Narrativa d'anguañu: opiniones d'un llector cansáu

Cuandu ún fai un recorríu pela narrativa asturiana de los últimos años, ente'l deceniu de los 80 y de los 90, delles veces paez-y que nun son cincu, seis, diez o quince (los que seyan) los autores que g|ei cultiven el cuentu o la novela. Delles veces paez que ye una mesma mano la qu'escribe les narraciones de munchos d'esos autores, o qu'una mesma mano, nun descuidu, esnalexa sobre les muses de los narradores y recébalos de la mesma esencia. 
Y ye que, n'efeutu, si ún pega un paseín pela narrativa asturiana actual, acabará notando cómu un reflileru de carauterístiques van repitiéndose nos rellatos d'estremaos autores, comu si fuere una marca d'época. 
La primera caruterística ye la urbanidá d'esos rellatos. O bien desarróllense na ciudá, o bien la ciudá ye'l centru anque puedan apaecer otros espacios. Son narraciones trescalaes de cultura urbana, onde la ciudá o la villa nun tienen el rellumu de la propia personalidá, sinón qu'apaecen comu un puru marcu de l'aición. Porque, en realidá, trátase de rellatos de relaciones y vivencies personales mui determinaes. 
La segunda carauterística ye la marxinalidá. La ciudá o villa nun apaez na so dimensión d'escenariu afayadizu y convencional, sinón que nos amuesa lo oriellao, lo solombrizo, lo cutre: cais solitaries de cascu vieyu o de villa decadente, viviendes tresmanaes d'habitante solitariu, chigronos escuros y mugrientos, taburdios de mala muerte. Pures proyeiciones de mundos interiores. Por supuestu, na aición pesa muncho lo nocherniego y lo borrinoso. Digamos, per otru llau, qu'esti tipu d'ambientes danos una semeya sobre los autores. Y comu equí conocémonos toos, a ún evóca-y escritor mozu de bona formación cultural con problemes sentimentales propios de la edá y aficionáu a la nueche de chigre musical de concienciaos. En fin, que - comu poco - acabes dando, quieras o non, nel cascu vieyu d'Uviéu. 
La tercera carauterística son los personaxes, que nun tienen que ser xóvenes, anque sonlo davezu. Preséntasenos entós un típicu protagonista d'enclín solitariu, d'horizonte desorientáu, de calter amarguriáu y personalidá inestable, qu'arrastra per esos ambientes un desengañu tremendu, un escepticismu casi que suicida, una crisis d'identidá qu'afuega n'alcohol, drogues o resaques. O quédase namái na evocación señardosa y obsesiva d'un pasáu meyor, que contrasta col actual comportamientu erráticu y esaxeráu, violentu delles veces y de tendencies sexuales poco definíes, lo que-y provoca conflictos. 
La cuarta carauterística ye'l fracasu: son personaxes sapozaos na miseria sentimental y vital, na depresión y la rutina. Delles ocasiones, l'autor de turnu fai gala d'un gran tremendismu, esaxerando les sensaciones d'un vulgar amoríu de mocedá, recargándolu con obsesiones señardoses. Al llector lléga-y entós un innegable arrecendor a autobiografía, a necesidá terapéutica de dexar coses en papel. 
La quinta carauterística pon nerviosu a un llector que daveres sienta l'asturianu dende dientru. Trátase del tipu de llingua emplegáu. Ye un asturianu poco modélicu, onde se nota que l'escritor escribe col procuru esaxeráu d'exhibir palabres y construcciones asturianes guapes. Al final, lo que queda paez un asturianu impecable, pero percíbese fadiamente la continua autovixilancia lling|ística. Ye mui corriente l'emplegu d'evidentísimes castellanaes de duru calter cultista pero disfrazaes d'asturianu, lo que delata cuála ye la base lling|ística del autor. 
Pero hai autores que s'apunten a otra tendencia, que consiste n'escribir un asturianu que fuxa del ultralling|ismu militante, desfaciéndose del prexuiciu que paez prohibir les coincidencies col castellanu. Lo malo ye que pa eso tamién hai que saber; porque si non, el resultáu visible ye un asturianu light y yo diría que folgazán, porque evita a costa fecha (con un barnizucu d'esnobismu endiosaúcu) l'esfuerzu de construyir les bases lling|ístiques del asturianu lliterariu modernu. N'abondes ocasiones abúsase d'espresiones chelis, y tengo mieu de que delles veces eso ocurra ensin l'autor sabelo... En fin, que pa cualquier llector que mamare l'asturianu, nótase gran falta de frescura lling|ística, lo que fai que lleer eses narraciones provoque la sensación de tar pisando g|evos. 
Esti estilu narrativu abonda g|ei na lliteratura asturiana. En xunto, la impresión qu'ún lleva nun apila pal llau de la calidá. Al final, da-y a ún la sensación de qu'esos autores faen comu la vagamar que puxa muncho per dientro pero nun fai llegar foles a la oriella. Nótase incapacidá de tresmitir sensaciones curioses; o quiciabes ye que les coses que se quieren tresmitir nun tienen interés, son aburríes, por más qu'al xuvenil autor-y paezan impresionantes. 
Va venti años facíase una lliteratura que nos conteníos yera rural, humorística y folclórica, y nes formes castellanizante dafechu. Agora paez que nel nuestru panorama narrativu tien munchu pesu'l movimientu pendular contrariu, esto ye, una narración obsesionada poles formes asturianes, pero de d'un conteníu nin asturianu nin lo contrario, o seya, una lliteratura an-asturiana, onde les úniques señes son l'aburrición vital y depresiva. Asina ye qu'a ún apetez-y delles veces una rabasera d'aire fresco y saborgar una narración clásica y barojiana, onde se perciban ganes de contar una hestoria guapa y prestosa, mesmamente d'ambiente rural, mesmamente preciosista, escrita con oficiu y na que l'asturianu seya realmente bona ferramienta de la bona capacidá de tresmitir del autor, y non mázcara acartonada de la probitú d'idees. 

Marno Prendes