31-dekabr
Azärbaycanlånlarån hämräylik gwnw
Äbdullah Ämir Haâemi(Cavanâir)
31- dekabr, 47 milyondan artåq Gwnäy, Quzey Azärbaycan vä dwnyanån baâqa ölkälärindä yaâayan Azerbaycanlålarån hämräylik gwnwdwr. Gwlwstan muqaveläsinä äsasän Azärbaycanlålarån istäk vä iradäsinden asålå olmayaraq, Azärbaycan iki yerä parçalanmåâdår. 1918-ci ildä, âumalda demokratåk Azärbaycan respublåkaså yaranmåâdår. Iki ildän sonra mustäqil vä demokratik Azärbaycan respubålåkaså devrilmiâ vä Sovet Azärbaycan respublåkaså yaranmåâdår. 1991-ci Sovet itåfaêå daêåldåqdan sonra, Quzey Azärbaycan yenidän öz mustäqiliyini bärpa etmiâdir. Bu gwn Quzey Azärbaycan (Azärbaycan respublikaså) mwstäqil ölkädir, äsas qanunu, mili dövläti, prezådentå, parlamentå, pulu vä bir sözlä desäk, mwstäqil xarici vä daxili siyasäti var. Azärbaycan respublikasånda, milli mädäniyät ywksäk säviyädä inkiâaf etmiâ vä Azärbaycan twrkcäsi elmi, ädäbi dil kimi formalaâmåâ vä Azärbaycan millätini, sözwn, häqiqi mänasånda, mädäni millätlär säviyyäsinä qaldårmåâdår vä buda bwtwn Azärbaycanlålarda iftixar hissi oyadår. äyni zamanda Azärbaycan respublikaså, Ärmänistan täräfindän härbi täcavwzä mä´ruz qalmåâ vä 20% - dän artåq ärazisi iâqal olunmuâ vä bir milyon iki ywz min näfärdän artiq Azärbaycanlånå öz doêma yurdlaråndan qaçqån dwâmwâdwr vä buda bwtwn dwniya Azerbaycanålarånå narahat edir.
Cänubi Azärbaycanda isä väziyät bam baâqadår. 20-ci äsrin ävällärindä, cänubda baâlanan azadlåq uêrunda mubarzä bu gwndäk davam edir. 1906-ci ildä baâlanan mäârutä häräkatå, hemçwnin Âeix Mohämmäd Xiyabani häräkatå Gwnäy Azärbaycan xalqånån varlåêå vä azadlåqå uêrunda aparålan mubarizä idi. Här iki häräkat, Azärbaycan xalqånån kölä halånda saxlamaq vä onun zängin särvätlärinä sahib olmaq istäyänlärä qarâå mubarizä idi. Äcnäbi quvvälär Sätarxan, Baêårxan vä Âeix Mohämmäd Xiyabanånån aradan apardålar; Lakin xalqåmåzån mubaråzänå davam edärkän 21-Azär häräkatå meydana gätirdi. Dwzdwr ki, bir ildän sonra, 21-Azär häräkatå qanaboyandå, lakån onun amali bu gwnä qädär yaâayår. Aydåndår ki, bu gwn Iran Islam Respublåkasånda insan huquqlar ilä bärabär bwtwn millätlärin huquqå vä azadlåqlarån pozulur. Xususilä Azärbaycanån mili ärazisi parçalanår, tarixi yerlärinin adlarå däyiâdirilir. Mädäni varlåêå mähv edilir, äritmä siyasäti tam âiddätlä häyata keçirilir, 27 milyondan artåq Gwney Azerbaycan twrkläri, ana dilindä yazåb oxumaqdan mährum edilir, ähalinin savadlamasina, milli mädänyätinin inkiâafinä, imkan värilmir fars dilini dövlät dili, elmi ädäbi vä mäktub dili kimi qäbul edilmäsi, Azärbaycanån asimålasåya mävruz qalmaså swrätländirilir. Azärbaycanån milli särväti, särmaya vä iâci quväsi, Iranin inkiâaf etmäkdä olan mäntäqälärinä köçrwmwâ olanlar bununlada Gwnäy Azärbaycanda sänaye mwäsisälärinin yaranmasåna imkan verilmämiâdir. Gwnäy Azärbaycanlålar, milli qurumlar yaratmaqdan, öz mwqädäratånå täyin etmäk huququndan mährum dilar. Bunlarda bwtwn dwniya Azärbaycanlålarå narahat edir.
Vätändän uzaqlarda mäskwnlaâmaêa mäcbur olan muhacir Azärbaycanålålarå sayåda az deyildi onlar bir neçä qurupa bölwnwr. Birinci qurup täläbä kimi Azärbaycandan çåxåb tähsil dövri qurtardåêådan sonra geri qayåtmaqdan imtina edänlär. Ikinci qurup, siyasi baxåâlaråna görä täqibdän yaxa qurtarmaq wçwn ölkädän çåxanlar. Nähayät wçwncw qurup muharibädä iâtirak etmämäk vä ya iqtisadi çätinliklä älaqädar, ölkäni tärk edänlärdän ibarätdir ki, onlarda Avrupa, Asia, Amerika qitälärindä yaâamaêa mäcbur olmuâlar. Vätändän uzaqlarda yaâayan muhacirlärin çoxu Azärbaycanån talleyå haqqånda dwâwnwrlär vä xalqåmåzåna cånacaêlå häyatå onlarå narahat edir. 31-dekabr Azärbaycanlålarån hämräylik gwnwndä Quzey Azärbaycan xalqå gwnäydäki qardaâlar ilä hämräylik elan edirlär. Milli huquqlaråndan mährum edilän äqidälärinä vä siyasi baxåâlaråna görä täqibä märuz qalan Azärbaycanlålarla hämräy olduqlarånå bildirilär.
Gwnäy Azärbaycanlålar isä Ärmänistanån - Azärbaycan räspublikasåna härbi täcavwzwnw mähkum edirlär. Bunlarla bärabär bwtwn dwnya Azärbaycanlålarå Azärbaycan haqqånda häqiqätläri dwnya ictimaiyatina çatdårmaêå özlärinä borc bilirlär. Bu iståqamtdä dwnya Azärbaycanlålarå såxlaâmaêa baâlamåâlar.