XANÅM AXTARÅLÅR

AzärbaycanTwrkcäsi: ILDENIZ SEVGIN

Wç-dörd ywz otaqlå böywk bir iâ yerindä yazåevi olan yoldaâåma getmiâdim. Otaqda dörd kiâiydik. Olduqca çox oturduêum wçwn, "Artåq män gedim..." deyä qalxanda, yoldaâåm, "Täläsiyin nädir? Bir az daha otur!.." deyirdi.
O biri iki kiâi dä gäräkli iâlärinin olduêunu söyläyäräk ikidä-bir getmäk wçwn tärpäâirdilär, ancaq, yoldaâåm onlarå da, bir az daha oturmalarå wçwn gwc ilä yerlärindä oturdurdu. Bu arada qapå çalåndå. Yoldaâåm:
- Buyurunuz!.. dedi.
Içäriyä bir qadån girdi. Dördwmwz dä az qalsån yerimizdä quruyacaqdåq! Necä birisi birdän soyuq suya cumunca "hihii..." deyä saçåndan qåçånadäk bir titrätmä tutar... Qadånå görwncä biz dä dwz elä olmuâduq!
Dörd gänc Alman ordu qulluqçusunu dwâwnwnwz! Bir otaqda bir iâ görmädän otururlar. Birdän qapå açålåb, içäriyä bir Alman ordubaâçåså girärsä, bu dörd qulluqçu necä ayaêa fåråldarlar?! Biz dä qadånå görwncä dwz elä olduq! Rap!.. deyä ayaêa fårlamamåzla:
- Buyurunuz Xanåm!.. deyä incälik göstäräräk qadånån wstwnä saldårmamåz bir oldu.
- Buyurunuz ay Xanåm!..
- Yalvaråram burda oturunuz!..
- Belä gäliniz, bura daha yumâaqdår ay Xanåm!..
Dördwmwz dä qadånå öz yanåmåzda oturtmaq wçwn, çåêårêan yolwstw satåcålaråna dönmwâdwk.
Qadån isä iri, ätli-budlu, yetiâmiâ bir qadån - biâkinmi biâkin!.. 
- Bäylär, belä oturum da kimsä incimäsin!.. dedi.
Yumâaq oturacaqlarda deyil, getdi, quru bir oturacaqda oturdu! Oturmaså ilä qåçånån birini qaldåråb o birinin wstwnä atånca, xåâåltåyla açålan dalêalanan ätäklärindän wzwmwzä, bayåltåcå, gözäl bir qoxu äsdi. Dördwmwz dä otaêån bwtwn särinliyini burnumuzla-aêzåmåzla därindän içimizä doldurduq.
Qadån kim idi, nä idi, näyin näsiydi, nä istäyirdi? Bilmirdik!
Yazåevinin yiyäsi olan yoldaâ:
- Nä buyurursunuz Xanåm: çaymå, yemiâsuyumu, särinlädici dadlå içkimi, qähvämi?.. deyä soruâdu.
Yoldaâlardan biri gecikdirmädän yeyinliklä twtwn qutusunu çåxardå:
- Buyurunuz Xanåm!..
Iki od, bir çaxmaqla qadånån wstwnä äyildik.
Yazåevinin yiyäsi, o biri yoldaâlardan birinä:
- Iâim var deyirdin, Säbri... dedi.
Säbri:
- Yooo... Iâim elä dä gäräkli iâ deyildi... Getmäsäm dä olar, dedi.
Yazåevinin yiyäsi olan yoldaâ saatåna baxdå. Mänä:
- Äâi Häsän, bäyim, qardaâåm, gözlä, bayaq söylädiyin görwâwnä gec qalmayasan ha!.. dedi.
- Gäläcäk gwn ( yarån ) getsäm dä olar... dedim.
Qadån twtwnwnw gözäl alåâdårmåâ, bir aêåz çäkir, sonra pwfff deyä twstwswnw yazåevi yiyäsi yoldaâån wzwnä pwflwywr. Qadån pwff dedikcä, yoldaâåm da bir oooh çäkir:
- Xanåm buyurunuz söyläyiniz! Nädän buraya gäldiniz?! Nä istäyirsiniz?! Sizä necä bir kömäyim däyä bilär?!
Qadån:
- Bäy, çox saê olunuz!.. Iâ yeriniz wçwn bir xanåm axtarårmåâsånåz. Ona görä gälmiâäm.
Yazåevi yiyäsi yoldaâån xanåm-manåm axtardåêå yoxdu. Çox çaâdå!.. Ancaq, özwnw yeyinliklä yåêåâdårdå:
- Hä?.. Elämi?! Demäli... hä, hä, dwzdwr, axtaråram, axtaråram!.. dedi
O biri kiâi dä o yandan:
- Män dä elä dwz sizin kimi bir Xanåm axtaråram!.. dedi.
Män, gecikmädän kimliyimi uzatdåm:
- Bizim yazåevinä dä buyurunuz Xanåm, çox täläsik, bir Xanåm qåz istäyiräm... dedim. 
Qadånå äldän veräcäyini sanan yazåevi yiyäsi:
- Ay Xanåm, bir yardåmçåya elä gäräyim var, elä gäräyim var, kimsä bilmäz! Siz, dwz mänä gäräkli olan gwn gälib çatåbsånåz!.. dedi.
Qadån yavaâ-yavaâ, sässiz-sässiz gwlwrdw. 
Yazåevi yiyäsi:
- Bundan qabaq bir yerdä iâläyibsinizmi? deyä soruâdu.
Qadån:
- Hä, hä, iâlämiâäm!.. Kaêåzåm da var!.. dedi.
Öncä çåqqånånå qaråâtårdå. Kaêåzånå çåqqånånda tapa bilmäyincä, älini qoynuna atdå. Bir ara da döâwnw qaråâtårdå.
- Burada olacaqdå kaêåzåm, demäk yanåmda götwrmämiâäm, dedi.
Yazåevi yiyäsi yoldaâån gözläri qadånån daâan açåq döâlärindä:
- Aman ay Xanåm, kaêåza gäräkmi var?.. Bwtwn iâlär aydåndår. Onsuz da sizin yaxâå bir evdän gäldiyiniz wzwnwzdän, alnånåzdan oxunur! Yaxâå, Xanåm, nä öyränibsiniz, nä oxuyubsunuz?
- "Nä oxuduêumu"mu soruâdunuz? Aha, kaêåzåm yanåmda!.. dedi.
Qadån bir daha çåqqånånå qaråâtårdå. Sonra älini yenä döâwnä apardå. Orada da tapa bilmäyäncä, ätäyini çäkib corabånån baêå olan yerindän buduna baxdå:
- Aman tanråm, kaêåzåmå buralaråmda bir yerä qoymuâdum!.. dedi.
- Vay vay Xanåm özwnwzw incitmäyiniz! Män yalnåz, sözgäliâi, ortada danåâmaq wçwn bir söz olsun deyä kaêåzånåzå soruâmuâdum. Ola bilsin oxuduêunuz ywksäkdir... dedi.
Qadån:
- Yox bäy, ywksäk deyil... dedi.
O biri yoldaâ ortaya atåldå:
- Vay vay Xanåm, alçaq könwllwk göstärmäyiniz! Biz kimsänin wzwnä baxdåqmå baâa dwâärik. Sizin çox ywksäk oxuduêunuz - pis gözlärdän iraq - dörd bir yanånåzdan bällidir...
- Oxuduêum ywksäk deyil bäylär, män, orta okuldaykän (15, 16 yaâåndaykän) oxumaqdan ayråldåm.
- Olsun Xanåm, yenä dä ywksäk sayålar. Bilikli olmaq, bacaråqlå olmaq ywksäk okul (universitet) kaêåzåndan asålå deyil. Baêåâlayånåz, biz, neçä-neçä ywksäk okulda oxumuâ kaêåzlå eââäklär bilirik. Ywksälmäk istäyän kimsä, sizin kimi, özw özwnw yetiâdirmälidir. Yaâamda, baâlåca bäyänilän dä budur Xanåm.
Qadån:
- Neçä veräcäksiniz?!.. dedi.
Yazåevi yiyäsi yoldaâ, neçä versä qadånå sevindirä bilär, deyä dwâwnwrkän, o biri yoldaâ:
- Män wç ywz veräräm, dedi.
Män gecikmädän, "Çwââ!.." deyä baêåracaqdåm, özwmw tutdum:
- Azdår, doêrusu az, çox az... dedim. Män, Xanåma, istäsälär ayda dörd ywz veräräm, dedim.
Män o yazåevinä yoldaâåmdan ywz aêca (twmän, manat) borc etmäk wçwn getmiâdim, ancaq ondan yalnåz on aêca (twmän, manat) da qopara bilsäydim sevinärdim.
Wçwncw yoldaâ gwldw:
- Belä daâwräkli olduêunu bilmäzdim!.. Ay kiâi, öncä bir qarâåndakåna bax, sonra däyärini biç!.. dedi.
- Ayda dörd ywz aêca (twmän, manat) deyändä, bunun ildä beâ aylåq da artåqdan armaêan verilmäsi var... Ayråca, altå aydan-altå aya bir ay da Xanåmån dincälmäsi olacaq. Necädir ay Xanåm?.. dedim.
Qadån bir qåmåldadå, yandan tikilmiâ, uzun açåqlåêå olan ätäyi budunadäk açåldå. Doêrusu, män bärk çaâdåm, özwmw itirdim:
- Mändän beâ ywz!.. deyä baêårdåm.
Bayaq, ywz aêca (twmän, manat) borc istäyincä, "Tanråya and içäräm yoxdur, wzwmwn suyu tökwlswn yoxdur!" deyä and içän yazåevi yiyäsi yoldaâåm, çåqqånånå çåxardå. Pullarå qadåna uzatdå:
- Xanåm buyurunuz, indilik bunlarå baâlanåâ pulu olaraq götwrwnwz, gerisini dä sonra dwâwnärik, dedi.
Qadån bir daha, bacaråqla qåmåldadå. Qåmåldayåâdan-qåmåldayåâa ätäyi bir az daha açålår, bizi lap öldwrwrdw. 
- Nä iâ göräcäyimi öyränmädän baâlanåâ pulu götwrmäm!.. dedi.
Än baâlåca, gerçäk, böywk çätinlik dä elä indi ortaya çåxmåâdå. 
Yazåevi yiyäsi yoldaâ:
- Xanåm, yazå maâånånda yazå yaza bilirsinizmi?
- Yox bäy, bilmäm! dedi.
- Bu çätinlik sayålmaz! Yazå yazmaêå bilmäzsäniz dä olar! Xanåm, yaxâå, baâqa kaêåz iâlärini bilirsinizmi?
Bu arada içäriyä tanåmadåêåm biri girdi. Qadånå görwncä, o da çarpåldå:
- Xanåmå bir yerdän tanåyåram, dedi, gözwmä çox tanåâ gäldi, dedi.
Qadån:
- Tanårsånåz, bwtwnwnwz tanårsånåz... dedi.
Qadåna bir daha alåcå gözlä baxdåm. Gärçäkdän dä tanåyår kimiyäm.
- Mänim gözlärimä dä çox tanåâ gälir, dedim.
Qadån ywksäk säslä gwldw. Ancaq säsi birdän deyiâmiâ, qalånlaâmåâdå.
- Mäni tanåmadånåzmå?!.. dedi.
Öncä qoynundakå qondarma döâläri çåxaråb yerä qoydu. Sonra baâåndakå qondarma saçlarå olduêu kimi qaldårdå.
Vay aman!.. Bu bizim Cämil deyilmi?!.. Wzwndäki boyalarå da silincä, gerçäkdän dä, ortaya Cämil çåxdå!..
- Ay alçaqlar! deyä baêårdå. Bayaq özwmw bu yazåevi qapåsånån eâiyinä swrtdwm, swrtdwm, äpridim, çwrwywb tökwldwm, äldän dwâdwm, mänä on aêca (twmän, manat) borc vermädiniz, ha...
- Çox gwlmäli kiâiymiâsän sän, ay Cämil!
- Nä gwlmäliliyi ay qardaâ?!.. Aylardår iâsizlikdän swrwnwräm. Haraya getdimsä: "Siz bizä yaâadåêånåz yerin adånå yazåb buraxånåz, biz sonra sizä yazålå olaraq bildirärik", deyirlär. Bu ucu - bucaêå bilinmäyän böywk Istanbulda, yaâadåêåm yerin adånå buraxmadåêåm bir yermi qaldå? Gwnlwk därgilärdäki iâ bildiriâlärinä baxåram: "Bir Xanåm Axtarålår, Bir Xanåm Axtarålår..." Kimsänin bäy axtardåêå yoxdur. 
Yoldaâlardan biri, yazåevi yiyäsinä:
- Mänim täläsik bir iâim var, qoy män gedim!.. dedi.
- Äâi otur, gedärsän! Täläsiyin nädir?
Cämil:
- Sonra gördwm, öz qålåêåmda iâ tapmaq olmayacaq. Qoy bir dä qadån qålåêåna girim, dedim.
- Iâ tapdånmå?
- Iâ axtaran kimdir, ay qardaâ? Harada bir iâyeri gözwmä däyärsä qapåsånå açåb içäriyä giriräm. Daha indiyä kimi: "Iâçi istämirik", deyän olmadå. 
Ayaêa qalxdåm:
- Mänim birisiylä görwâwm var, sizläri tanråya tapâårdåm yoldaâlar, män gedäsiyäm, dedim.
Män qapådan çåxarkän, Cämil:
- Yaxâå qolay yol tapmåâam, ancaq, çox wlgwc gedir. Gwndä iki yol baâdan-ayaêa gövdämin (bädänimin) qållarånå qårxåram. Gwndä on-on beâ wlgwc gedir. Baxånåz, burada yaråm saat oturdum, qåçåmån qållarå uzandå... dedi.
Çåqqånåndan wlgwcwnw çåxardå:
- Nä olur, qoyunuz, burada bu qållarå qårxåm!.. dedi.