La fôla dal gal ch'andæva a noz (Dialetto di Zola Predosa (BO)) Una mateñna, in cal mainter ch'al vgnêva fôra dal pulær, al Gâl cantadaur al truvò par tæra un bigliteñ in dovv al dseva ch'al s'mittess sobit in viâz par Lujan, dovv l'era invidæ a nôz dal Tôch pariaur ch'al se spusæva cun la Tôca lavandæra. Tott cuntaint ed sta nutezzia, al Gâl al piantò lé barâca e burateñ, e vî dlongh fôra ed Stræ Stêven, cun la sô grassta dretta ch'al parêva un generæl. Quand al fo dal Muleñ d'Parîs, ai salto fôra da una zæda una Galeñna che, apanna l'al vest, l'ai andò incanter digand: - Bain, dovv væt cun tanta boria? Al n'usa piò ed salutæter i puvrett? - Sta bôna, dess al Gâl, ch'a vâgh a nôz a Lujan e a j ho furia. - T'væ a nôz e po te n'om invid brîsa?, mo t'en t'vargagn? Va bain là, tûm anca me. - Aspæta, turnò a dir al Gâl, ch'a vadda st'î anca te dla partida. E, dapp avair læt al bigliteñ, al dess: - Va bain, veñ pur vî, parchè que al dîs: Gâl cantadaur, Galeñna cantadassa... E i seguitôn la stræ insamm. Mo a San Raffæl, j incuntrôn un'Oca, che, sainza dir nè tant e nè quant, la si mess a galañ digandi: - Cuntæm bain, bæla zaint, in dovv andæ cun tanta spenta? - Andain a nôz. - A nôz! Mo allaura a veñ anca me. - Un mumaint, dess al Gâl, bisogna vadder st'î tra j invidæ, e dapp avair læt al bigliteñ, ai dmandò: It te l'Oca badessa? - Mo sicura, ch'a sañ me. - Allaura veñ pur cun no, parchè que al dîs: Gâl cantadaur, Galeñna cantadassa, Oca badassa... E tott e trî is turnôn a metter in stræ. J êren però arrivæ apanna a Palazâz, quand dalla brôca d'un âlber, dovv al j era invatta, un Lusgnôl al fè un bæl gurgagg' e po al dess: - Au ragâz, an me vdî brisa? A sañ al mand anca me, savîv! Mo dovv andæv acsè tott affanæ? - Andain a Lujan, arspaus al Gâl, dovv a sain invidæ a nôz, e an avain taimp da perder. - Che râza d'egoesta, turnò a dir al Lusgnôl. J han tanta furtoñna, mo an j è megga dobbi ch'i s'arcorden dal prosom, vît! Bain, s'andæ a nôz, a vojj vgnir anca me. Mo al Gâl saltò, so es dess: - Fa bain manca tubæna, parchè premma bisogna vadder cusa dîs al bigliteñ. Ecco que: Gâl cantadaur, Galeñna cantadassa, Oca badassa, Lusgnôl squizarôl... T'î invidæ anca te. Veñ mo zà e fa præst, parchè a vlain arrivær a un'aura giossta. E vî tott quâter ed carîra, ch'al pareva ch'j avessen i sberr drî. Mo la n'era gnanch finè, parchè a Rastgnañ is incucciôn int un Gât ch'al vols sobit fær sozzia cun laur, e sicomm int al bigliteñ a j era scrett: Gâl cantadaur, Galeñna cantadassa, Oca badassa, Lusgnôl squizarôl, Gât sgranfgnadaur... j al tôlsen sîgh sainza fær di cuncoñ. Dapp al Gât però, ecco un Can, e po piò in là un Brecch, e po un Sumareñ che, on a la vôlta, i farmôn la cumitiva e i vôlsen andær a nôz anca laur. E da zà che int al bigliteñ al dsêva: Gâl cantadaur, Galeñna cantadassa, Oca badassa, Lusgnôl squizarôl, Gât sgranfgnadaur, Can mausgadaur, Brecch scurnadaur e Aæsen rangiadaur, al Gâl an psè brîsa fær del difficultæ e al fo custratt ed tôri tott cun lo. Mo a fôrza ed farmærs a ciaccarær aura cun on, aura cun cl'æter, al vens sîra int un mumaint e al Gâl al pinsò ch'l'era mejj mettres a quêrt e seguitær al viâz al dè dapp. Zairca, prella e vôlta, al vest in mæz a bosch una caslatta cun totti al pôrt averti, e lo cun i sû amîgh al j andò sobit dainter. Mo sicomm in cla cà an j era ânma viva, chel bisti el pinsôn ch'l'era forsi pericolaus stæri a durmir sainza tôr del precauziañ. E acsè is mitten in manira da psair tgnir tæsta ai malvivent ch'avessen vlò færi dal mæl. Al Gâl e la Galeñna j andôn so par la fuga, l'Oca int al cantañ di fâs, al Lusgnôl int al bus di sûlfen, al Gât int al fuglær, al Can int la lôza, al Brecch drî a l'oss e al Sumareñ int la stâla. Bisogna mo savair che cla cà abbandunæ, l'era la cà dal Lauv, che, propi in cla sîra, l'era andæ fôra a cunversaziañ cun sô mujêr. Quand fo vêrs mæzanôt, i turnôn a cà tott dû, ma sicomm lî la n'aveva brîsa sann, la dess cun sô marè: - Va pur a læt,st'n'ha vojja. Me intant a stâgh fôra un æter pôch a ciapær dl'aria. E la se svultò lè pôch distant invatta a l'êrba. Al Lauv allaura l'andò dainter in cà. Mo sobit int la lôza, al Can ai sælta adôs e ai dà un musgôt. L'averra l'oss e al ciâpa una scurnæ dal Brecch. Al s'avejja in cuseñna e l'Oca l'ai dà un bcôt int al næs, al Lusignôl, cun al sô bcheñ, ai cæva quasi i ucc', al Gât al si abburess cantra e al le sgranfeggna, in cal mainter che al Gâl e la Galeñna j al crûven ed calezzen. Mutland pr' al gran dulaur, al zairca allaura d'arpiatærs int la stâla e al ciâpa dû cælz, dal Sumâr, ch'i l'imbazulessen ed posta. Cussa avêvel da fær cal pover Lauv? Tott spavintæ, al turnò fôra d'in cà, al caurs da sô mujêr e ai dess: - Veñ vî, veñ vî, fa præst, che in cà nostra an si pôl piò stær parchè l'è peñna ad zaint! Figuret che int la lôza a i ho truvæ un sært cun el forbs, dainter da l'oss un stælalaggna, in cuseñna un falegnam cun el tanâj, un calzulær cun la laisna, un muradaur cun al grâfi, so par la fûga i spazacameñ e int la stâla al diævel dscadnæ da l'infêren. Veñ vî, veñ vî, fa præst che quast al n'è piò al sît part no. E tott dû i s'la denn a gamb. In sta manira, al Gâl e i sû cumpagn, i psenn durmir dla grôsa totta nôt, e quand veñs dè, is messen in stræ un'ætra volta pr'andær a Lujan. Mo j avêven pêrs trôp taimp, e quand j arrivôn a post, i savenn che al nôz l'era bæle stæ fât e ai tuccò, cun al mæl int la panza, ed cuntitærs di avanz e del brîsel. Traduzione piantò lè barâca e burateñ: abbandonò tutto vî dlongh: via di corsa Muleñ d'Parîs: antico mulino di Bologna una zæda : siepe (un tempo tutti i poderi erano circondati da siepi di biancospino) tanta boria: tanta allegria, alterigia tûm anca me: prendimi con te veñ pur vî: vieni pure nè tant e nè quant: senza fare domande brôca d'un âlber: ramo di un albero manca tubæna: meno confusione vî tott: e via carîra: di fretta ch'al vols sobit fær sozzia cun laur: che volle subito aggregarsi a loro tôlsen sîgh: prendere con sè fær di cuncoñ: senza pensarci due volte mettres a quêrt: trovare riparo ânma viva: non c'era nessuno andôn so par la fuga: andarono su per il camino cantañ di fâs: zona vicino al camino dove si tenevano le fascine bus di sûlfen: nicchia dei fiammiferi fuglær: cenere lôza: loggiato drî a l'oss: dietro la porta sô mujêr: sua moglie se svultò: si stese L'averra: aprì si abburess cantra: gli salta addosso sgranfeggna: graffia calezzen: fuliggine mutland: urlando d'arpiatærs: nascondersi imbazulessen: imbambolano sært cun el forbs: sarto con le forbici stælalaggna: taglialegna laisna: ago grâfi: matita durmir dla grôsa: dormire tranquillamente avanz: rimanenze brîsel: briciole