CIARDULLO (MICHELE DE MARCO) VENTIQUATTRU MAJU (L'entrata in guerra) Maju, tu riesti sempre nnu gran mise; lu mise de l'amure e de li ncanti: li juri bielli a stise, a stise, a stise, l'arvulli granni tue tutti giganti vestuti a festa, chi hau dintra li rami cientu aggielli chi fau canti e richiami; e rose, rose, rose senza fine, a mazzetti, a cappucciu, a ciancianelle; rose granne, scarlatte e dommasc-chine, piccirilluzze, ccu tri pampinelle! Nso duve guardi, nso duve vai vai, rose e pue rose, e nun finisciu mai! Ed e' dintra sta festa grannizzusa, dintra sta granne e vera pumpusia, sintra stu mise, biellu senza scusa, dintra stu santu mise de Maria, chi cada beneditta e ricurdata tutta luce ppe nue chissa jurnata! Si', ssa jurnata venquattru maju ohi quante, quante cose nne ricorda! Davanti l'uocchi mie, si', tutte l'haiu; chine, Segnure Dio, chine lle scorda?! Sbampanu ad ogne pizzu, cca', luntanu, duve sbatta nnu core talianu! Ohi surdatielli mie, cch'aviti fattu, cchi cosa granne, granne, granne, granne! cchi core fermu, cchi pensieru sattu, quanta luce de vue parte e se spanne! Giuvinielli, guagliuni, tutti quanti, tutti leuni lla', tutti giganti! C'eranu tanti figli de sta terra, luntani, 'e fore ed erami restati; avianu ncore sempre fuocu e guerra; eranu frati nuostri, eranu frati!... Vulianu aiutu e nullu ll'aiutava, ma ogne core nuostru sanguinava! Ed a nna vota se sentiu nnu griru ventuliatu ppe l'Italia tutta! Cumu la nive ch'escia de lu niru de la muntagna, e arruozzula, e nna vutta se fa, chi tuttu sciolla e tuttu scasa, chillu griru ntronau de casa a casa! Eranu mille vuci, e li malanni e li duluri ognunu se scurdava; era nna certa raggia ch'a cent'anni era chiusa cca' dintra e chi sbampava; era lu griru, chi turnava, friscu cumu nna vota: - Morte a lu turiscu!... E ad ogne pizzu, ntra le case e fore giuvini e viecchi tu sentie cantare sempre cussi': << Trieste del mio cuore Trieste, ti verremo a liberare!>> E ad ogne rasa, mmienzu ad ogne chiazza, la gente avia l'artietica, era pazza! E partianu li treni, chini chini de surdatelli, e tutti, via, deritti, senza perdere tiempu, alli cunfini! E la gente gridava: Beneditti figli chi iati, ccu cucente amure, v'accumpagnassi sempre lu Segnure! E jianu lla', guagliuni, quatrarielli, dintra la nive, ntra le cannunate, cuntienti, forti, valurusi, bielli, ppe luonghi juorni e cchiu' longhe nuttate!... Facia friddu? cchi mporta, nun cuntava; ognunu a postu, cumu turra, stava! Jurnate snate! Munte San Michele, munte Siebusi e cime e quote tutte, duve l'abbili, l'acidu, lu fele, lu nimicu jettau lu fele a vutte! Duve, allu sule, azata, fice spera e ianca virde e russa, nna bannera! Lu nimicu malignu s'agguattava cumu nna jena, e russi facia l'uocchi, e li dienti, se sa, zirrichiava, aggattatu cussi', mussu e jinuocchi! N'avia velenu! Ma pensannu a nnua sudava friddu: Ih, malanova sua! E nnu prieju, nnu giubilu, nn'amure avia dintra le vene ogne surdatu!... Quannu zumpava, biellu de furure, l u nimicu restava pitterratu!... Jettava l'arma de le tinte manu sc-camannu d'accussi': Bonu talianu! Quanti hamu 'e ricurdare chi la santa grolia ha vasatu? E via, chine le cunta? Lavezzari, nnu viecchiu chi a settanta anni, va, e mora ccu nna palla nfrunta!... E pue nnu faru, nna lucente stella, Ricu Toti, c'arringa nna stampella!... E Sauru! Giuviniellu, massacratu more cuntientu, ccu lu nume, ohi ncantu, de l'Italia alla vucca! E a latu la gran figura le nnu granne santu, martire veru, chi patiu mai visti strazi e turmienti: Cesare Battisti!... E de li nuostri: Forte, attruncunatu, cumbatte, nun se menna, e' nnu leune! Settinu mienzu muortu, dissanguatu mantena finu all'aurtimu assaccune!... E fermu, a postu, magicu, titanu, sulu cuntra n'esercitu: Cusmanu! Ed autri a cientu, a mille! Tutti, tutti i figli santi de sta santa terra, nfocati, arsi, sbattuti e pue reddutti piezzi de chiatru, ntra lu serra serra, ed all'assarti, brutti, brutti assai, a postu sempre! Nna vrigogna mai! Ed haru vintu suli li surdati nuostri, suli haru vintu... E distinu!... A tanti amici forte mberverati, haru datu lu liberu caminu! E d'Italia la stilla luminusa s'azau, putente, bella e purtentusa! E moni, ogne citate, ogne paise tena nna petra ch'e' santificata!... Tante liste de numi cce su' mise, nna curuna cce sta' sempre mpicata! Lu jatu nuostru e' a cchillu luocu caru a chillu santu e luminusu ataru! E allu centru de Ruma, de la granne Ruma, chi sempre lustru e grolia ha datu, e grolia e lustru cchiu de primu spanne, cc'e' nna tomba e cc'e' dintra nu surdatu! Lu nume sue e' putente ed e' supranu, se chiama: Lu Surdatu Italianu! Lu nume sue e' lu nume sacrusantu de tutti chilli chi cuntienti hau datu li vint'anni felici, a lustru e a vantu de ssu paise magicu e fatatu! La grolia nostra tutta santa e nova, la grolia nostra tutta lla' se trova! La gioja de st'Italia, finarmente liberata daveru, liberata! Lu nimicu prejiu precisamente cumu la iusca alla ventuliata!... La stilla a cinque punte e' alla curina!... E' riggina allu munnu, e' gia' riggina. E de n'isula nfunnu a lu Tirrenu nnu viecchiu aza la capu, guarda e rira!... E n'autru, n'autru viecchiu de Staglienu s'avanza e ntuornu l'uocchi granni gira! S'azu ppe l'aria, e bella e purtentusa fau nna spera de raggi luminusa! E a Ruma, a chilla tomba, ssa pariglia de viecchi arriva, scinna, e chianu chianu, ncantesimu mai vistu e meraviglia, rose, rose le sboccianu allu manu! E li dui viecchi chille rose care spannanu supra lla', senza parrare! Haju frunutu, jire ancora avanti nun puozzu ca la vuce gia' me trema! Chicamu li jinuocchi tutti quanti a ssu ritu d'amure, a ssu poema, a ssu gridu chi dicia e forte e chianu: onure a tie, Surdatu Italianu!.