Azärbaycanlålarån durumu haradadår?
Aydån Daêsevän
Biz öz tariximizä baxanda, Sättarxan häräkatåndan baâlanaraq, Xiyabanå vä Piâäväri häräkatåndan sonra böywk bir häräkät görmwrwk. Unutmayaq ki, 1356-ci ilin Bähmän ayånån 29-i Täbriz xalqå böywk häräkätä äl vurdu, ancaq bu häräkatda ginä bizim xalq wçwn faydalå olmadå.
Sättarxan vä Baêårxan birlikdä rähbärlik etdikläri mäârutä inqilabånda, Azärbaycanlålar bir näticä äldä edä bilmädilär. Iyaläti vä Vilayäti Äncwmänlärin yaradålmaså bir yerä yetirilmädi. Xiyabanå Demokrat partåyanå yaratmaqla, Azärbaycan xalqå wçwn böywk bir qädäm atmåâdår, ancaq azärbaycan xalqå ginä mwväffäq olanmadå. Xiyabanå häräkatåndan sonra ikinci dwnya savaâånda, yenä azärbaycan xalqå ayaêa qalxåb bir demokrat ölkänin yaradålmasåna çalåâdå. Ancaq wmudlär baâqa yerä olmaqla, baâqa ölkälärä inanmaqla iâlär ginä doêru qabaêa aparålmadå.
Indi Azärbaycanlålar yavaâ-yavaâ häräkätä gälirlär. Quzey Azärbaycan öz istiqlalånå alåb vä onu qorumaq wçwn öz fäaliyyätiä davam verir. Gwney Azärbaycanån isä iâi färqlidir. Bizim qabaêåmåzda böywk qäddar dwâmän gecä-gwndwz çalåâår Azärbaycan xalqånå öz milli dwâwncäsindän uzaqlaâdårsån. O öz taktikläri ilä qabaêa gedir. Radio vä Televiziyonda här gwn fars dilinin qabaêa getmäsi wçwn çalåâår vä aynå zamanda xalqåmåzån beynin bu sözlärlä doldurur:, fars dilindän baâqa bir dil Iran çärçiväsindä ola bilmäz. Bu fikiri yalnåz dildä yox, hätta öz veriliâlärindä dä qabaêa aparår. Mädräsälärdä fars dilinin wstwn olmaså vä ana dilimizin äskik olmasånå yavaâ-yavaâ uâaqlarån beyinlärinä yerläâdirirlär. Bu iâ täk âuar ilä qabaêa aparålmår. Hamåmåza aydåndår ki, bunlar gecä-gwndwz çalåâårlar fars dilindä programlar yaradåb, fars dilini uâaqlara hätta ata-analara mwsällät etsinlär. Xalqmåz bu iâlärin sonunda belä dwâwnwrlär: fars dilindän baâqa dil Iran da ola bilmäz. Öz ana dilimizdä savadsåz olduêu halda, xalqåmåz belä anlayår ki twrkw dildä yazåb oxumaq olmaz. 
"Fars âovinistläri çox täbliêatlarånda, azärbaycan dilinin yazå dili yoxdur, azärbaycanlålarån dilläri farsåmåâ, sonradan onlar twrk olublar, biz gäräk onlarå öz dillärinä qaytaraq. Hätta bu iâläri o yerä yetirmiâlär ki, uâaqlaråmåzå körpälikdän fars dilli ailälärä tähvil verib, onlarån dillärini fars etsinlär."
Bu faciä xalqåmåzån baâåna gälibdir. Ancaq necä bu faciädän qurtulub, özwmwzä, dilimizä, färhängimizä qayåtmalåyåq? Dwâmän mwxtälif silahlarla bizim qabaêåmåza çåxår, ancaq biz dä cwrbäcwr yollar ilä öz hädäfimizä yetiâmäliyik.
Bwtwn azärbaycanlålarå dil wstä bir topluma yåêmaq olarmå?
Necä ki, Piâäväri o dövrdä demiâdi, dil wstä xalqå bir yerä toplamaq olar. O zaman xalqåmåz 5 milyon olsaydå, indi 24 milyona yaxåndår. Biz dä bu iâi görä bilärik. Mänim fikrimcä Azärbaycanlålarå dil âwari ilä häräkätä gätirmäk olar. Bu iâin qabaêa getmäsi, fäal azärbaycanlålarå därnäklärdä täâkilatlandåråb, dil hädäfi ilä mwxtälif çalåâmalar yaradålmalådår. Mäsäl wçwn, dil, musiqi, räqs, tarix, ädäbiyyat, klaslarå täâkil vermäk. Yiêva gecäläri çalåb oynamaqlarla bir tähär ailäläri görwâdwrmäk än önämli f'äaliyyätlärdän sayåla bilär. Neçä ilin täcrwbäsi dä bunu göstärib ki, bizlär vätändän uzaq olduêumuz wçwn, ailälär bir-biri ilä görwâmäkläri, onlarå bir iâlä mäâêul etmäk, azärbaycan adlanan ocaqlara yåêålmalarå daha xalqåmåza böywk bir kimlik vä mänlik qazandåra bilär.
Därnäklär daha öz fäaliyyätlärinä artårmalådårlar. Därnäklärin gwclänmäsi ora çatacaq ki, här ölkädä därnäklär arasånda birlik yaransån. Federasionlar Dwnya säviyyäsindä özwnw tanåtdårmalådårlar. Federasion baâqa ölkälär arasånda dwnya häddindä birlik yaratmalådår. Bu birlik payalå bir gwcwn binövräsidir. Bu birlik eliyä bilär dwnya ölçwswndä, Azärbaycan problemin tanåtdåråb, häll edilmäsinä böywk yardåm göstärsin. Ancaq bu yetärici olmayacaq. Siyaså qwdrät alånmasa bizä çöräk yoxdur. Buna görä azärbaycan xalqå, siyaså qwdrätä çatmaq wçwn bir såra yollardan keçmälidir.
Män bu fikri bäyan etmäklä wmidim budur, baâqa vätändaâlar da fikir verib, olsun ki bir yerä çata biläk.