceileabhrais Pátraic dhoibh iar sin, & for-facoibh martra sruithe ocu & 446] foirenn dia muntir du ita Martarthech inniu i Muigh Raighne. 447] LUIDH Pátraic iar sin i crich Mhuman do Chaisiuil na Righ. Co tarla do ----- p.14 448] Aenghus mac Nat Fraich ri Muman, & feruis failti fris, & nos-beir lais dia 449] thigh don dun cusin maigin i ta Leac Pátraic inniu, & creitis Aengus do Dia 450] & do Pátraic annsin, & ro baisdeth h-e & moran d' feraibh Muman maille fris. 451] IS ann sin tra tinnscnamh baithis bh-fer Muman, conadh ann as-bert 452] Patraic: 453] Muimhnigh dia nom-sáruighet 454] um Chaisil cenn a m-baithis 455] imghuin leo ar lar a tire 456] beit a righi fo aithis. 457] A Caisil ro bennachus 458] Eirinn co n-ic a h-ura: 459] co mo dhá laimh ro ben- nachus 460] conna bia cen maith Mumha. 461] IN tan tra ro bai Pátraic oc ben- nachad cinn Aenghusa luidh foghrain 462] na bacla trena traighidh. Iar bh-foirchinn immorro in bennachaid co n-accai 463] in crecht i cois Aenghusa. As-bert Pátraic: `Cidh ro m-bai nad ebris 464] frium'? `Atar lem', ol Aengus, `rop h-e corus in creitmhe'. `Rat-fia a logh' 465] ol Pátraic. `Ni ragha do chomharba{folio 48ra} aidheadh n-gona onniu 466] cu brath acht oen-fer nama'. As-beir Pátraic co m-biad a rath i Caisil, ut dixit: 467] Eisseirgi Patraic a n-Dun, 468] a ordan a n-Ard Macha, 469] i telchan Chaisil cheolaig 470] ro dheonaig trian a ratha. 471] Luidh Patraic a Muscraighi Breoghain. Laa n-ann didiu boi oc innlat 472] a lamh i n-áth ann cu torchair fiacail as a chinn isin n- áth. Luidh iar sin isin 473] telcha frisin ath anair, & do-tiaghar uadh do cuinghidh na fiaclu, et do-raitne 474] fo cétoir in fhiacail isin ath amal grein. Et Ath Fiacla ainm inn atha et Ceall 475] Fiacla ainm na cille i farcaibh in fhiacuil. Et ro fhacuibh cethrar dia muntir 476] ann .i. Cuirche & Loscan, Caileach & Beoan. 477] Luidh iarum i tir Ua Figinti co n-derna Lonan mac Erca ri O Figeinti 478] fledh do Pátraic, & deochain Mantain do muntir Pátraic leis ica fur. 479] Do-lluidh cliar aesa dana co Patraic do cuinghidh bídh. Fuid- hius Pátraic 480] techta uadh co Lonan & co Deochain Mantain do chuinghidh neich don 481] oes dana. As-bertatar side napdis druith no bernfad a bh-fleidh ar tus ----- p.15 482] As-bert Pátraic na biadh rí na espoc o Lonan & na biad ard congbhail 483] deochain Mantain i talmain. IS ann sin do dechaid araili moethoclach, 484] Nesan a ainm, & molt & tanag & tri faiscre grotha for a mhuin do Pátraic. 485] As-bert Pátraic: 486] IN macan do-toet atuaidh 487] is do do-berbadh in bhuaidh, 488] cona moltan for a muin 489] docum Cotraighi do-fuil. 490] Co nus-tuc Pátraic dona caintibh. Amal batar iarum na cainti oc ithe in 491] muilt notas-sloicc in talam fo cedair cu lotar i fudoman ith- frinn, & marait fos 492] na faiscre iarna sodh i clocha. Do-bert iarum Pátraic bennachtuin do Nesan, 493] & do-bert gradh deochain fair, & is e fil i Mungharait. 494] Luidh Pátraic iar sin i Findine fri Domnach Mor aniartuaith, telach 495] asa n-aicter in tuath fri Luimnech atuaidh, co tart bennachtain for Thuadmumain 496] ar a dhuthrachtaighi do-dechatar co n-imat innmhuis leo ar cinn Pátraic. 497] Cairthenn macc Blait,{folio 48rb} sen Clainne Tairrdealbhuigh, ro creit 498] don Choimdhid, & ro baist Pátraic i Saingil .i. sain aingil do-dechaid dia 499] acallaim annsin, & ni h-e Victor. Ní berthe dano clann do Cairthenn co sin. 500] IS ann sin rucadh Eochu Baillderg do Chairthenn. Patraic do-chruthaig 501] don phairt croa, et co rabha in ball sin in a churp do comhartha ind fherta. 502] Ni dhechaid Pátraic fesin isin tir acht at-ceth o Luimnech siar & budh 503] thuaid, & bennachais ind airet ad-connaic. Et prophetauit de sanctis qui in 504] eis fierent, nominibus et tempore quo peruenissent. 505] `IN t-ailen glas tiar', ol Pátraic, `i m-belaibh in mhara ticfa caindeal do 506] muntir Dhe ind bus cenn athchomhairc dona tuathaib-sea, .i. Senan Innsi 507] Cathaig'. Diagh .lx. vel .vi.xx bliadne iarum Senan mac Gerrginn meic 508] Dhubhthaig. 509] Ni dhechaid dano Pátraic dar Luachair ind Iarmhumhain. Prophetauit 510] de Brenainn mac h-ua Alte, qui nascetur .cxx. anno. Quod impletum est. 511] LUID Pátraic i Muscraighi Thiri baptisare et fundare fidem. Ibi inuenit 512] tres fratres .i. Fuirc & Muinech & Mechar, tri meic Forait meic Connla. 513] Creitidh Muinech protinus, et ro m-beir as Pátraic & ron- bennach & for-fhacuibh 514] oirdnidi laech & clerech uadh cu brath & airdrighi a thiri uadh 515] do gres. 516] Ro bhui tra .uii. m-bliadnii i Mumain, & iss ed do-rimet ind eolaig co n-derna 517] aifrenn cacha sechtmad imaire do neoch im-rulaidh i Mumain. IArsanni tra ----- p.16 518] ro fhothaigestar Pátraic cealla & congbhala la Mumain, & ro oirdnesdar 519] "áes gráid"aes cecha graidh, & ro ícc aes cecha tedhma, & ro thodhuisigh marbhu. 520] Ceileabhrais doibh iardain, & facbhus bennachtain forru. 521] LUIDH iar sin co h-Ele. Lotar fir Muman ina dhiaidh feib don-ucsat cach 522] dibh di alaile i n-degaid Patraic. IS ann sin do airtetar fir Mumhan, feruibh, 523] macuibh, mnaib, inhi Pátraic .i. oc Brosnachaibh, cu ro lasat mor-ghair & 524] mor-broscar ar fhailti fheghtha for Pátraic. Et is de sin ro h- ainmniged 525] Brosnachu Ele. 526] IS ann sin ro ceileabuir d' feruibh Muman, & do-bert bennacht forru: ut 527] dixit: {folio 48va}528] Beannacht De for Mumain, 529] feruibh, macuibh, mnaibh, 530] bennacht forsin talumh 531] do-beir taradh dhaibh. 532] Bennacht for cech n-innmhas 533] gignes for a m-brughaibh, 534] cen nach foiri cobair 535] bennacht De for Mhumain. 536] Bennacht for a m-bennu, 537] for a leacu loma, 538] bennacht for a n-glenna, 539] bennacht for a n-droma. 540] Gainiumh lir foa longnibh 541] roppat lir a tealluig, 542] i fanuibh, i reidhibh, 543] i sleibhibh, i m-bennnib. Ben. 544] Luidh Pátraic for cul co Firu Rois cu ro thriall congbail in Druim Mor. 545] IS ann sin tainic in t-aingel & at-bert fris: `Ni sunn do-raid Dia friut airisiumh'. 546] `Ceist, cia h-airm'? ol Pátraic. `IS in Mhacha thuaidh', ol in t-aingel. 547] Do-lluid Pátraic iar sin do Ard Pátraic fria Lughbhadh anair, & ro triall 548] congbail ann. Ticedh Patraic cech dia o Ard Pátraic, & ticedh Mochta 549] o Lughbadh aniar cu comraicdis imacallaim cech dia oc Lic Mhochta. Laa 550] n-oen ann tuc in t-aingel eipistil eatarra. Airleghuidh Pátraic h-i, & iss ed 551] bui innti: 552] Mochta craibhdech credhal 553] bidh airm in ro gabad, 554] Patraicc la breithir in righ 555] h-i Macha non-anadh. ----- p.17 556] TEIT Pátraic iar sin don Macha la breithir in aingil co du ita Ráith Daire 557] inniu. Bui araili fer soimm airmhitnech ind inbaidh-sin a n-Airteraibh, Daire 558] a ainm. Ro ghuidh Pátraic intí Daire ar co tartadh inadh a reclesa do i 559] n-Druim Sailech, du ita Ard Macha inniu. As-bert na tibhreth in tealaig dho. 560] Do-breth immorro inad do isin glinn, du ita ind Fherta inniu. Fothaigius 561] didiu Pátraic fria re cian ann. Laa n- ann tuctha da ech Daire do ithe 562] feoir in du sin. Ro fergaiged Pátraic de sin curro marb na h-eochu fo cétoir. 563] Fergaigther Daire umma h-eochu do mharbad, & at-bert in clérech do mharbad. 564] Dos-fanic tamh & tregat opunn cu Daire, cur' bo focraibh bas dou. `Tocradh 565] in cleirig fo-dera sin', ol in ben bui oca, `& ríaruidh fris', or si. Do-cuas 566] iar sin do chuingidh uisqui ernaigthi for Pátraic do Daire. `Ni sechmaid', ol 567] Pátraic{folio 48vb} [gap: extent: 16] `minbadh in ben didiu ni biad eseirgi do Daire co brath'. 568] Bennuighis Pátraic in t-uisqui, & raidhis a tabairt do Dhairi & tar na h-eochu. 569] Do-gniter amlaid, & at-racht Daire cona eochu fo cedair. Rucad didiu coiri umha 570] a n-edbairt do Patraic o Dhaire. `Deo gracia', ol Pátraic. Ro fhiarfacht 571] Daire dia muintir cid as-bert an cleirech. `Gratiam', or in muinter. `Ni 572] maith in luach deghcoiri', ol Daire. `Tabhur uadh doridhisi', ol Dáire. 573] Tucsat in coiri uadh doridhisi. `Deo gracias', ol Pátraic. Indisit a munter 574] do Daire a n-as-bert Pátraic. `IS e cét briathar aici-siumh in graciam', or 575] Daire, `.i. gratiam ica tabairt do & gratiam ica breith uadha'. Luidh Dáire 576] cona sheitig iardain do oighréir Pátraic, & ro edbairset in coiri do & in tealach 577] con-aiteach fair ria sunn dan ainm Ard Macha inniu, et Ard Soilech a ainm 578] cosin. 579] IS amlaid immorro ro thoraind Pátraic in raith, & in t-aingel reme & 580] esiumh 'na dhiaidh cona muntir & cona shruithibh, & in Bhachall Issu i l-laimh 581] Pátraic. 582] At é annso na sruithe at-cuaidh ferta Patraic .i. Colum Cille & Ultan & 583] Adhomhnan mac Tinde, & Airenan ind ecna, et Ciaran Bealaig Duin, et 584] espoc Airmedach o Clochar, et Colman Uamach, & Cruimther Collait 585] o Druim Relgech. 586] Fear fír tra in fer sin o glaine aicnid amal uasal- athair. Fir ailither 587] amal Abraham. Cennais dilgedach o cridhi amal Moysi. Sailmcetlaid 588] molbtach amal Dabid. Estudh h-ecna & eoluis amal Sholmoin. Lestar 589] toghai fri fogra firinni amal Phol n-apstal. Fer lan do rath & deolaidhecht 590] in Spirata Naim, amal Eoin. Lubhghort cain co clannaib sualach. Gesca ----- p.18 591] finemna co tairthigi. Tene thaeidhlech co n-gris n-gairthe & tesaigechta na 592] mac m-bethad um fhatudh & t-soillsiughadh dhesherce. Leo ar mharnirt & 593] chumachta. Colum ar chennsa & diuite. Naithir ar thuaichli & treabaire. 594] Fer maeth, cennais, umal, ailgen ria macuibh bethad: ainmin, ecennuis fria 595] macaib bais. Mogh saethair & foghnama do Christ. ri ar ordan & cumachta 596] fri cuibriuch{folio 49ra} & tuaslucud, fria soerad & dhoerad, fria bethugud 597] & marbad. 598] IArna moir-mhirbuilib-si, tra, & iar todhuscud marbh, ar n-íc dhall & clamh 599] & bacach & aosa cacha tedhma olcena, iar bh- forcetul bh-fer n-Eirenn & iar 600] m-baithius, iar fothugud cheall & mainisdrech, iar coscrad idhal & arracht & 601] ealadhan n-druidhechta, ro comfhoicsigh laithi a eitsichta inhi noebh Patraic 602] & a dhula dochum nime. Et iss ed ro triall, dul do Ard Macha ar 603] cumad ann no beth a eiseirghe. Do-riacht Victor aingel chuige, & is ed ro raidh 604] fris: `Eirc fortculai don bhaili as a tudhcaduis .i. don t- Sabhall, ár is ann 605] at-bela & ní a n-Ard Macha do-rat Dia duit h-eiseirghi. Th' ordan & th' oirechus, 606] do chrabudh & t' forcetul amal do-bhethea beo a n-Ard Macha. Do-gealluis do 607] Dichoin comad aigi no beth h-eiseirghi', ol in t-aingel. Do-raidh Patraic: `as 608] i n-daeiri co crích dam-sa in tan nach cumngaim mo adhnacul isinn inad 609] is tol dam'. Ro raidh in t-aingel: `Ná bidh bron fort, a Pátraic, ár biaidh 610] h-ordan & h-oirechus a n-Ard Macha, gid a n-Dun bias h-eserghe; & do-rat Dia 611] maithiusa imdha duit. Or do-rat duit nemh do Dhichoin cona clainn. Do-rat 612] duit moirseser gacha sathairrn d' feraibh Eirenn do breith o phein docum 613] nimhe. Do-rat duit gach aen ghebhus do ymonn i l-laithi a eit- seachta conach 614] bé ind Ithfern. Do-rat duit cu m-ba tu bus breithium bratha ar feruibh Eirenn'. 615] Do-roine Patraic comairle in aingil, & ro thoiris i crich n-Ulad. 616] IN tan tra tainic uair a eitsechta Pátraic do-rat espoc Tassach corp Crist 617] do, & ro fhaidh a spirut docum nimhe isin dara bliadain .xxx. ar cét a aoisi. 618] Tancatar immorro aingil nime ar ceand anma Pátraic & rucsat leo h-e docum 619] nime gu n-anoir & airmitin moir. Et gidh mor a anoir coleic bidh mo a 620] n-dail bratha in tan ad-reset fir dhomain la forcongrai Michil archaingil. Et 621] raghait fir Eirenn a comhdail Pátraic co Dun Lethglaisi co n-dichset maroen 622] friss co Sliab Sion, baili i n-dingne{folio 49rb} Crist mes for clainn n-Adhaimh 623] isin laiti-sein: in tan, didiu, suidfes Crist for righshuidhi a mhiadamla ac meas 624] na tri muinnter .i. muinter nimi & talman & ithfirn. Et suidhfit in da esbal 625] déc imaille fris for dibh righ- shuidhibh dec oc mes for dibh trebaibh dec 626] clainni Israhel. Suidhfidh didiu Patraic in tan sin for righshuidhi a brethemhnachta ----- p.19 627] & midhfidh for feruibh Eirenn, ár is e Pátraic is esbal for Eirinn, 628] & is athuir forcetuil & irsi doibh, & is e bus bretheamh forru i l-lo bratha. Et 629] is maille fris ragait iar bh-fuighiull bratha in fhaireann ro com- haillset a timna 630] & a fhoircetal a n-aeintibh, a n-errnaigthi, a n- almsanuibh, a trocuire, a cennsa, 631] a n-dilghitaidh & isna timnaibh diadhaibh olcena isin bh-flaith nemhdhai. 632] Ro fhacuibh in t-aingel comhairle la Patraic amal no h-adhnachta, & is ed 633] as-bert fris: `Tucthar', ar se, `da óc-dam dhisciri do cethrib Conaill a Finnabair 634] .i. o Clochar, & suidigter do corp a cethurraen, & cibe leth dhighset & 635] i tairiset a n-aenur bidh insin nod-adnasta'. Et do-ronad amlaid iarna 636] eitsecht. Et fri re da oidhchi dhéc.i. airet ro batur sruiti i Eirenn ica aire, 637] ni raibhi adaig i Maig Inis acht soillsi aingelacda ann. At-berat araili is co 638] cenn m-bliadne ro bui in t-soillsi ann. Conid de ita Tricha Cét na Soillsi. 639] Bui tra triall cuiblingi moiri & cata itir Ulltu & h-Ua Neill ica cosnam 640] do Ard Macha & Ulaid ica fhastud acu fein. IS ed didiu tarfas doibh uili 641] breith in cuirp do cách dibh docum a thiri, cu ro etarscar Dia fonn innus sin 642] tria rath Pátraic. 643] Arroét didiu comunn & sacarbaic o espac Tassach, & ro fhaidh a spirut 644] docum nime isin t-Sabhall. 645] Ro h-adhnacht immorro Patraic a n-Dun da Lethglas co n-anoir & co 646] n-airmhitin, co bh-fertaibh & mirbhuilib cech- laithidhi. Cidh mor, didiu, a 647] anoir colleic, bidh mo a n-dail bratha ind oentuidh apstal & descipul Íssu, ind 648] oentuidh .ix. n- gradh nimhe, i n-oentuidh dheachta & daenachta Meic De, 649] a n-aentaid na naem-trinoidi .i. Athair & Mac & Spirut Naem. 650] Ailim trocuire De ulicumhachtaigh co risium ind aentaid sin IN saecula 651] saeculorum, amen. ----- p.20 652] Betha Coluim Cille annso 653] & tabrad gach legfas a bheannacht for anmannaib na lanumhan 654] do cuir da scribenn h-í. 655] EXI de terra tua et de domo patris tua, et uade in terram quam tibi 656] monstrauero'' Gen. 12:1 .i. Facoibh do thir & do thalamh & do coibnesom 657] collaidi & t' athardha n-dilis eram-sa, & eirc isin tir faillsigfet-sa duit. 658] IN Coimdhi fein do-rat an comairle cairdemail sea do chenn na h- irsi 659] foirphthe & na creitme comlaine .i. do Abraham mac Thara, cu ro fhacbad a 660] thir fesin .i. tir Caldea & cu tised dia ailithri isin tir no fhaillsighfed Dia dho 661] i. Tir Tarrngaire. Moysi, immorro, mac Amhrai taisech tuaithi De, in fear 662] ro linad o rath & o deolaidhecht in Spirta Nóimh, is e ro scribh in coibdhe 663] coisecartha tall i n-Genisis in Rechta cu ro maradh do gres oc on eclais in 664] chain chomhairle cairdemail-sea in Coimded fadesin, do Abraham, do erail 665] ailitre fair, co n-epert fris: Exi de terra tua'' Gen. 12:1 . Facoib do thir & do talmain 666] erum-sa. 667] IS ed scel erdraicighter on Coimdid fein da irail for Abraham facbáil tire 668] Caldea rop athardha dhiles do & toidhecht da ailithre i Tir Tharrngaire 669] ar daigh in mhaithiusa no bhiath do fein de & dia clainn & dia cineadh da eisi. 670] IN fer immorro dia tard Dia in comhairle-sea .i. Abraham, IS esidhe 671] airmither isin scriptur mar athair don a h-uilib iriseachaib, amal deimnighes 672] in t-apstal co n-apair: `AS iat meic Abraham iar bh-fir', ar in t-apstal, `na 673] h-uili nos-inntsamhlaighet o iris forbhthi'. 674] IN mhaith didiu ro erail Dia sunn for athair na n-irisech .i. for 675] Abraham, dleghar da macuibh na dhiaid .i. dona h-irisechaibh uile a 676] comhall .i. a tir & a talam, a n-innmhus & a n-airfited saeghulla d' facbail ar 677] in Coimdid na n-dula, & dul{folio 49vb} i n-ailithre fhoirbhthi iarna inn 678] t-samail-som. 679] Ó thrí moduibh immorro to- chuirter na daine co h-aithnius & co muinnterus 680] in Coimded. IS e in cétna modh, gresacht & adhannadh na n-daine on 681] rath diadha co tecait do fhoghnam don Coimdid iar n- deismirecht Phoil & ----- p.21 682] Antoin manaig & na n-uili manach n-irisech olcena no fhognad do Dia thall 683] is in Eghipt. To-chuirter na daine on mudh thanusti tria proiceptoiribh 684] noemaibh pritchait in scriptur n-diadhai dona dainib iar n- deismirecht Poil 685] apstail ro pritchai do genntibh co nus-tuc tre lin in t-soscéla docum puirt 686] bethad. To-chuirter dano na daine on treas mudh tre ecentaidh .i. in tan coimeicnigther 687] fria foghnum De tria treabhlaiteibh & tre guassachtaibh báis, no tre 688] deiliugud frisna maithibh aimserdaibh i m-bit, iar n- deismirecht sin popuil 689] Israel ro comshoi cusin Coimdhe o adhrad idhal & arracht iarna coimeicnigud 690] ona treablaitibh & o na documhlaib fuair cach a cinélaib echtrannaib, amal 691] innister isin scriptuir. Conid da forcell sin at-beir in faid Dauid: O fo-ghebut 692] popul Israel treablaide & guasachta mora not-gessiut & not-aitcet in Coimdhe 693] cu soerad in Coimde iar sin iat o na documlaib sin'' . 694] Abraham, didiu, cenn na h-irsi foirbhthi & na creidmhe comlaine, o 695] ra greisedh on rath diadha ro comaill an timna ro for-congradh fair on 696] Coimdid .i. do-chuaid i tir Caldea co rainic airm a n-derbailt a athair, & 697] tainic as-side i Tir Tarnngaire. 698] Atait immorro tri h-ernaili o bh-facuibh duine a athardha in tan teit ind 699] ailithri, et ita aen dibh-side arna fagur focraicc o Dhia, & ata a dho ara fagur. 700] Uair tan ann facaibh nech a athardha o curp namá, & ni etarscarann a 701] menma ria pecthaibh & duailchib, & ni sanntaigh sualach na so-ghnimh do 702] denamh. IN ailithri, iarum do- gniter amlaid sin ni fhasann torad na tarba 703] don anmuin, acht saethar & imluadh cuirp co dimhain, ár is suaill a tharba 704] do neoch deirghi a atharda mina derna maith 'na h-ecmais. Uair cid 705] Abraham fein{folio 50ra} is iar bh-facbhail dó a thire dilsi & iar n-etars(c)arad 706] fris iar curp do-rat in Coimdi in comairli so co n-debairt: Exi de 707] terra tua'' Gen. 12:1 : Ben do cheill budhesta dot tír & dot talmain, & na bidh do 708] menma re h-impódh fris doridhisi. Amal bidh edh at- bereadh Dia fein cu 709] follus re h-Abraham: Imgaibh o churp & o anmain o sunn immach it ailithri. 710] pectha & duailche in tire in ro aitreabuis anallana iar curp, uair is inann 711] do neoch & no aitreabadh ana atharda dia n- indtsamhlaigi bes a athardha ina 712] ailithre, uair nochon ó shet choss nach o coimimluadh cuirp comfhoicsighes nech 713] do Dia, acht is tria denum sualach & so-ghnimh. Feacht aili immorro 714] facbaidh nech a atharda o duthracht cridhi & o mhenmain cen cu 715] facaibh o curp, amal do-cuirethar dona h-oirdnidibh tóchaithiumh a m-bethad 716] ina tiribh fein cu bas ar ros-fastat tuatha & h-ecalsa isna ferannaib ----- p.22 717] i m-bit, ar mhét a tarbha dhoibh, uair nach ar chollaidecht tairismhighit 718] 'na n-athardha, gebidh a caein n-duthracht greim n-ailitre dhoibh ic on 719] Coimdhi. 720] Feacht aili facoibh neach a athardhai cu comlán o curp & o anmain, 721] feibh ro fhacsat in da apstal dec & lucht na h-ailithre foirbhthi dar' tarrngair in 722] Coimmde mor-maith dia n-ebairt isin t-soscél: Dénuid áirithe dhe so, ár ó 723] uathad co sochaidi ro treicseabhuir orum-sa bar tir & bar coibhnesa collaidi, 724] bur sealbh & bar n-aibhnis saegulla co bh-fuighbhidh a cét coibheis do 725] mhaith uaim-si i bhus isin t-soegul & in betha shuthain tall iar b-fuighiull 726] bratha'' cf. Mt. 19:29 . 727] IS iat so lucht na h-ailithre com- laine iar bh-fír isa persainn at-beir in faidh: 728] Berim a buidi riut, a Dhe, is ailithre & is deoraidecht dam in soegul iar 729] n-intsamail na sruithe remthechtach'' cf. Ps. 39:12 . 730] Sochaide, tra, do mhoghaibh dilsi in Coimdhed, itir petarlaic & nu-fhiadnissi, 731] ro comullsat co forbhthi in comairli caen-dutrachtach-sa & for-fhacuibhset 732] a tir & a talmain & a n-athardha & a coibnes collaidi ar in Coimdid na n-dula, 733] & do-chuatar ind ailithre i tiribh ciana comuighthi. Feibh ro comuill & 734] ro fhacoibh a duthchus talmanna ar gradh & uamun in Choimdhedh{folio 50rb} 735] an t-ard-noebh & in t-aird- ecnuidh & in mac togaidi do Dia 736] dia ta lith & foraithmet i n-ecmong na ree-sea & na h-aimsire .i. uasal-shacart 737] innsi Góidel, in choer com- raic ro h-ecradh o thaillnibh & o danuibh ecsamla 738] in Spirta Nóim .i. inti noem Colum Cille mac Feidhlimid. 739] IS ann ceileabrait na Cristaidi lith & sollomun eit- sechta Coluim Chilli, 740] h-i cingtidh Iuin arai laithi mis grene cacha bliadne isin laithi-sea inniu 741] & rl. 742] INdisit h-ecnaidi na n-Góidel ind inbaidh-sin cacha bliadne becan cumair 743] d' foillsiugud shochair & shoerclanndachta Coluim Cille, & dona fertuibh & 744] dona mirbhuilibh diairmhidi do-roine in Coimdhi aire i bhus isin t-soegul, 745] & don fhorbadh & don fhoircenn shainemail do-rat fadeoidh for a rith 746] m-buadhai .i. rochtain co a fhír athardhai & co a dhuthchus fein .i. cu h-aitreibh 747] parrduis i frecnarcus De tre bithu sir. 748] Uasal immorro a ceneol Choluim Cille i l- leth risin soegul uair do cenel 749] Conaill maic Neill ata- comnaic. Toich dó righi n-Eirenn iar n-genelach, & 750] tarcas dó mina leiged uad ar Dhia. Follus cu m-ba mac togha do Dia h-é, ár 751] ro bhatar suithi Eirenn ica thairchetal ríana gheinemhuin. ----- p.23 752] Do-rairngert cetus sinnser shacart Eirenn Sen Mochta Lugbaid inti 753] Colum Cille bliadain riana gheineamain. Uair fechtus do-lluid a choic, 754] Mac Rith a ainm, & coadh cno ina laimh, co n-ebairt Mochta fris: `Ni leam-sa', 755] ar sé, `an ferann asa tucad na cno so: taisigh iat co ti intí asa ferann'. `Cuin 756] do-rega se'? or in coicc. `I cinn cét bliadne', or Mochta. No gnathaiged 757] dano Mochta a aigheadh budhtuaid oc ernaigthi. Ro fhiafraighset a 758] muinter dhe cidh ara n-denad sin. Ro raidh Mochta: 759] Macan gignither atuaidh 760] ic turcabail na m-bithó 761] toirithnighed Ere in breo 762] ocus Alba dhainech dhó. 763] Do-rairngert immorro athair baitsi & forcetuil na n-Goeidel .i. noem 764] Phatraic, dia m-bui occ bennachad Conuill a Sidh Aedha in tan ro fhuirim a 765] dhi laim for Conull & for a mac, for Ferghus .i. a lamh dhes for cenn Ferghusa 766] & a lam chlé for cenn Conaill. Ro mhachtad Conall sin, & ro fhiafraig de 767] cidh ar ro shamhuigh a lamha amhlaid sut. Ro gabh{folio 50va} Patraic in rann-sa: 768] Geinfidh macan dia fhine 769] bidh sai, bhidh faidh, bidh file, 770] inmhain lespaire glan gle, 771] na h-ebera imarbhe. 772] Bidh sui ocus bhidh craibdech, 773] bidh dalbh la righ na righ-rath, 774] bidh buan ocus bidh bith-mhaith, 775] ron-fia in bith-fhlaith dia dhidhnad. 776] Ra thirchan dano Bec mac De dia n-debairt: 777] Macan Eithne Toebhfhota 778] sech is bail is bláthugud, 779] Colum Cillecan cen on 780] nir' bo romh in ráthughadh. 781] Do-rairngert dano esboc Eogan Arda Sreath co n-ebairt: 782] Mac beruir do Fhelimid 783] bidh minn for cech cleir, 784] Felimid mac Fergusa, 785] maic Conuill, maic Neill. ----- p.24 786] Do-rairngert Baide mac Bronaigh a n-uair a eitsichta inti Colum Cille, 787] co n-eibirt ria muintir: `Ro genair isinn aidhchi-sea innocht mac n-uasal 788] n-airmheitnech fiadh Dia & daine, & do-ragha sunn i cinn .xxx. bliadne 789] ónnocht. Dá fher dhec a lín, & is e fhoillsighfes mu lighi-sea & toirrnebhus 790] mu relec, & biaidh ar n-aenta in nimh & i talmain'. 791] Amail ro tirchanad o sruithib Eirenn gein Coluim Cille, is amlaid ro fiugradh 792] i bh-fisibh & i n-aislingibh feibh ro fiugrad isin taidhbh-sin tarfas dia 793] máthair .i. dar le brat mor do tabairt di cu rocht o Indsi Modh co Caeir n-Abrocc, 794] & ni bhui dath nat bui ann: co n-acca óglach ind étach thaitnemach cu ruc 795] uaithi in brat isin n-aer, & ba toirsech Eithne dhe sin. Et atar le tainic in 796] t-oclach cétna a dochum doridisi, co n-ebairt ria: `A ben mhaith, ni rice a leas 797] bron na toirrse do denam, acht is cora duit subhai & forbhfailti: uair in 798] brat-sa iss ed do-forne co m-bera-sa mac, & bid lan Ere & Alba dia forcetul'. 799] At-connuic dano a ben imthasi aislingi eathaite in aeir & na talman atar le 800] do breith in athair Eithne fo crichaib Eirenn & Alban. Ruc Ethne breith 801] na h-aislingi sin: `Berat-sa mac', ol si, `& ro- sia a forcetal fo crich Eirenn & 802] Alban'. 803] Amal ro tirchanad iarum o sruithib Eirenn & amail it-ces i bh-fisibh, 804] ro genair Colum Cille amlaid sin. Gortan dano ainm an inaidh in ro genair. 805] h-I septit Decimbir dano arai laithi mis grene, & dardain arai laithi 806] sechtmhuine. 807] Amra tra in mac ro genair ann sin, mac do righ nimhe & talman. .i. 808] Colum Cille mac Feilimid meic Fergusa meic Conuill{folio 50vb} Gulban 809] meic Neill Naighiallaig. Do Corpraighi Laigen a máthair .i. Ethne 810] Ollmhar ingen Dimai meic Naei. Baisdter iarum in mac la Cruithnechan 811] mac Ceallaig in t-uasal-shacart, & ros-ail iar- dain arna radh d' ainglib De fris. 812] O tainic tra aimser leiginn dó, luid in clérech co araili faid bui isin tir 813] da fiarfaigi dhe cuin bud choir tinnscetal don mhac. O ro fhegh in faidh 814] in nemh is ed ro raidh: `Scribh innosa dho aibghitir'. Ro scribad in aibghiter 815] i m-bairgin & is amlaid do-romailt Colum Cille in bairgen .i. a leth fri h-uisce 816] anair & a leth fria h-uisci aniar. As-bert in faidh tria rath faitsine: `IS 817] amlaid bias ferann in meic-si, a leth fri muir anair & a leth fri muir aniar' .i. 818] ind Eirinn. 819] Nir' chian iarum, luid & a aidi ar notluic gu Brogach mac Dega cusan 820] esboc do Rathaibh Enuigh a Tír Enna. Ro h-erbadh ria aidi-sium risin clérech ----- p.25 821] ord sacairt do dhenamh isin inad-sin ar in sollamun. Ro gabh imnaire eside 822] cor' éimidh in salm do rocht do do gabail Misericordias. Gabhuis immorro 823] fer in raith .i. Colum Cille in salm dia raith acht cena ni ro legh-som acht 824] aibghiter nama cosin. Ro morad ainm De & Coluim Cille tresan mírbhuil sin. 825] FEACHT aili luid-sium & a aidi do thoruma dhuine galair. Ic dul doib 826] tria chaillid tuislidh cos in cleirig don carraic, gu torchair co n-erbailt cu h- obunn. 827] Do-rat-somh a cochull fo cinn in cléirig ár ni fhitir nach ina chodlud ro bui. 828] Et ro ghabh for mebhraghadh a aicepta cu cualatur araile caillecha a urleghiunn 829] co rice a reclés. IS ed do-rimhet ind eolaig, mile co leith do beth etarra, et 830] cluinti co menic fogur a ghotha in airet-sin. Tancatar na caillecha iar sin, & 831] fuaratar in clérech marbh ara cinn, & ro raidset ris-seomh dúscad in cleirig 832] doibh. Do-cuaidh-sium acétor docum in clérigh da dhuscud. At-racht dano 833] in clérech a bas la breitir Coluim Cille amail bidh 'na chodlud no beth. 834] IS AND sin ro n-edbair Colum Cille don Coimdid na n-dula & conatuigh teora 835] itghi uadh .i. oighi & h-ecna & ailithri. Do-ratait do na triur cu comlan. 836] CEILIBRAIS iar sin dia aidi, & do-rat in t-aidi deonuchud & bennachtain do 837] co dicra. Luidh iar sin d' foghlaim ecna cusan uasal-shacart .i. cusan esboc, 838] co Finnen Mhaighi Bile. 839] FEACTUS ann teasta fín & bairgen ar Fhinnen oc onn oifriunn. Bennachais 840] Colum Cille{folio 51ra} in t-uisqui cu ro-soidheth i bh-fin cu tart isin cailech 841] n-oiffrinn. Ra morad ainm De & Coluim Cille tresin bh-firt-sin. 842] CEILIUBRAIS iar sin do Fhinnen i Maigh Bile ocus luidh cu Gemmán 843] Maighister. FECTUS oc denamh aicepta ac German co n-accatur ingin 'na n-dochum 844] oc teiched re araili dun-oirgnid, cu torchuir 'na bh-fiadhnuse gur' bhó 845] marbh. Ro fhuirim Colum breitir n-escaine fair co n-erbhailt fo cedoir. 846] CEILIBRAIDH iar sin do German & luid co Finnen Clúana h-Eraird. 847] Ro fiafraig-sium d' Finnen cia airm i n- dingned a bhoith. `Denaid a n-dorus na 848] cille', ar Finnen. Do-ghní-sium a bhoith, & nir' bó dorus na cilli in uair sin. 849] At-bert-sum cena ro bud h-e dorus na cathrach iardain. Et iss ed ón ro comhailled. 850] FEACHTUS do-mheiled broin gach fer dona h-espocaib arnuair. Aingeal 851] do nim immorro no mheiled do-raith Coluim Cille. Ba h-i sin anoir do-bereadh 852] in Coimdi do-sum ara shochenelaigi seoch cach. 853] TAIDBSI tarfas fechtus do Finden .i. da esca do turcbhail o Cluain 854] Iraird .i. esca órdhuidhi & esca aircdidi. Luid in t-esca orduidi i tuaiscert 855] na h-indsi .i. cu ro las Ere & Alba de. Luidh an t-esca aircdidi gu ro ghabh ----- p.26 856] o Shinainn, gur' ro las Ere ar medhon. Colum Cille sin cona rath soceineoil & 857] ecna et Ciarán co taitnemh a shualach & a sho-gnim. 858] CEILEABRAIS iar sin Colum Cille do Finden & luidh co Glais Naiden, ár 859] ro bui coeca oc foghlaim isinn inadh-sin ac Mo Bhi im Chainnech & im 860] Comgall, & im Ciaran. A m-botha fria h-uisqui aniar. Adhaig ann ro beanad 861] in cloc im iarmérghi. Luid Colum Cille don eclais. Lia mor isinn abuinn. 862] Luidh araidhi Colum Cille cona étach trethe. `IS calma tecar annsin inocht, 863] a h-uai Neill'! ar Mo Bhi. `IS tualang Dia', ol Colum Cille, `in soetar do 864] dingbáil dinne'. Icc tiachtuin doib didiu isin eclais co n-acatar na botha fria 865] h-uisqui anair re comhfhocraibh na h-ecclaisi. 866] FECHTUS ann do-ronad eclas mhor ac Mo Bí. Batar na cleirig ica imradh 867] cia lan bud maith la cach dibh do beth acu isinn eclais. `Robo maith leam-sa', 868] ol Ciaran, `a lan do macuib ecalsa{folio 51rb} do tathaighid na trath'. 869] `Robo maith leam-sa', ar Cainnech, `a lan do leabhruibh ocum do foghnam 870] do macuibh bethad'. `Robo maith leam-sa', ar Comgall, `a lan do shoeth & 871] do ghalar do beth am curp fadesin dom traethad & dom timargain'. 872] Do-raega dano Colum Cille a lan do ór & argut do chumhdach minn & 873] mainisdrech. Ad-rubhairt Mo Bhi na bhudh shamlaid, acht ro bhudh saidbre 874] sámhud Coluim Cille inas cech sámud etir Eirinn & Albain. 875] ADUBHUIRT Mo Bhi re dhaltuibh derge ann inaid i r-rabhutar, ár don- icfad 876] teidm anaithnid ann .i. in Buidhe Conaill. Adubairt dano ra Colum Cille 877] na ro ghabadh ferann cu ro deonuige-som. 878] LUIDH Colum Cille a Cenel Conaill. Do-chuaid tar an abhuinn dianad ainm 879] Biur. Annsin adubairt-sium: `Bir fri fochaide'; & ni luid in teidhm secha 880] sin, et is firt bithbeo beous sin, ar cech teidhm acht co tiagur tairis ní lean 881] secha sin tre breithir Coluim Cille. 882] LUID iar sin do Daire re dun Aeda meic Ainmirech: as eside ba rí for 883] Eirinn in tan sin. Ro idhbair in ri in dun-sin do Colum Cille. Roob-side fo bith 884] timna Mo Bhi. Ac toidecht immorro dó as in dun amach con-ric fria dís 885] do muntir Mo Bhi, & criss Mo Bhi acu dho-som, & deonugud ferainn do ghabáil 886] iar n-ec Mo Bhi. IS ann adub- huirt Colum: 887] Cris Mo Bhi 888] nipdar simne imm lo: 889] nír' h-osglad um shaith, 890] nír' h-iadhadh im ghó. ----- p.27 891] Gabais Colum Cille iar sin dún Aeda & fothaighis eclais ann co bh-fertuibh 892] imdha do denum innti. 893] FEACHTUS ann ro fhaidh-sium a manchu isin chaillid do bein caelaig do 894] cumhdach eclasi acu i n-Daire. IS ann ro boingedh, a bh-ferunn araili oglaich 895] ba comhfhocraibh don eclais. Ba tocradh do-sidhe in fidhach do bein ina 896] fherann cin deonugud dó fein. O ra-chuala Colum Cille inní-sin do-raidh re 897] mhuinntir: `Beridh lógh a fhidhaich dó do gran eorna, & cuirid isin talmain'. 898] Do-chuaidh immorro tar medhon samhraid in tan sin. Rucad iar sin in gran 899] don oclach. Ro lai-side isin talmain. Ro fhas cur' bó abuidh am lugnasadh. 900] FEACHT do-sum a n-Daire do-breth leanamh bec cuigi da bhaisded{folio 51va} . 901] Ni raibhi uisce i comhfhocus do, co tard-som sigin na croiche tarsin carraic 902] bai na fhiadhnaisi, cu ro mhuidh tobar uisce eisdi & gur' baisded in leanamh as. 903] FECHTUS do-sum n-Daire, no imraideth dula do Roimh & do Iarusalem. 904] Luidh-sium fechtus iar sin a Daire cu Toirinis Martain, co tuc in soiscél bai for 905] Martain cét bliadne i talmain, co nus-facaib i n-Dairi. 906] MOR, tra, do fertuibh & do mhirbhuilib do-roine Dia ar Cholum i n-Dairi. 907] Ro char-som cu mor in cathraig sin, co n-ebairt: 908] IS aire caraim Dairi, 909] ara reidhi, ara ghlaini, 910] ár is lomlan aingeal bh-finn 911] on chinn co ric araile. 912] Fothaigidh iar sin Raith m-Botha. Annsin ro thodhuisc-seomh in soer 913] iarna bhadhadh a linn in muilinn. 914] FEACHT ann i Raith Bhoth, teasta socc ona mhuinntir, cu ro bennach-som 915] lama in meic bhic boi 'na fharrad, Ferghna a ainm, co n-derna sidhe in soc; & 916] ba h-eoluch n-gaibnechta h-e o sin amach trena bennachad-som. 917] LUID iar sin for cuairt co righ Tefa, co tard sein do an t-inad danad ainm 918] Dermach iniu, et do- roine recles ann. A n-Dermhuigh dano tuctha ubla serbha 919] dho-som, cu ro bhennach iat comdar soimhillsi. 920] IS o Dermhaig ructha uadha-som claidhiub senta do Cholman Mor 921] mac Diarmada. IS e rath ro bui fair na h- apladh nech ina freacnarcus, con-atuich 922] iarum araili duine bui a n-galar in claideb. Tucad do cu m-boi oca. 923] Bliadain tra don claideb oca sech nír' bó beo, nír' bo bó marbh in airet-sin. 924] Co rucadh in claideb uadh iar sin co n-erbailt fo cétoir. IArsinní tra ro bheannach-som ----- p.28 925] Dermach, et for-facuib coimeduidhi da muintir ann Cormac 926] u Liathain. 927] LUID-SIUMH iar sin co h-Aed Slaine mac n- Diarmada. Taraill cusin maighin 928] risa raitter Cenannus inniu. Dún rig Eirenn eisein in tan sin .i. dun Diarmada 929] meic Cerbhuill. O ra fhuirig didiu Colum Cille in dorus in duine do-ghabh 930] for tairchetul in neich do-biad don baili iardain,{folio 51vb} co n-ebairt iar sin 931] fria Bec mac n-De .i. faidh Diarmada meic Cerbaill: 932] A Bhicc an, innisi dhamh, & rl. 933] Ro raidh Bec: 934] Cleirigh fileat for ar lar, & rl. 935] Toirnidh iarum in cathraig, & bennachais h-i do leir, et adubairt ro bad h-i 936] congbhail budh airdi no bhiadh aca isna talmandaibh gen gub innte no beth 937] a eiseirghi. Oc denam na faitsine sin do-som do-rat a agaid siardhes, & 938] ro fhaitbeasdar cu mor. Ro fhiafraig Baithin fath na foilti. `L. mac bethad', 939] ar Colum Cille, `gheinfes i n-aen-oidhchi don Coimdhi isinn imarach so thiar'. 940] Grafann Cille Scire ro thircan annsin feib ro comuilled iardain. Dair mhor 941] immorro foa raibhi Colum Cille cein ro bai isin maigin sin ro mhair cusna 942] h-aimsera déidhincha cu tor- chair tria dheilm n-gaeithe moire, co ruc araile 943] duine ní dia rúsc do coirtedh chuaran. O ra ghabh immorro na cuaranu uime 944] ro benadh o claime o bhonn co a bhaithis. 945] LUID-SIUMH iarum co h-Oedh Slaine co n-derna faitsine do, co n-ebairt fris 946] ro bad slan saeghlach acht munbhat finghalach. Da n-derna finghal ní bhia 947] acht ceathra bliadni i m-bethaid. Ro shenastar dano cochall do, & do-raidh 948] nat gonfaithi cein no beth in cochall uime. Do-roine immorro Aed Slani 949] finghal tar breitir Coluim Cille for Suibne mac Colmain i cinn cethra m-bliadan. 950] Luid-sium for fecht: dermatus a chochull: marbhtar isin lo-sin. 951] FOTHUIGIUS Colum Cille cealla imda i m-Breaghaibh, & facbhus sruithi & 952] minna imda inntibh. Facbus Ossene mac Ceallaig i Cluain Mor bh-Fer 953] n-Ardai. Luidh iar sin do Mainistir. IS ann sin ro ben a bachall-som risinn 954] arradh n-glainidhi fris ro freasghabh Bóiti docum nime, cu clos a foghar 955] fon cill uili, et ro fhoillsigh lighi m- Boiti & do-rinne amail do-rarngert Báide 956] fadhesin i l-lo a eitseachta. Ba mor, tra, do cheallaib do- thorainn-sium & do 957] leabraibh ro scribh .i. ccc. ceall & .ccc. lebur. IN leabur ro scribhadh a 958] lamh, cidh foda no beth fo uisce ni báitte cid aen-liter ann. ----- p.29 959] Fothaighis eclais i Recrainn airthir Breagh, & facbais Colman deochan 960] innti. Fechtus{folio 52ra} batar isin eclais sin Colum Cille & Comghall & 961] Cainnech. As-bert Comgall co n-dernad Colum Cille idhpairt cuirp` Crist & a 962] fola 'na fhiadnusi. Do-roine Colum umuloid doibh ime sin. IS ann at-connaic 963] Caindech colomna teinntidhi os cinn Coluim Cille cein ro bai oc onn 964] edhpairt. Ro indis Cainnech do Comgall sin, & at-conncatar diblinaibh in 965] colomna. Fothaighis eclais isin inad ita Sord inniu, & facbus fear sruith 966] dia muintir ann .i. Finan Lobur, & facbus an soiscél ro scribh a lamh fadesin. 967] Toirneas dano an tiprait danad ainm Sord .i. glan, & senais crois. Uair ba 968] bes do-som crosa & polaire & tiagha leabur & aidhme eclusdai arcena do 969] denum. Senais immorro ccc. cros & .ccc. tiprat & .c. polaire & .c. bachall & 970] .c. tiagh. 971] LAA n-oen bui Colum Cille & Cainnech for bru mara. Bui anfadh mor 972] forsin fairrce. As-bert Cainnech fri Colum: `cid chanus in tonn'? As-bert 973] Colum: `Do munter-sa bai i n-gabhudh anallana forsin bh-fairge co n-erbhailt 974] aen dibh, & dos-bera in Coimdi cucainne isin maduin imarach isin purt-sa 975] i tam'. 976] FEACHT do Bhrighid oc imthecht Churrig Life. O 't-connaic in noemh-ogh 977] in magh aluinn scoit-shemrach 'na fiadhnuse, is ed ro raid aice 'na menmain, 978] da mad le comus in muighi co n-idhberad don Coimdid na n-dula. Ra foillsiged 979] do Cholom Cille & se 'na recles i Surd, co n-ebairt o ghuth mhor: 980] `As inann di oc on Coimdid & comad le fein do dilius an ferann do 981] idbair dhó'. 982] LUID Colum iar sin cu Laighnib co farcaibh cealla imda iarna bh-fothugud 983] leo im Druim Monach & im Maen & cealla imda aile. 984] LUID iar sin cu Cluain Mac Nois cusinn imainn do Chiaran lais, uair 985] do-ríni molta imda do muntir Dhé, amail ro raid an file: 986] Soer tri coecca uaisli ina gach apstal, 987] at lin ferta fér, 988] aill tri Laidin dobasoebail, 989] aill tri Gaeideilg, cain in scel. 990] IS a Cluain immorro do-luidh mac bec 'na dhocum-somh cur' thall 991] brotairne beg da etach cen airiugud dó. Ra foillsiged{folio 52rb} o Dhia 992] do Cholum inni-sin, & do-rarrngair don mac cu m-ba sui & comad craibhdech. 993] Et iss e Eirnin Cluana Deocra insin. ----- p.30 994] LUID Colum iar sin i crich Connacht for cuairt procepta gur' fhothaig 995] cealla ile & congbala isin coiced sin im Es Meic Eirc & im Druim Cliabh, 996] & facbhais acu in bachaill do-rine fesin. 997] LUID Colum dar Es Ruaid, & fothaigis cealla ilarda la Conall & la 998] h-Eogan, & fothaigis eclais a Toraigh, & facbais fer sruth dia muintir innti 999] .i. Ernine. 1000] O ROLA Colum cuairt Eirenn uili, & ro shilasdar iris creidmhe, & ro baisd 1001] sloigh imda, & ro fhothaig cealla & con- gbala, & ro fhacaibh sruithi & minda & 1002] mairtire inntibh, tainic iar sin for a menmain an cinnedh ro cinn o thosach a 1003] bethad, techd a n-ailithri. Ro imraith iarum dul tar muir do procept bréthre 1004] De do Albanchaib. Luidh iarum for fect .xlu. bliadne do inn Alpain .lxxuii. 1005] m-bliadne a aeis comhlan. IS e immorro lin do-chuaidh .i. xx. espoc, .xl. sacart, 1006] .xxx. deochan, .l. mac leighind. 1007] LUIDH iarum fo sheol shoinmech cu rocht an t-inad danad ainm h-Í 1008] Choluim Cille aníu. Adaig cingcdise is i immorro ro-siacht. Tangadar da 1009] espoc batar isin tir do ghabhail a lamha ass. Acht ro fhaillsigh Dia do 1010] Colum Cille napdar esbaic iar bh-fir, conad aire sin for-fhacoibhset an indsi 1011] o ro indis a tinnrum n-dilius & a tuirthecht. Adubhairt Colum Cille rea 1012] muintir: `IS maith dhun ar fremha do dul fon talmain sunn', & do-raidh: 1013] `As cead duib nech eicin uaibh do dul fon talmain sunn, no fo h-uir na 1014] h-innsi-sea, dia coisecrad'. Ad-racht suas Odran erlathad, & is ed adubairt: 1015] `Diam-gabthasa', ol se. `As errlam leam sin, a Odhrain', ar Colum Cille. 1016] `Rat-fia a logh. Ni tibirter idge do neoch icom lighi-se minab fort-sa iarfaigter 1017] ar tos'. Luid iarum Odran docum nime. Fothaigis Colum eclais aice iar sin. 1018] Tri .l. ri teoir a máinchine aici-sium in h-I, & .lx. ri achtail, amail adubairt 1019] in file: 1020] Amhra ocbhudh bai in h-I, 1021] tri cóicait a mainchini, 1022] ima curchaibh iar sin ler, 1023] oc imram tri fichit fer. 1024] O ro fothaig Colum Cille{folio 52va} h-Íí, luidh for cuairt proicipta fo 1025] Albain & Bretnu & Saxanu, & dos-fuc docum n-irsi & creidme iar bh-fertuibh 1026] ile & iar toduscud marb a bás. Bai immorro araili duine isin tir dia 1027] ro pritcha Colum Cille co ra creit cona muintir uili don Coimdid. Ba formut 1028] la Demon inni-sin, cu ro ben-se mac in duine út o galar thromm, co n-erbhailt de. ----- p.31 1029] Ro badar na gennti og ecnach Crist & Choluim Cille. Luid Colum iar sin 1030] a n-ernaighthi dicra co Dia, co ro dhuisich in mac a bas. 1031] DIA m-BAI Colum i n-araili laithi ic procept dona sloghuibh, luid arali 1032] duine tar an abhuinn bui i comfhocus doibh, ria m-beith oc eisdecht re 1033] m-breitir n-De. Nos-benann in naithir h-e isinn usqui & nos-marbhunn fo cétoir. 1034] Do-beruir in mac i bh-fiadnusi Choluim. Dos-beir-sein crois dia bhachaill dara 1035] bruinne co n-erracht fo chedair. 1036] GALAR trom tainic dia thimtirid-seom .i. Diarmait a ainm, co n-erbailt, 1037] co n-derna-som ernaighthi leis cu ro thodhuisc a bas. Et ni nama acht ro chuinigh 1038] soegul .uii. m-bliadne do dara eis bud- hesin. 1039] FEACHT ann tainic Cainnech uadha-somh a h- I. Dermatais a bhachaill tair. 1040] In tan tainic ille fuair a bachaill ara chinn abhus, & léne Coluim Cille maille 1041] ria .i. cuid Cainnigh sin dia rachall-som i, et is airi do-righne-sium sin ár 1042] ro-fhitir cur' bho comfhocraibh dia eitsecht. 1043] LOISE mor tainic do-sum fecht an h-I. Ro fiarfocht de-sium fath na loisi. 1044] `Tene Dhe do nim', ar eisium, `tainic for teora catracha isin Etail, cu 1045] ro marbh teora mili d' feruibh cenmotat mna & macu & inghena'. 1046] GAIRM ro-chuala sum fechtus a purt h-I. Ann sin at-bert-sum: 1047] Bachlach 'san purt 1048] cona bachaill 'na chrob, 1049] do-aidhlebha mh' adhaircín, 1050] do dhoirtfe mo dhubh. 1051] Tairnfidh-som sis 1052] d' innsaiged mu pháx, 1053] is benuidh fria mh' adhaircin, 1054] nos-faicebha fass. 1055] FEACHT n-aill do Colum for-facbhudh h-e ag bruith mairt do mheithil. 1056] Bui athlaech d' feruibh Eirenn .i. Mael Umha mac Baedain. Ro fiafraig 1057] Colum Cille cia meit a loingthi in tan ba oclaech? `In tan baam oglach', ol 1058] Mael Umha, `no chaithinn mart meth am shaith'. Ro for-congair Colum Cille 1059] fair cu ro thoimled a shaith{folio 52vb} . Do-roine Mael Umha airesium sin. 1060] Ro chaith in mart uile. Tainic Báithin iardain & ro fiafraig in ba h-errlamh 1061] in esair. Ro fhor-congair Colum for Mael Umha cnamha in mairt uile do 1062] timarcan ind oen-bhaile. Do-ronad amlaid. Bennachais Colum na cnamha, 1063] & ro bai a n-uili fheoil impuibh co rucad don mheithil. ----- p.32 1064] FEACHT do Cholum Cille i mís Mái luidh d' fios scel na n-airemhon 1065] i tuaisciurt na h-indsi. Ro bhui ica comdhidnad & ica forcetul. `Maith', ol se, 1066] `fon caisc do-chuaidh i mís Aipril, is ann sin do-bail dam-sa thecht docum nime. 1067] Acht nir' ail dam bron na toirrse duibh-si iar bhur soethar, conadh aire sin 1068] ro anass acuibh o caisc gu quingcigis'. O ro chualatar na manuigh na briathra-sin, 1069] roptar toirrsigh co mor. 1070] RO-SSOI tra iar sin a agaid siar, & at-bert, `Ro bhennacha in Coimdhe 1071] an innsi cona h-aitreabhthaib', & ro innarbu loiscinn & natracha aisdi. O ra bennach 1072] immorro an innsi, tainic da recles. Nir' bó cian iarum tancatar 1073] cricha na saboidi & tosach in domnaig, et o ro thocuibh a rosc a n-airdi táinic 1074] loisi mor dia ghnúis & agaid, & at- conncatar na braithre sin. Aingel De 1075] immorro tarasair ann sin os a cinn. 1076] LUID-SIUMH iar sin do bennachad in t-sabhaill et at-bert fria Diarmuid co 1077] n-escomluifedh adhaig domnuigh docum nime. Ro shuidh iar sin an senoir 1078] airmitnech .i. Colum Cille for or na conaire; air tainic scis do, ger' bhó gairit 1079] a uidhe, áir .lxxuii. m-bliadne a aes in inbhaid sin. 1080] LUID a dhochum in gerran do-bui occ na manchuibh annsa n-inis, & cíidh 1081] a n-ucht in cleirig cor' bo fliuch a etach. Ro triall in fos .i. Diarmuid 1082] innarba in gerrain uadh. `Leicc dhó, a Diarmait', ol Colum Cille, `gu 1083] n-derna a dhaethain der & toirrse acom cháinedh-sa'. 1084] IS LIA tra tuirium & aisneis a n-do-roine Dia do fhertuibh & do mirbuilibh 1085] isna talmannaibh ar Colum Cille, uair ni fil nech co n-icfedh a thuirium co leir 1086] acht mina thisadh a ainim fein, no aingel do nimh dia n-aisneis. Conadh lor, 1087] didiu, duin so do thabairt ar dheismerecht. {folio 53ra} 1088] Ní ro geinir tra do Goidelaib gein bud uaislea, na bud eaccnaide, 1089] na bud soiceineilce inás. Ni tainicc dib araile bud bec- cda, na bu umla, na bu 1090] inisle. Mor eim an inisle do Colom Cille conad é fein do-benad a n-iallacranna 1091] da manchuib, & conad e do- indmad doib. Do-beiread a cuid arba go menic ara 1092] muin don muilend & no meiled, & do-beired lais dia toig é. Ni geibed lin na 1093] olonn ria cnes. No comruicced a taeb ria h-úir nocht. Coirthe cloiche 1094] no bid fo a cind do fhrithadart, & ni denad cid do codlad eitir acht airet no bidh 1095] Diarmait a dalta ag rádh tri caibdel don Biaid. Atraiged fo cedoir iar sin, 1096] & do-gnith gol & basgaire amail máthair buid ag cained a h-aein-mic. No geibed 1097] na tri coécta a n-gainem na traga ria-siu no turccbad grian. ISin lo immorro 1098] no athaiged na tratha. No idhbrudh corp Crist & a fhuil. No pritchadh ----- p.33 1099] soiscelu. No bhaisted, no choisecrad. No iccad clamhu & dullu & bachacha 1100] & oes cacha tedma arcena, & no dhuisced marbhu. 1101] O THAINICC gusna déidhenchuibh do Colum Cille, et o ro benadh clocc 1102] iarmerghi adhaigh domnaigh cingcdhighisi, luid-siumh ria cach docum 1103] na h-ecailsi, & do-roine slechtain & ernaighthi dhicra iconn altóir. Ro lín 1104] in tan sin soillsi ainglecdha in eaclais uime da gach leith, & ro fhaidh ann sin 1105] in sruith airmhitnech a spirut dochum nime i subhai & i bh-failte mhuinteri 1106] nimhe. Ata immorro a chorp i talmain abhus cu n-anoir & cu n-airmhitin 1107] o Dia & o dhainibh, co bh-fertuibh & co mirbhuilibh cech laithi. Et gidh mor 1108] a anoir coleic bidh mo a n-dail bratha in tan taitnebhus amail ghrein 1109] nemh-thruailnidi a chorp & a anum. 1110] IS ann, immorro, bias in mor-ghloir sin & in mor- innocbhail do-somh, 1111] a n-aontuidh naoi n-gradh nimhe na tairmdhechatar, i n-aontuidh apstal & 1112] deiscibul Íssu Crisd, i n-aontuidh deeachta & daenachta Mheic Dé{folio 53rb} 1113] isin n-aentuidh is uaisli cech aentaidh, i n-aentaid na naemh-trinoidi uaisli 1114] airmhitnighi .i. Athair & Mac & Spirut Noemh. 1115] Ailim trocuire Dhe uilechumachtuigh tre impidhe noemh Choluim, co rosium 1116] uile in aentaid sin. Roissem, ro aitreabhum, in saecula saeculorum! Amen. ----- p.34 1117] Betha Bhrighdi. Tabrad gach nech legfus in betha-sa Brigdi bennacht for anmannaibh na lanoma da(r' scribad in lebar-so) 1118] HII SUNT QUI SECUNTUR AGNUM QUOCUMQUE IERIT'' Rev. 14:4 . IT iat so lucht 1119] leanuit in t-Uan neimelnidi cipe conair dech. 1120] Eoin mac Zebedei, bruinne- dhalta Íssu, comarba na h- Oighi, is é ro scribh 1121] na briathra-sa & ro fhacuibh a cuimne lasin n-Eclais don fhochraic & don 1122] logh ro thidnaic Dia don tres grad na h- Ecalsa .i. do lucht na h-oighe .i. 1123] tochoisceim inn uain neimhelnidhe. 1124] IS e immorro leth ataoibhi in n-aisneis-sea la h- Eoin cu dú a n-debairt: 1125] Nemo potest dicere cauticum nisi illa .c.xl. iiii milia qui redempti sunt de 1126] terra'' Rev. 14:3 . Ni thic do neoch molad na claiscetul do denum don Coimdhid 1127] acht nech écin do comhlanus na h- Ecalsa ro congbhad a n-genus & a 1128] n-oighe & do-cenngad do logh fola Crist. 1129] Áir is iat sin na h-ogha co deimhin. Conad for slicht na m-briathar-sin 1130] ro raidh Eoin: Híí sunt qui secuntur agnum'' Rev. 14:4 .i. is iat lucht leanait in t-Uan 1131] cipe conair theit. 1132] IS e leanmhain in Uain, Crist do in t-samail & do thocoisceim tria 1133] comallad rechta & t-soscéla gan sainnt na talmandai, gan grad na n-erchraidhe, 1134] imghabhail na h-anoire, dinsium in domhain, tarmnugud dona h- uilibh, 1135] neimhdhenum indlighidh na aincridhi do neoch, fulang cu foidhideeh na 1136] n-ammus dianechtair, dilghudh do tabairt do lucht na h- ingreama. Gach 1137] maith done nech gurub ar metughud De do-ghne & narup ara anorugud 1138] budein.{folio 53va} `INtshamlaid, didiu', ar an t-ecnaid, `amail bis an t-uan 1139] neimheilnidhe ind oigi colla, as inann on & corp neimh- thruailnidi Meic 1140] in Athar Nemda.' IN t-samlaid, dano, in t-uan rundai .i. Crist, a n-oighi & a 1141] naeimhe menman amail ro raidestar fein: Bidh cu noem & cu genmnaidh'' Levit. 11:44 , ar 1142] in Coimdi, ár am noebh-sa fein & am ennac'' Levit. 11:44 . Ár ni ferdi genus an cuirp 1143] madh anfhoirbhthe & mad eilnidi ind ainim. 1144] Sochaidhe tra do noemhuibh & do fhirenuibh ro comuillset in timna-sa na 1145] h-oighi a nu-fhiadhnuisi feibh ro comuill in noemh-ógh dia tá lith & foraithmet 1146] i n-ecmhong na ree-seo & na h-aimsire .i. Sancta Brigida uirgo Dei .i. 1147] noemh Brighit ogh in Coimdheadh na n-dula. ----- p.35 1148] IS and iarum ceileabhrait na cristaidhi feil & lithlaithi na h- íí noemh 1149] Brighdi, i kalainn Febrai arai laithe mis grene iss iniú arai laithi sechtmhuini 1150] isin bliadain i tam. 1151] INnister sunn iarum ní do fhertaibh & do mhirbhuilibh na h-ii noeb 1152] Brighdi, & dia geinealach collaidi .i. Brigit ingen Dubthaig, meic Dhemre, 1153] meic Bresail, do slicht Echach Finn Fuath n-Airt. 1154] IN Dubhthach-sin immorro o ro genair naemh Brigit ro cennaig-sein 1155] chumail, Broicsech a h-ainm, inghen sein Dallbronaig do Dail Concubair 1156] in deiscert Breag. Ros-aentaigh Dubhtach dó i l-lánamhnus in 1157] cumail-sin cur' bo alachta uadh. Ro gab ét seitich Dubhthaig imon cumhuil 1158] co n-ebuirt fria Dubthach: `Mine renusa in cumhail út i tiribh ciana 1159] toicebhut-sa mu thinnscrai dhit, & ragat uait'. Arai sin nir' bo ail do 1160] Dubthach reic na cumhaili. 1161] FEACHT ann do-luid Dubthach & in cumal immaille fris i carput seoch 1162] thegduis araili druadh. O ro-chuala in drai foghar in carpait is ed ro raidh: 1163] `A ghilla', ar se, `fegh cia fil isin carput, ar is fogur carpait fo rig inso'. 1164] Ro raidh in gilla: `Dubthach', ar se, `fil ann'. Luidh in drai ara cinn & 1165] ro fhiafraig{folio 53vb} cuich in ben bui isin carput. `Leam-sa', ar 1166] Dubthach. Maithgen, dano, ainm in druadh, is uad Ros Maithgin. Imcomaircidh 1167] in drai in rob alachta o neoch? `Is alachta uaim-si', ol Dubthach. 1168] As-bert in drai: `Bidh amhra in gein fil ina broinn, ni bhia a cosmuil isna 1169] talmandaib'. `Ni leig dhamh-sa mu shetig', ar Dubthach, `gan a reic na 1170] cumaili-si'. Adubairt an drai tria rath faitsine: `Foighena sil do mhna-sa 1171] do sil na cumuili, áir beraid in cumal ingin reil taitnemaich thaitnighfes 1172] amail grein itir renna nimhe'. Ba buidech Dubthach don aithiusc-sein, ár ni 1173] rugad ingen dó cosin. 1174] Tiagait iar sin chum a tighi, & do-gniset altugud buidi diblínaibh. 1175] Ba suaichnidh tra gradh na h-ingine ag Dia, ár do-dhechatar da espoc 1176] do Bretnaib otha Elpu dia taircetul & dia bennachadh, Mel & Melchu a n-anmanna. 1177] Do-rat Dubthach failti dhoibh, & do- roine in chumal umhuloit & 1178] timterecht doib. Ba bronuch & ba toirrsech seitig Dubthaig. IMcomaircid 1179] espoc Mel di fath a toirrsi. Do-raidh in ben: `ár do-roisc Dubthach a 1180] chumail dím'. Ro raidh espoc Mel: `Dethber ge no dherrscaighed, ár foigenaidh 1181] do sil-sa do sil na cumhaile, acht tarnnaighfidh a sil-si dot shil-sa'. Ba ----- p.36 1182] fergach si de sin. IS and sin do-rala file de h-Uaib Meic Cuais o thochur 1183] maine do thig Dhubthaig. O ro-fhitir in fili fochunn feirgi na mna 1184] adubairt: `In recai in cumail'? `Reacfat', ol Dubthach, `ár is eicen damh'. 1185] Ro raidhset na h-espuic: `Ren in cumail & na ren in coimpert'. Do- roine 1186] samhlaid. Teit as an file cona chumail. I n-adaig iarum rainic in fili a 1187] thech, is ann do-rala fer noemh isin tigh og atach in Coimdhed & oc errnaigti. 1188] Ro foillsiged do-somh lasair & coloma tenntidhi don inad a m-bai in cumal. 1189] Do-dhechaid araile drai a Crich Conaill do thigh an fhiled remhraitte. 1190] Ro luaigh modhud na cumaile. Ro rec in file ris in chumail & ni ro reac in 1191] coimpert bai ina broinn. Teit in drai cona chumail leis dia thig. {folio 54ra} 1192] IS ann do-rala don drai fleadh mhor do dhenum a Conaille, cu 1193] ro gart an ri cuice docum na fleidi. IS ann rop aimser tuismeda do mnai in 1194] righ. Boi faidh i comaidecht in righ, cu ro fhiafraig cara don righ dhe, `cuin bud 1195] maith sen don righain tusmhedh'? At-rubhuirt in drái: `Gein no tuisimhthea 1196] imaruch la turcbail grene na bud imuich na itigh no berta no fhoruaislighfead 1197] cech n-gein ind Eirinn'. Reimhdheachaid tra tusmhed na rigna in uair sin, co 1198] ruc mac marbh. IN tan immorro do-choidh in cumal aramharuch la 1199] turcbail ghrene, & leastar lan do leamhlacht 'na laimh, in tan tuc in dara 1200] coisceim tara tairrsiuch an tighi & a cos aili imuich, is ann ruc inn ingin .i. 1201] noem Brigit. Ro nigset na bantairsi inhíí noeb Brigit don lemlacht bui i l-laimh 1202] a mathar. Ba cubaid immorro sin re h-airilliudh m-Brigte .i. re 1203] deallrad & re taitnium a h-oighi. Rucadh an ingen acétair iarna breith cu mac 1204] marbh na rigna, & o ra-siact anal na h-ingine in mac ad-racht a bas. 1205] LUIDH iar sin in drai cona chumail & cona ingin i crich Connacht, ár do 1206] Connachtuibh a mháthair, a athair immorro don Mumain. 1207] I n-araili laithi do-luid in cumal do bleagun a bo, & for-facuib an ingin 1208] 'na h-oenar 'na cotlud ina tigh. At-conncatar araili com- fhoicsig in tegduis i 1209] raibhe an ingen for lasad, co n-derna aen-breo dhi o thalmain co nem. IN tan 1210] tancatar do cabair an tighi ni ro artraig in tene, acht ro raidset ba lan do 1211] rath in Spirta Noeimh an inghean. 1212] Laithi n-ann deisidh in drái cona chumail i n-araile inadh, co n- acatar in 1213] cannadas bui for cenn na h-ingine for lasadh. O ro shínetar a lama cuige, 1214] ní ro artraigh an tene. 1215] FEACHT ann ro cotail in drai co n-aca triar cleirech ind etuighibh taitnemachaib, ----- p.37 1216] cu ro imretar ola for cenn na h-ingine, cu ro fhoirbhthighset ord in 1217] baitsi on beus gnathach. Tri h-aingil insin. Adubairt an tres aingel risin 1218] drai ba h-e ainm na h-ingine{folio 54rb} Sancta Brigida .i. noem Brigit. 1219] Ad-racht an drai & ro innis inní at-connaic. 1220] I n-araili lo ro-clos guth na naidhen oc diucaire, & iss ed ro raidh: `Meum 1221] erit hoc' .i. bidh leam so. O ro-chuala an drai sin iss ed ro raidh: `Comaillfider 1222] inní at-beir an ingen .i. bidh leam an ferann iar- dain', et iss ed on ro comhailled. 1223] O ra-chualutar aitreabhthaigh an feruinn sin ro fhuacratar in drai 1224] as in tir, gu n-dechaid-siumh dochum a athardha fein. 1225] Ro alt tra in noeim-ingen-so .i. Brigit, o chomairbhirt bid ecsamail fria 1226] a comaosu, áir bithe ina cech náidhi. Ni thoimhleth biadh n-eisidan. 1227] No frithbhruidheadh biadh in druadh & no sceidhed. Ro imraith in drai cidh 1228] ro m-bui an ingen. Doigh lais ba h-inglaine & corpad a bhidh. Ro erbh iar sin 1229] bhoin n-o dheirg do bleagun foleith do Brigit, & ro leic bhannscail n-irisigh 1230] dia bleagun. Toimleth an ingen noebh sin, & ní sceidhed. 1231] Ro alt iarum an ingen noeb-sa gur' bó timthiridh, et cech ní risi comhruicedh 1232] a l-lamh no fhoirbreadh. No lesaigheadh na caercha: no shasadh na h-elta: 1233] no bhiathad na bochta. O tháinic calmatus & nert & meit do Brigit accobhrastar 1234] techt do torruma a h-athardha. Ro fhaidh in drai techta co Dubthach ar co 1235] tissed ar cenn a inghine. Tiaghait na techta co Dubthach, & innisit fearta & 1236] mirbuili na ingine. Teit Dubthach & ba failid leis. Do-roine in drai failti 1237] fris, & do-ratt a ingin soer dhó. Tiagait iar sin Dubthach & Brigit dia tir i crich 1238] Ua bh-Failghi, & a muime malle fria Brigit, cu ro ghab galar a muime ar toidhecht, 1239] cor' faidhed Brigit & ingen aile do chuinghidh dighi do coirmm dhí co 1240] araile fer oca n-dernadh fled mhor. Baethchu a ainm-sidhe. Do-rat era for Brigit. 1241] Taraill Brigit iar sin co araili topur gur' lin leastar as, & ro beannach cu ro soudh 1242] i m-blas corma, & do-bert dia muime, & ba oghshlan fo cedair. IN fhleadh 1243] immorro icár' h-eimdhed isi, tiagur dia h-ól & ni frith banna dhi. {folio 54va} 1244] FEACHT da n-dechaid Dubthach ar turus cu farcuibh 1245] a ingin ica mhucaib, co tancatar da meirlech cuice, co rucsat da thorcc don 1246] tred. O dho-chuatar treall iar sin cond-ric Dubthach friu. Benais na muca 1247] dhibh. Do-thaet iarum co Brigit, `In marut na muca, a ingen'? ar Dubthach. 1248] `Airim lat', ar Brigit. Ro airimh Dubthach na muca, & ni teasta nach muc 1249] dibh. 1250] Nir' bho cian iar sin tainic áighe uasal do tigh Dubthaig, co n-dernad ----- p.38 1251] fóidhi dó, co tartad coic thocta saille do Brigit da m-berbad. Do-choidh 1252] Dubthach amach. Do-thoet cu goirt ellscothach isin tech co Brigit. Do-rat 1253] Brigit dó in coiced tocht saille ar trocaire. Nir' bo saithech in cu dhe. Do-rat 1254] Brigit tocht aili dhi. Doigh le-si ba codlud don aighidh & nír' eadh on. 1255] Tainic Dubthach & ro raidh re Brigit: `In ro bhearbhais in t-saill & in marat 1256] na h-uronna'? `Airimh-si iat', or si. Ro áirimh Dubthach. Ní testa ni dhibh. 1257] At-cuaid in t-áighi do Dhubthach a n-do-roine Brigit. Ni ro chaithset na 1258] h-aighidh in biadh-sin, ár ro batar eisinnraic, acht ro fodhladh do bhochtaib 1259] & aidhilcnechaib. 1260] FEACHT ann do-rothluigh araili bannscal irisech co tised Brigit le i Magh 1261] Life, ár ro bui coimhthinol senaid Laigen ann. Ro foillsighedh d' espoc 1262] Ibhair bai isin dail Muire Ingen do thecht isin dail. Teit in bannscal 1263] arnamharech, & Brigit maille fria, docum na dala. IS ann ro raidh espoc 1264] Ibhair: `As i so in Mhuire ad- connac-sa'. Ro bennachsat in uile shlógh inhi 1265] noemh Brigit, conad h-i Brigit Muire na n- Gaeidel o sin ille. 1266] IAr sin do-chúaid Brigit do torruma a máthar bui i n-doeire. IS amlaid 1267] ro bhui in máthair a n- indlobrai ara cind-si, & bui for airghi, & da bai dhec 1268] aice, & si oc tinol ime. Ro fhoghuin immorro an ingen co h-umail tar eis a 1269] máthar, & ro gabh for leasugud na h-airghi. In maisdred do-ghnith no rannadh a 1270] n-dibh cuibhrennaibh dec i n-anoir in da esbal dec in Coimdhed, & ro shuidhiged 1271] in treas cuibrinn dec{folio 54vb} cu m-ba mo inás cech cuibhrenn i n-anoir 1272] Crist, & do bereadh do bochtuibh & do aigheadhuib. Ar at-bereadh-si 1273] bidh Crist i persoin cech aighedh irisigh. Ba h-ingnad lesin m-búachail sin 1274] co n-dechaid la do acallaim in druadh. Ro fhiafraig in drai & a ben: `In maith 1275] leasaighius an ingen'? Tainic ann na bu. `IS maith', ar an buachail. `Am 1276] buidhech-sa cipinnus & at reamra na laeigh', ar ni ro-lamhair cassait Brigte 1277] 'na h-ecmais. Do-chuaidh in drai & a sheitig don airghi, & rusc mor leo a 1278] rabhutar ocht n-duirnn dec dia linad do im. Do-rine Brigit foilti friu, & 1279] ro innail a cosa, & do-rat biadh dhoibh. IS ann adubairt séitigh in 1280] druadh re Brigit: `IS do thancamur dia fhis in ro gab greim inni 1281] ro h-erbad friut. Cid fil ocut do im'? Ni raibhi immorro aici-si ind erluime 1282] acht torad cu leith maistertha. Do-chuaidh iar sin Brigit isin cuili, & 1283] iss ed ro raidh: 1284] A MO ruire-sea 1285] conic inna h-uili-sea ----- p.39 1286] bennuch, a Dhe, nuall gan gheis, 1287] cot laim dheis mo cuili-se! 1288] Mo chuili-sea! 1289] cuile Fiadhat finn, 1290] cuili ro bennach mo Rí, 1291] cuile ica m-bí imm. 1292] Tic Mac Muire mo chara 1293] du bennachad mo chuile, 1294] flaith in domain co h-imeal 1295] ron-be immet la suidhe. 1296] Et tuc leath torad maistirtha aniar. Ro fhaitbheastar ben in druadh, & iss ed 1297] ro raidh: `IS maith do linadh ruisc mhoir in cobhes ime- sea'. `Linaidh 1298] bhur rúsc', ar Brigit, `& do-bera Dia ní inn'. No theigheadh si beous ina 1299] cuili & do-beread leath torad gacha fechtais le aisdi, & do-gheibedh rann dona 1300] rannuibh út ag dul siar. Dia tucdais dano a raibhi do rus- cuibh oc feruibh 1301] Muman di no linfad iat uile. Ro adhamhraig an drai & a ben an fhirt ad-conncatar. 1302] IS ann at-bert in drai re Brigit: `In t-imm-sea & na bu ro blighis 1303] eadpruim-si duit, et ni bhia og foghnam dam- sa, acht foghuin don Choimdhidh'. 1304] Ro raidh Brigit: `Ber-si na bu, & tuc dam-sa soer(i) mu mháthar'. Do-raidh 1305] in drai: `Ac sud do máthair soer dhuit & na ba, & cibedh at-bera do-g(énsa)'. {folio 55ra} 1306] Ro fhodhuil Brighit iar sin na bu do bhochtaibh & aid- hilcnechaib, 1307] & do-baistedh in drai, & ba h-irisech & ba i comhuitecht Brighdi co a bhas. 1308] Tainic Brigit iar sin & a máthair le co tegh a h-athar. Cacha bh-faghbhaitis 1309] immorro a lamha-si do chrudh & bhiadh & airilliudh a h-athar do- bereadh do 1310] bhochtaibh & aidilcnechaib in Coimdhed, cur' bhó dimdhuch a h-athair dhi 1311] aire sin, cu ro acobhrastar a reic na h-i noemh Brighdi. Luidh i carbat & a 1312] ingen malle fris, & adubairt: `Ní ar anoir ná ar chataidh duit dot-berur isin 1313] carput, acht is dod breith dot reic & do bleth bron do Dhunlaing mac Enna, 1314] do righ Laigen'. O rancatar co dun in righ, luid Dubhtach isin n-dun cusin 1315] righ & fácbhais a claidhiub i bh-fail Brigte isin carput. Do-thoet clamh co 1316] Brighit, & aitchidh ainm n-De re Brigit um ní do tabairt do. Tairberidh 1317] Brigit claidiub a h-athar dhó. Raidhidh Dubthach risin righ iar toid- hecht 1318] anunn: `In cennechtha mh' ingen dím'? `Cidh ara reccai h-ingin fein'? ar 1319] Dunlaing. `Ni anse', ar Dubthach, `ar bheith ac reic mh' indmhais & ica 1320] thabairt do droch-dhainibh truagha'. `Tucthar cucainn con n- fhacamar', ar ----- p.40 1321] Dunlang. Teit Dubthach ara ceann. O rainic do bhai oc fegad in charbait ocus 1322] ni fhacai a claidiub. Ro fhiafraig do Brigit cid do-roine don claidib. 1323] `Do-ratus', ar Brigit, `do bhocht tainic dom ghuidhi'. Ro fhergaigh Dubthach 1324] gu mor friasi ar an claideb do tabairt i l-leth n-aili. O thainic Brigit 1325] i fiadhnusi in rig raidhis in ri: `Cidh ara n-gatai crodh & airilliud h-athar, 1326] & anas mesa ann, cidh ara tucuis in claideb i l- leth n-aile'? IS ann ro raidh 1327] Brigit: `Ro-fhitir Mac na h- Ingine, diamadh leam-sa do commus-sa cot uile 1328] innmhus & cot Laighnibh uile do-bherainn don Coimdid na n-dulai'. Do-raidh 1329] an ri re Dubthach: `Ni comadhais dún cunnradh na h-inghine-sea, ár is uaisli 1330] a h-airilliudh fiadh Dia innámne'. Conud amluidh sin ro soerudh Brigit dia 1331] dáire. {folio 55rb} 1332] Nir' bo cían iar sin cu táinic araile fer sochenelach go Dubthach 1333] do chuingidh a ingine. Ba tol do Dubthach & dia macuibh in ní sin. Ro opastar 1334] Brigit immorro. Do-raidh brathuir dia braithribh ria- si: `IS esbach in 1335] t-suil glan fil at cind-sa gana beith for adhart i bh-fail fhir eicin'. `Ro-fhitir 1336] Mac na h-Inghine', ar Brigit, `ni beodha dhun massi do-beir pudhur foruinn'! 1337] Do-rat iarum a mer f`on suil co nas-tall as a cinn, cu m-bui for a gruaidh. 1338] O 't-connaic Dubthach & a braithre sin ro gheallsat nach ebertha ria-si dul co fer, 1339] acht an fer budh mhaith le fein. Tuc Brigit annsin a dernainn fria a rosc & 1340] slanaighter fo chétair. 1341] LUID Brigit & araili ogha maille fria do ghabail chaille o espoc Mel i 1342] Telcha Mhidhe. Ba faeilid sein friu. Anais Brigit for umhaloit co m-bad h-i 1343] déidhinach for a tartta caille. At-racht columa teintidhi dia cinn cu 1344] clethe na h-ecalsa. IS ann ro raidh espoc Mel: `Tair, a noem Brigit, co 1345] ro sentar caille for do chenn riasna h-oghuibh aili'. IS edh do-rala ann tria 1346] grasa in Spirto Nóimh gradh n-esbuic do eirleghiunn for Brigit. As-bert 1347] Mac Caille nar' bho ord gradh n-espuic for bannscail. Adubhairt espoc Mel: 1348] `Ni leam a commus. O Dhia do-ratad in anoir-sin do Brigit seoch cach 1349] m-bannscail', conidh anoir espuic do-berat fir Eirenn do comarba Brigte o sin 1350] ille. 1351] I n-ochtmadh uathaid ro genair Brigit, i cedain sainriudh: i n-ochtmad 1352] dec ro gabh caille: i n-ochtmad .lxxx. do-choidh docum nime: i n-ochtmad 1353] ro coisecradh Brigit fo lin ocht m-biaidi in t-soiscela ro comallastar, & biaid 1354] in trocaire do-roega Brigit dib-saidhe. ----- p.41 1355] FEACHT o ro chomfhoicsigh sollaman na casc duthracair tria dhesheirc 1356] coirm do denamh dona h-ecalsaibh imdhaibh ro batar impe, et ro bhui terca 1357] arbha in inbhuidh-sin h-i Midhe, & ni ro thecht Brigit acht oen-criathar bracha. 1358] Ni rabhutar dano{folio 55va} leastair ac muinntir Brigte, acht da lothar. 1359] Do-ratsat a m-braich isin dara lothar. Ro linsat araile don chuirm. Ro fodhlad 1360] iar sin o Brigit in chuirm do .uii. n-ecalsaibh dec bh-Fer Tulach, cu 1361] ro fherastar toradh in oen-mheich bracha iat tre shobharthan Brigte o 1362] chaplait co minchaisc. 1363] FECHT ann do-luidh araile clamh co Brigit do chuinghidh bhó. Do-raidh 1364] Brigit ris: `Cia dhibh is ferr lat, bó do breith leat, no h-íc don claimhe'? 1365] Do-raidh in clamh ba ferr leis a ícc on claimi ina do- bertha righi in domuin 1366] dó. Do-roine Brigit ernaighthi co Dia, cu ros-íc in clamh, & ro fhoghuin 1367] do Brigit iar sin. 1368] ARAILE caillech do muinntir Brigte do-rala a n-galar trom cu ro mhianaigh 1369] leamhlacht. Ni tharla bo isin recleis ind inbhaidh-sin, cu ro linadh leastar lan 1370] d' uisce do Brigit, cu ros-bennach, cu ro soudh i l-leamhnacht. do-rat don 1371] caillig & ba h-oghshlan h-i fo cedair. 1372] O dho-cuaid immorro clu & oirrdhercus Brigte fo Eirinn, tancadar da 1373] dhall do Bretnaibh & clam ica remthus dia n-íc co Brigit. Do-raidh Brigit: 1374] `Bídh imuigh colleic cu ro a in ceileabhrad', ár deinmnedhaigh iat-sein. 1375] `Ro ícais daine dot cheniul fein ané, & ní ro fuirighis cen co n-icai sinne 1376] inniu'. Do-righne Brigit ernaigthi, & ro h-íctha a triur fo cétair. 1377] O ro forbhudh sollaman na casc do-fhiafraig Brigit dona h-inginaib in 1378] roibhi fuidheall acu o linn na cascc. Do-raidhset na h-ingena: `Do-bera Dia', 1379] ol siat. IS annsin tainic dias ingen istech, & dronglach lan d' uisci leo. 1380] `Ro-fhitir Mac na h-Ingine ata maith ann', ol Brigit. Doigh le-si comad 1381] coirm. Amal adubairt si sin ro soud a coirm toghuidi fo cedair. Do-ratad 1382] iar sin d' espoc Mel & dona h-oghuibh arcena. 1383] ISANn aimsir cétna tainic galar sula do Brigit, & ba tiachair le a cenn 1384] cu mor. O ro-chuala espoc Mel sin, iss ed ro raidh: `Tiagham aroen do 1385] cuingidh legha{folio 55vb} cu rot-léicter fort cenn'. Do-raidh Brigit: 1386] `Min badh anumhaloit duit-si, ni bhudh ail dam-sa liaigh corpdai etir, acht 1387] araidhe do-ghenam anní at-bera-sa'. O ro batar oc imthecht do-rochair Brigit 1388] as a carput co tarla a cenn fria cloich cu ro crechtnaiged cu mor & cu ro theiper 1389] in fhuil. Ro h-icta dano don fuil-sin di bannscail amhlabrai ro batar for in ----- p.42 1390] conair. Do-rala dhoibh iar sin for a set in liaigh ica rabhatar iarraidh. 1391] O ro fhegh-sidhe in crecht at-bert: `Ni ro chuingea-sa liaigh aili o so amach 1392] acht in liaigh rot-íc don cur-sa; ár cia no bheitis leagha Eirenn icot leighius 1393] ní dingnidis ni bhudh fherr', conad amhlaid sin ro slanaighedh Brigit. 1394] FECHT ann do-rala ri Teafa i comfhocraibh doibh ar fleidh. Bai leastar 1395] cumdachtta i l-laim in righ. Gabhais araile fer anfhaitech as a laimh cu 1396] torchair co n-derna blogha dhe. Do-gabhadh an fer la righ Tefa. Do-choidh 1397] espoc Mel dia cuing- hidh & ni h-etas on righ acht a bhas, co n-atuigh 1398] espoc Mel in leastar m-brisde & tuc leis co Brigit. Do-rat Brigit a h-anal 1399] uime & ro h- athnuaighed a cruth ba ferr. Rucadh iar sin don righ, & 1400] ro fuaslaiced in cimbid. Et adubairt espoc Mel: `Ni h-oram-sa do-roine Dia 1401] an firt-sa, acht ar Brigit'. 1402] FEACHT ann do-dhechaid Brigit do thigh araile oighi .i. Brighit ingen 1403] Conaille insin. In t-uisqui do-ratadh dara cosaibh do Brigit iar taidhecht 1404] ro íc araili ógh ro bai istigh a n-galar. O dho- chuadur immorro Brighit cona 1405] h-oghuibh do chaithium a proinne ro ghab Brigit for fegadh na méisi co fada. 1406] Ro fhiafraig an Brigit aile: `Cid rathaigi-sea'? Do-raidh Brigit: `At-ciu 1407] Deman for in meis'. `Ro badh maith leam-sa a fhaic- sin', ar an ogh aile. 1408] `Tabair crois Crist ar h-agaid & ar do shuilib', ol Brigit. Do-rat in ogh, & 1409] do-connaic-si in Satan re toeb na meisi, a chenn sis & a cosa suas, a dhe & a 1410] lasair as a craes & as a shroin. Ro raidh Brigit: `Tabair freacra duin, a 1411] Diabuil'! 1412] `Ni chumngaim, a chaillech'! ar an Deman,{folio 56ra} `gan fregra 1413] duit, a coimeduidhe timnai De, & a trocaireach fri bochto & fri muindtir 1414] an Choimdhedh'. 1415] `INdis duinn iarum', ar Brigit, `cid dia tangais cugaind 'nar 1416] caillechaib'? 1417] `Araile og craibdech fil sund', ar Deaman, `is 'na coimiteacht atussa 1418] ag furail leisce & maindeachtnaige uirre'. 1419] Adubairt Brigit frisin oig h-isin: `Tabair cros Crist tar th' agaid & 1420] tar do t-shuilib'. Do-ratt fo cetoir. At-condairc an og an torathar n-granna. 1421] Ros-gab ecla mor an og o at-condairc an Demon. Adubairt Brigit: `Cidh 1422] ara n-imghaibhe in dalta icá tai leasugud fria re cian'? Do-righne inn 1423] ogh aithrighi iar sin, & ro h-icadh on Demon. 1424] Araile bannscal tuc rúsc lan d' ubhluibh co Brigit. IS annsin do-raladur ----- p.43 1425] claimh ic faighdhe ubhall co Brigit. Do-raidh Brigit: `Tabair dhoibh na 1426] h-ubla'. O 't-cuala in bannscal sin ruc a rusc uball chuice, & is ed ro raidh: 1427] `Duit-si fein tucas-sa na h-ubla & ni do chlam- haibh'. Ba tocradh do Brigit 1428] tairmeasc na h-almsaine uimpe, & ro mallach na cronna dia tucad. O rainic 1429] in bannscal da tigh ni fhuair oen-ubhull ina h-ithlainn giar' bhó lan in tan 1430] ro fhacuibh & batar etairthigh o sin immach. 1431] FEACHT ann do-luidh Brigit co Tefa, & sloigh mora 'na comhaideacht, 1432] & dá clamh 'na diaidh cu tarla deabhaid etarra. In tan rob ail do clamh 1433] dibh araile do bhualad ro shec a lamh uasa & ro crap lamh indalanai. 1434] Do-ronsat aithrighi iarum & ros-íc Brigit dia claimhe. 1435] Do-chuaidh Brigit co araili eclais a tír Thefa do cheileabhrad na casc. 1436] Do-raid ban-airchinnech na h- ecalsa fria h-inghenaibh neach dhibh do umhaloit 1437] dia dhardáin cennla dona senoiribh & dona dainib fannaibh inlobhraibh 1438] batar isin recles. Ni frith nech dhibh don umhaloit. Do-raidh Brigit: 1439] `Do-gensa aníu in umaloit'. Cethrar do dhainibh galair batar isin recles 1440] .i. anbhfabrachta & dasachtach & dall & clamh, & do-righne Brigit a fos a 1441] cethrar, & ro h-ictha o gach teidm bui forru. 1442] FEACHT ann do-chuaidh Brigit i n-araile tech{folio 56rb} for áighidhecht. 1443] Do-rala co n-dechaid in muinnter uili immach acht aen-ghilla bec 1444] anbhfhabracta, & se balbh, & ní fhitir Brigit a bheith amlaid. IS ann 1445] tancatar áighid co Brigit isin tech do chuingidh bhídh. Do-fhiafraig 1446] Brigit don gilla bhalbh út, cáit i raibhi eochair na cuile. Do-raidh in gilla: 1447] `ro-fhetar-sa baile i ta'. Do-raidh Brigit: `Eirg & tabair damh'. Ro eirigh 1448] fo chedair & ro timthirigh do na h-áigedhaibh. 1449] IS AND do-rala coimthinol bh-fer n- Eirenn i Tailltin, airm i raibhe Patraic 1450] & senadh Eirenn uime. Do-cuatar docum na dala Brigit & espoc Mel, 1451] & fuaratar caingin doilig ara cinn 'san oirechtus .i. araile ben ruc leanbh ann, 1452] & is ed ro raidh, cor' bhó la h-espoc m-Bron do muintir Patraic, an leanp. 1453] Ro diult espoc m-Bron nar' bo lais. Tucadh in ceist-sin co Brigit dia 1454] tuaslucud. Ro fhiafraig Brigit don mhnai, cia o ra coimprestar a gein, 1455] & do-raidh ria ná h-abradh breic. Do-raidh in ben: `is ó espoc Bron'. Ro lín 1456] att & borrfad a tenga ina cinn cu na caemnacair labhra. Do-rat Brigit airdhi 1457] na croichi dar ghin na náidhiun & ro fiafraig: `Cia h-athair'? Do-fregair in 1458] naeidhi: `Duine duthair deroil fil a n-imeal ind airechtais, is e sin m' athair-si'. 1459] Cu ro saerad espoc Bron amlaid sin tre rath Brigte. ----- p.44 1460] IS AND sin do-chuaidh fer ar cenn Brigte co n-dighsedh do coisecrad tighi 1461] nua do-righned aige. O ro erlamhaigh biadh do Brigit is ed ro raidh Brigit 1462] re a h-ingena: `Ni h-adha dhúin biadh ind fhir genntlidi sea do tomailt, ár 1463] ro fhaillsigh Dia dam-sa na ro baisted etir h-e'. O ro- chuala in fer maith sin 1464] ron-gaibh congain cridhi, & ro baist espoc Bron. Iar sin ro for-congair Patraic 1465] for Brigit & for a comharba co nach beth do gres gan fer graidh 'na 1466] comhuidecht. IS aire ro ghabh Nat Fraich gradha sacairt. 1467] ISinn aimsir cétna tuc fer do dheiscert Breagh a mháthair for a mhuin 1468] co Brigit dia h-íc, ár ba h- anfhabrachta, co ros-lai dia mhuin for foscad 1469] m-Brigdi, & o tharaill in foscudh rob óghshlán acétair. 1470] I n-ARAILE aimsir ann ad-conncatur Patraic chuca.{folio 56va} Senadh 1471] mor maille fris. Do-raidh Lassair re Brigit: `Cidh do-ghenam frisin sochaide 1472] tangatar chucaind'? `Cidh do biudh fil ocuibh'? ol Brigit. `Ni fhil', ar 1473] Lasair, `acht aen- chúra & da bhairghin déc & becan loma'. Do-raidh Brigit: 1474] `Ata maith ann. Do-gentar proicept bhreithre De dhun, & non-sasfaiter 1475] uadh'. O thairnic do Phatraic in proicept tucad an biadh co Brigit dia 1476] roinn, & ro bennach, & ro sasta in da phopul De .i. samad Brigte & samad 1477] Pátraic, & ro ba mhó cu mor a bhfuidheall ina in t-adbar ro bhai ann ar tús. 1478] ARAILI fer ro bhai i cill Lassaire, & ro bui a ben occá fhacbhail, & 1479] nís-geibheadh cuit na codlad imailli fris, cu tainic co Brigit do chuinghidh 1480] eptha cu ro charadh a bhen h-e. Ro bennach Brigit usqui dhó & is ed at-bert: 1481] `Tabair in t-uisci-sin tar in tech & tar bhiadh & tar digh dhuibh fein & tar 1482] an leapuid a n-écmais na mna'. O do-ríne amhlaid do-rat in ben sheirc 1483] n-dímhoir do-som conná faghbhadh bheith 'na ecmais cidh i l-leth in tigi fris, 1484] acht for a leath-laim eiccin. Laa n-ann do-chuaidh-sium for turus & ro fhacuibh 1485] in mnai 'na codladh. O ra dhuisigh in ben at-racht co h-anbhfhail & do-chuaidh 1486] a n-degaid an fhir cu bh-facuidh uaithe h-é & gabhal mhara etarra. Ro ghairm 1487] sí a fer, & iss ed ro raidh, no ragad isin fairrce mina thised som cuice. 1488] ARAILE bannscal d' Uib Maic Uais tainic do fhaighdhe co Brigit, & bui 1489] i tercu do gres roime sin. Co tard Brigit a criss di, & adubairt Brigit, gibe 1490] teidm nó galar cusa m-bertha no ícfad; & do-ronta samlaid, conadh amlaid sin 1491] do neth a bethamhnus o sin imach. 1492] FEACHT ann tancatur caraid co Brigit araile sollumun & edhpairt leo, co ----- p.45 1493] farcabhsat a teach dia n-eis cen choimhetuidhi. Tancatar merligh iar sin, & 1494] tallsatar na damhu ro bhatar isin tigh. Ad-racht abhunn Life friu, cu tardsat 1495] a n-eduighi for adharcuibh na n-dam, cu ra impaset na daim otha sin cusan 1496] inad a m-bui Brigit cusna h- étaighibh leo. 1497] FEACHT aili luidh Brigit: i Magh Lemna do acallaim Patraic. Bui ic 1498] procept shoscela and{folio 56vb} . IS ann sin ro chotuil Brigit risin 1499] proicept. At-bert Pátraic: `Cidh ar ro codlais'? Ro slecht Brigit fo tri & 1500] ro raidh: `Fís at-connac', ol sí. 1501] `Innis in fhís', ol Pátraic. 1502] `At-connac', ol Brigit, `cethra h-arathra anairdeas ro airsetar an indsi 1503] uile; & resiu thairsedh a silad, ro aipthighedh in bhuain, & tancatar topuir 1504] gheala & srotha taitneamacha as na h-etrighibh. Eduighi geala um na 1505] síltoiribh & um na h-aireamnaibh. At-connac cethra h-arathru aili atuaidh, 1506] ro airset an indsi tarrsna, & ro soeiset an bhuain doridhisi, & ro fhas in corcai 1507] ro shilsat fo chedair gur' bo h-abaidh, & tancatar srotha duba as na h-eitrighibh, 1508] & eduighi dubha um na siltóiribh & um na h-airemhnaibh'. 1509] `Ni doiligh sin', ol Pátraic. `Na .iiii. h-arathru toisecha ad-connacuis, 1510] misi & tusa sin, silmaid cethir leabur in t-soiscéla co silad irsi & creidmhe & 1511] crabhuidh. An bhuain at-connacais, na h-íí thecat docum n-irsi & creidmhe 1512] sin trianar fhoircetal-ne. Na ceathra h- arathra ad-connacais atuaidh, na 1513] saebh-fhoircetlaidi & na bregaire sin, laifid dar cenn in forcetul shílmid-ne'. 1514] FEACHT do Brigit a n-Ard Macha do-lluidh dias secce & dromlach 1515] uisce forro. Tancatar do bennachadh do Brigit. Do-rochair in dronglach 1516] dia n-eis, & do-chuaidh druim tar ais otha dorus ratha co Loch Lapháin. 1517] Acht ni ro brisedh & ni thorchair banna aisdi. Ba follus do chach bennachad 1518] Brigte forro. Iar sin adubairt Pátraic: `Fodhail ind uisqui for Ard Macha 1519] & for Airthera', & ro-icadh gach n-galar & gach n-ainces bui isin tir. 1520] LUID Brigit i crich bh-Fer Rois d' fuascalad chimedha bui isin crich. 1521] Do-raidh Brigit: `In lece orum-sa in cimid út amach'? As-bert in ri: 1522] `Gia no berthea dam-sa righi bh- Fer m-Breagh uili, ni thibhrinn duit in cimid 1523] acht na dighis-sea fó era do-berthur anmchoimhet oen-oidhche erut-sa dhó'. 1524] Ro artraigh Brigit deodh lai don cimidh & do-raidh fris: `In tan tuaslaicfiter 1525] in slabradh dhit geibh in n-ymmonn so, & ela for dha laimh dheis'. Do-gniter 1526] amlaid. Elaid in cimidh la breithir m-Brigdi. ----- p.46 {folio 57ra} 1527] FEACHT do-luidh Brigit tar Sliabh Fuait. Bui dasachttach 1528] issin t-sleib no oircedh na cuitechtna. O 't-conncatar na caillecha h-e ros-gabh 1529] ecla & uamun mor iat. Adubairt Brigit risin n-dasachtach: `O dhat-rala 1530] ann pritchai breitir n-Dé dhun'. 1531] `Ni cumngain', or se, `gan umhaloit duit, ár it trocar fria muinntir in 1532] Coimded etir truagha & bhochta'. 1533] IS ann sin do-raidh in dasachtach: `Car in Coimdi, a chaillech, & 1534] not-carfa cach. Airmhitnigh in Coimdhe & not- airmhitnighfea cach. 1535] Ataigh in Coimdid & not-atuighfea cach'. 1536] FEACHT do-ghuidh a h-athair naemh Brigte co n-dighsed co righ Laigen 1537] .i. co h-Ailill mac n- Dunlaing do chuinghidh dilsighthe in chlaidhib do-rat 1538] dó fecht aile. Do-thoet Brigit ar forcongra a h-athair. Tainic mogh don 1539] righ do acallaim Brigte & adubairt: `Dia nom-soertha don fhog- namh ica tu 1540] don righ ro budh am cristaidhi, & no fhoighenaind duit-si & don Coimdhidh'. 1541] Luidh Brigit isin dun & conatuigh di ascaidh cusin righ .i. dilsiugud in 1542] claidib do Dubhtach & sóire don mhogaid. 1543] `Cidh ara tiber-sa sin duit-si'? ar an rígh. 1544] `Do-bérthar clann t-soineamhail duit', ar Brigit, `& righi dot macaib 1545] & nemh duit fein'. 1546] Adubairt in ri: `Flaith nimhe, ár níis-faicim, nís-chuingim. Righi 1547] dano dom macaib ni chuinghim ar am beo fein ar aird ann, ár gniat cach a 1548] aimsir. Tabair dhamh cena fot soeghuil a righi, & cath-bhuadhaighi for 1549] Leth Cuinn, ár is menic cocadh eadrainn'. 1550] `Do-berthar', ar Brigit, & isedh ón ro comailled, ár .xxx. cath ro mhebadh 1551] roime ind Eirinn & a nai a n-Albain tria bennachtain Brigte. Tancatur 1552] h-Ui Neill i Laighnibh iarna ecaibh-sium. Tucsat Laighin a corp docum 1553] in chatha, cu ro mhebadh rompa fo cedair. 1554] FEACT do Brigit ica caerchuibh isin Currach co n-acai mac leighinn 1555] ana rith sece .i. Nindedh scolaighi esein. 1556] `Cidh dot-gní anbhfhorusta, a meic leiginn'! or Brigit, `& cidh innsaighi 1557] amlaid sin'? 1558] `A chaillech', ol in scolaighi, `teighim docum nime'. 1559] `Ro-fhitir Mac na h-Inghine', ar Brigit, `is mo-ghenar theit in turus, & 1560] ar Dhia dena ernuighthi leam-sa cu rab reidh dham dhul'. ----- p.47 1561] `A Chaillech', or an scolaigi, `nochan-uain dam, ár atat{folio 57rb} 1562] doirrsi nimhe osluicthe innosa & ad-águr a n- dunadh frium. No mas acom 1563] thairmesc dhuit, guidh in Coimdhe leam gurub soraidh dhamh dul docum 1564] nime, & guidhfet-sa Dia fort-su cu rob reidh dhuit, & co r- ruca il-mhile lat 1565] docum nime'. 1566] Ro ghabh Brigit pater leis, & ba craibhdhech o sin imach, & is h-e do-rad 1567] comman & sacarbhaic dhi iardain. Conid as sein do-rala cumthanus mac 1568] leighinn in domuin re Brigit, co tabair in Coimdhi doibh tria atach Brigte 1569] gach maith fhoirbhthi chuinghid. 1570] LUIDH Brigit co h-espoc Mel co tised do thorainn a cathrach dhi. O 1571] do-chuatar iar sin co dú i ta Ceall Dara inniu, ba h-í sin inbhuidh do-rala Ailill 1572] mac Dunlaing & cét marclach do fhinnchaeluch leis dar lar Cille Dara, 1573] Tancatar dano inghena o Brigit do chuinghidh neich don caelach, et do-ratad 1574] era forro. Ro beanaid na h-eich fo a marclaighibh fria lar. Ro gabhtha 1575] iarum suinn & slipredha dhoibh, & ni errachtatur no gur' eadbair Ailill in cét 1576] marclach do Brigit. Conid de do-ronad tech mor sancta Brigte i Cill Dara, 1577] & is e Ailill ros-biath na soeir & ros-íc a dulchinne. Facbhais Brigit cu 1578] m-badh o Ailill mac Dunlaing no bheth righi Laigen co brath. 1579] FEACHT ann tancatar da clamh co Brigit do chuinghidh almsaine. Ní 1580] rabha araill isin coitcenn acht aen- bhó. Do-rat Brigit dona clamhaib in 1581] m-boin sin. Do-rinne in dara clam atlugudbuide don Coimdhidh. Dimdach 1582] immorro in clam aile, ár ba diumsach. `Do- choidh', ar sé, `cid mh' airi-si 1583] m' oenar ria boin. Cu n-ice aníu, dano, ni rom- comhairmeadh-sa riam etir 1584] celiuda Dé & bhochta & lobhrai. Ni bhiu dano i commaidh imon m-boin-sea'. 1585] Do-raidh Brigit risin clamh n-umhal: `Ansa i bhus co bh-faghthar ní dhuit, 1586] & teit as in clamh dimsach út guna bhoin'. IS ann sin tainic fer co Brigit 1587] gu m-boin leis di, co tard don clam umal. O dho-chuaidh immorro for set in 1588] clam diumsach forfheimidh imáin a bhó a oenar, co tainic for cula co 1589] Brigit & co a fher cumtha, co raibhi ic glamhudh & ic imdergad Brigte. 1590] `Ni ar Dhia', ar se, `do-ratuis t' eadhpairt,{folio 57va} acht is ar lisdacht & 1591] tromdhacht rot-gaibh frium-sa'. Tiaghuit iar sin in da clamh cum na 1592] Berbha. Ad-racht inn abunn friu. Elaidh in clamh umal cona bhoin tria 1593] bennachtain Brigte. Tuitid in clam diumsach cona bhoin for a tharr risin 1594] n-abhuinn cor' baithedh. ----- p.48 1595] FEACHT ann tainic righan Crimhthain mheic Enna Cennsealaig rí 1596] Laigen, & slabrad aircit le i n-edhpairt do Brigit. Fuath deilbhe duine isin 1597] dara cenn de & ubhall aircit isin cinn n-aile. Do-rat Brigit dona h-oghuibh. 1598] Ro thaiscset na h-ogha gan fhis do Brigit, ár ba mor no ghatadh a crodh & 1599] do-beiredh do bochtuibh. Do-riacht clamh co Brigit, cu tard Brigit in 1600] slabhrad dhó cen fhis dona cailleachaib. O ro-fhedatar na h-oghu is ed 1601] ro raidhset co bh-fheirg & lonnus: `Bec a mhaith duinne', ar siat, `do 1602] trocaire-si do chach, & sind fein i riachtanus a leas bhidh & eduigh'! 1603] `Ataidh for antacadh', ol Brigit. `Eirgidh isin eclais in baile a 1604] n-denaim-si ernaigthi, & fo-ghebhthai ann bhur slabhrad'. Do-chuatar la 1605] Brigit. Gia do-ratad do bocht fuarutur na caillecha in slabhrad. 1606] FEACHT ann tainic ri Laigen d' éistecht re proicept & ceileabhradh dia 1607] casc cu Brigit. Iar bh-fhorbhudh an cheileabhraidh do-chuaidh in ri for sed. 1608] In tan do-chuaidh Brigit do chaithimh a proinne adubairt Loman clamh 1609] Brigte nach caithfedh ní no gu tuctha dhó armghaiscedh righ Laigen, etir 1610] ghai & sciath & claideb, cona bheirt foithibh. Do-chuaidh techtaire o Brigit 1611] a n-diaidh in righ. O mhedhon immorro cu nonai don righ for merugud, & 1612] ní rancatar oen-mhile ceimenn co tuc in t-armghaisced uadha & co tucadh don 1613] clamh. 1614] FEACHT ann at-connaic Brigit araili duine secce & salann for a mhuin. 1615] `Cidh fil fort mhuin'? ol Brigit. `Clocha', ol an duine. `Bidhat clocha 1616] dano', ol Brigit. Do-ronta fo chedoir clocha don t-salann. Tainic doridhisi 1617] an fer cétna sech Brigit. `Cidh fil fort mhuin'? ol Brigit. `Salann', ol se. 1618] `Bidh salann dano', ol Brigit. Do- ríne fo chedoir salann dona clochaib tre 1619] breitir m-Brigte. 1620] FEACHT ann tancatar dá clamh co Brigit dá n-íc{folio 57vb} don 1621] claimhe. Adubairt Brigit risin dara clam nighi araile. Do-roine amhlaid. 1622] `Dena-sa', ar Brigit risin clamh aili, `fosaic & nighe h-fir cumtha amal 1623] do-roine-seom umhaloit duit-si'. `Acht airet co n- facamar', ol se, `ni co n-faicfium. 1624] Cidh on, in coir lat-sa, a chaillech, mhisi slan coam ballaib nuidhibh 1625] & com etach nua do nighi in claim granna út, & a bhaill dubhghlasa ic 1626] toitim de? Ni fiu leam-sa in nos a leitheit sin'. Ro nigh immorro Brigit 1627] fein in clam umul truag. Adubairt in clam dimsach ro glanad ar tus on ----- p.49 1628] claime: `Atar leam-sa', ol se, `is oeible teined mhoidhid triam croicenn'. 1629] Ro linadh h-e do claime o a mhullach co a bhonn ara anumaloit. 1630] FEACHT ann do Brigit oc techt do laimh in espuic cu tarfas di cenn puic 1631] do beith annsa chailiuch oifrinn. Ro opastar Brigit in cailech. `Cidh ara 1632] n-opai'? ar an fer graidh . `Cenn puic foillsighter dam ann', ar Brigit. 1633] Ro ghairm in t-espoc in gilla tuc ind imaltoir, & adubairt ris tabhairt a 1634] choibhsen. `Do-chuadhus', ar in gilla, `i tech a n- gabhar puic, cu tallus poc 1635] méth as & ad-uadhus mo sáith de'. Ro phend in gilla & do-roine aithrige. 1636] Do-chuaidh iar sin Brigit do laim & ni co n-facai in fuath. 1637] FEACHT ann tancatar áighidh co Brigit: at iat uaisli craibdecha .i. na 1638] secht n-espuic fileat a tilaigh ind airrter Laigen. IS ann sin for-congair 1639] Brigit for araili fer dia muinntir techt dochum in mhara co n-dernad iasgach 1640] dona h-aighedhuibh. Teit in fer & a mhurgha lais & tecmhaing ron dó. 1641] Saidhidh inn in rónghai & cenglaid a theit dia laim. Tairrngidh in ron 1642] leis in fer tar in bh-fairrce co traigh mara Breatan, cu bh-farcuibh annsin h-e 1643] for carraic iar m-brisiudh na téta. Ro cuired dano in ron for culai, & a ghai 1644] ann, cu ro laa in mhuir h-e forsin traigh ba comfhocraibh do Brigit. Do-ratsat 1645] immorro iascaire Bretan curach do iascaire Brigte o ro indis a scela dhoibh. 1646] Tainic iar sin tar muir co bh-fhuair a ron i traigh mhara Laigen i bhus, co ruc 1647] leis co h-áigeda Brigte.{folio 58ra} ISin maduin do-chuaidh tar muir & 1648] do-rocht dar muir m-Breatan doridisi dochum Brigte medhon lai. Ro mhorsat 1649] na h-aeighedha & in slúag arcena ainm De & Brigte triasin bh-firt-sin & 1650] triasan n-adhamhra. 1651] FEACHT ann do-ghabh mian araile caillech do muintir Brigte im shalann. 1652] Do-roine Brigit ernuighthi cu ro soudh na clocha i salann, & ro h-icad in caillech. 1653] FEACT ann ro bui bachlach do muintir Brigte oc bein chonnaid. 1654] Do-rala dho gu ro mharbh peta sinnuigh la righ Laigen. Ro h-irghabhudh in 1655] bachlach lasin righ. Ro fhor-congair Brigit for an sinnach taidhecht as in 1656] caillid. Tainic dano cu raibhi oc cleasaibh & oc cluiche dhoibh & don righ 1657] la forcongra Brigte. O dho-roine in sinnach a ghnímha do-chuaidh fon coill 1658] slan, & slogh Laigen etir chois & eocu & chona 'na deghuid. 1659] FEACT ann tancatar espuic co Brigit, & ni raibhe aice ní do-berad doibh 1660] 'ar m-bleagun na m-bó fá dhó. Tucait na bai in treas fecht don baili & rop 1661] uilli leo in loimm annsin inas cech m-blegun. ----- p.50 1662] FEACHT ann ro bui meithiul ag Brigit ic buain. Feraid fleochud mor 1663] i Muigh Life uile & nir' tuit banna ina gort-si. 1664] Ba dia fertaibh immorro, ro bennach in dall clairenech co tuc a súili dó. 1665] FEACHT ann do-rala Brigit cusin m-baintreabthaigh, cu ro marb laegh a bo 1666] do Brigit & ro loisc a garmain fai. Do-ríne Dia ar Brigit ba h-oghslan in 1667] garma arnamharach & bui a máthair og lighi in laeig. 1668] FEACHT do Brigit & d' espuc Eirc i Laignibh. Do-raidh Brigit re 1669] h-espoc Eirc: `Ata cathugud itir do thuaith-si, & innosa comraicid'. Adubairt 1670] mac-clérech do muintir espuic Eirc: `Ni doigh linn', ar se, `conid fír sin'. 1671] Senais Brigit a ruisc in mac-cleirig. Do-raidh iar sin in mac-clérech: `At-cím-si', 1672] ar se, `mo bhraithre icca marbad innosa', & do-rine aithrighi moir insin. 1673] FEACHT do Brigit oc inghaire chaerach. Tainic gataidhi chuice & tall 1674] .uii. multa uaithe. Arói ro h- airmhedh in tret, & frith na multa a n-oighe tre 1675] ernaigthi Brigte. 1676] FEACHT do-ríne araile fer{folio 58rb} do mhuinntir Brigte midh do 1677] righ Laigen. In tan tancus dia ol ni frith bainne ann, ar ro caithed re Brigit. 1678] Ad-racht Brigit do thesarcudh an truaigh, & ros-bennach na leastra, & frith 1679] an midh a comhlanus, et ba firt amhra eis- sein. 1680] FEACHT ann tancatar na .uii. n-espuic a h-Uaibh Briuin Cualunn o 1681] Thealaig na n-Espac, co bh-fuaratar Brigit i l-luc re toebh Cilli Dara atuaidh. 1682] Do-fhiafraig Brigit da coic .i. do Blathnait, in raibhe biadh aice. Adubhairt 1683] nach raibhe. Bá nár la Brigit gan biadh aice dona noemhuibh, & ro ghuidh 1684] in Coimdhe co dicra co n-debairt in t-aingel ria na bai do bleaghan in tres 1685] fecht. Do-bligh Brigit fein na bu, gur' linsat na dabhcha donn ass, & 1686] ro linfatis cidh leastra Laigen uili, co n-dechaid in loim tar na leastraibh 1687] imach, co n-derna loch dé, unde Loch in Ais .i. Loch Leamhnachta inniu. 1688] Ro morad ainm De & Brigte dhe sin. 1689] Ár cach ní con- aighedh Brigit forsin Coimdhi do-berthe di fo cétoir, ár 1690] ba h-e a sainnt: sasad bocht, dichur gacha documla, air- chisecht gacha truaigh. 1691] Ni raibhi immorro bhudh naraighi, na bhudh fhele, na bhudh cennsa, na bhudh 1692] umla, na bhud cunnla, a bud cuibdi ina Brigit. Ni ro nigh riamh a lamha 1693] na a cosa na a cenn etir fhiru. Ni ro dhech gnuis fherscail. Ni labhradh 1694] cen loisi. Ba h-aintech, ba h-annac, ba h-ernuightech. Ba foidhidech. Ba 1695] foilidh i timnuibh De. Ba cobhsaidh. Ba h-umhal. Ba dilghed- hach. Ba 1696] dercach. Ba comra choisecartha coimeta chuirp Crist & a fhola. Ba teampul ----- p.51 1697] De. Ba righshuidi tairismhe don Spírut Noebh a cridhe & a menma. Ba 1698] diuid & ba toirrsech do truaghaibh. Ba h-edrocht i bh-fertuibh & mirbuilibh. 1699] IS airi sin is é a h-ainm itir duilibh, colum etir enuibh, finemain itir fhedhaibh, 1700] grian etir rennuibh. IS é athair na noem-oighi- sin, in t-Athair nemhdhai. 1701] IS é a mac, Ísu Crist. IS é aoidi, in Spirut Noem,{folio 58va} conid 1702] aire sin do-ghní in noemh- ogh-sa na mirbuile mora & na ferta diairme. 1703] IS í furtachtaiges da gach aen bis a cuimgi & a n-guasacht. IS h-i tracthus 1704] na tedhmanna. IS í tairnes feirg & anfadh an mhara. IS í ban-taircetlaid 1705] Crist. IS i righan in deiscirt. IS sí Muire na n- Gaeidhel. 1706] IS e Colum Cille do-righne an imann-sa do Brigit, & is a n-aimsir Aedha 1707] mic Ainmerech do-roine h-i. Et ba h-e fath a denmha. Anfud mor tainic 1708] do Cholum Cille in tan do-choid tar muir, co tarla i Caire Breacan, cu ro atuigh 1709] Brigit co tised feth dó, & co n-ebairt `Brigit be bhith-mhaith'. Nó is e 1710] Brocan Cloen do-roine, & as inann aim- ser a n-dernad & `Ni char Brigit 1711] buadach bith'. No as triur do muintir Brigte do-roine h-i in tan do-chuatar 1712] do Roim cu rochtatar Blasantiam. Co tarla fer do muintir na cathrach 1713] dhoibh imuig, cu ros-fiafraig dibh in rancatar a leas aighidhecht. Adubratar-som 1714] cu rancatar. Rous-fuc leis iar sin dia thigh, co tarla doibh 1715] scolaigi ar toidhecht o Roimh, cu ro fhiafraig dibh can as tangatar, & 1716] ced ara tancatar? Adubratar-somh conadh ar áighidecht. `IS pudhar 1717] sin', ar se, `ar is h-é bés in fir-sea marbad a aeighedh', & ro fhiafraighset-som 1718] sin tria thinchosc in scolaigi. Tucadh tra neimh doib i linn, cu ro mholsat 1719] Brigit dia soeradh & cu ro chansat `Brigit be bhith-maith' & rl. Atibhset an 1720] linn cusan neim, & ní derna pudhur doibh. Tainic iarum fer in tighi 1721] dia fegad dus in ros-marbh in neim, & at-connaic iat 'na m-bethaid, & ad-connaic 1722] ingin t-sochraid etarru. Tainic iar sin isin tech, & ro bui for iarair na 1723] h-ingine & ni fhuair, & ro fhiafraig dibh cidh do-choidh an ingen, & adubratar-som 1724] ni facadur etir h-í. Do-ratad tra cuibrech forro- som co marbhdais 1725] iarnamharach mina foilsighdis an ingin. Tainic dano in scolaigi cétna 1726] chuca arnamharach dia bh-fis, et inuenit cos in uinculis, et interrogauit eos 1727] quomodo euascrunt et cur ligati sunt. 1728] No cumad h-e Brenainn{folio 58vb} do-righne in n-imunn-sa. Tainic 1729] dano Brenainn co Brigit co bh-fesadh cidh ara tuc in bheist isin mhuir anoir ----- p.52 1730] do Brigit sech na noemhu arcena. O ro-siacht tra Brenainn co Brigit 1731] ro chuinnigh co tartad a coibhsina cinnus ro bhai gradh Dé oicce. Adubairt 1732] Brigit: `Tabair, a cléirigh, do coibhsena prius & do-ber-sa iar sin'. Adubhuirt 1733] Brenainn: `on lo ro ghabhus-sa crabhudh nocha dechadhus tar .uii. n-immairibh 1734] cen mo menmain i n-Dia'. `As maith in coibhsen', ol Brigit. `Tabair-si 1735] dano, a chaillech', ol Brenainn, `do choibsin'. `Do-fhitir Mac na h-Ingine', 1736] ar Brigit, `on uair do-ratus-sa mu menmain i n-Dia ni thucus ass'. `Dar linn, a 1737] chaillech', ol Brenainn, `as coir do bhiastuibh gia no berut anoir duit sechainne'. 1738] No is é Ulltan Arda Breacain do-roine an ymonn-sa ar molad do Brigit. 1739] Ár ba do Dail Concubair do- som, & rop edh dano do máthair Brigte .i. 1740] Broicsech ingen Dallbronaigh. I n-aimsir immorro da mac Aedha Slaine 1741] do-ronad fesin, ár it e ro marbhsat Suibhne mac Colmain Moir, for leth- laim 1742] Ulltain, do-ronad: 1743] Brigit be bhith-mhaith, bruth ordhai oibhlech, 1744] don-fé don bhith-fhlaith an ghrian tind toidlech. 1745] Ron-saera Brighit sech dhrunga demhna, 1746] ro raena remhainn catha gach tedma. 1747] Do-rodhbha indonn ar colla cissao 1748] an chraebh co m-blathaib, an máthair Íssu. 1749] An fhirógh inmain go n-ordan adhbhuil, 1750] bum saer gach n-inbaid lam naemh do Laighnibh. 1751] Leth-colbha flatha la Pátraic Primhdhai, 1752] an tlacht uas lighaib, an righan righdha. 1753] Ro bet iar sinet ar cuirp a cilicc 1754] dia rath ron-braeno, ron-saera Brighit. B. {fol